Tạo điều kiện cho các nghiên cứu khoa học tiên phong, đột phá

Đổi mới mạnh mẽ cơ chế tài chính

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 229/2026/NĐ-CP ngày 25/6/2026 quy định về tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia.

Hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, đại diện Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) cho biết, Nghị định số 229/2026/NĐ-CP đã tập trung tháo gỡ những vướng mắc về tổ chức, cơ chế hoạt động và quản lý tài chính của Quỹ. Đồng thời, tạo lập khuôn khổ pháp lý mới để Quỹ thực hiện chức năng, nhiệm vụ phù hợp với Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025.

Điểm mới nổi bật của Nghị định đó là xác định rõ mục tiêu hoạt động của Quỹ. Cụ thể, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia, nhất là phát triển nguồn nhân lực nghiên cứu chất lượng cao, hình thành các tổ chức nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có uy tín trong khu vực và quốc tế; đồng thời xây dựng mô hình quỹ tài trợ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ độc lập, minh bạch, cạnh tranh, tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Bên cạnh đó, Nghị định quy định đầy đủ cơ sở pháp lý để Quỹ tài trợ, đặt hàng, thực hiện nhiệm vụ, cụm nhiệm vụ, chuỗi nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo từ nghiên cứu cơ bản đến sản xuất thử trên hệ thống thiết bị, dây chuyền công nghệ nhằm hoàn thiện, ổn định công nghệ, sản phẩm trước khi đưa vào sản xuất hàng loạt.

Đặc biệt, lần đầu tiên Nghị định quy định đầy đủ cơ sở pháp lý để Quỹ triển khai các phương thức hỗ trợ mới như: Tài trợ, đặt hàng mới như hỗ trợ các nhiệm vụ theo mô hình liên kết “3 nhà”; tài trợ, đặt hàng theo kết quả đầu ra của nhiệm vụ; hỗ trợ hoạt động kiểm chứng công nghệ; hỗ trợ hình thành và phát triển hạ tầng công nghệ phục vụ công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ lõi; hoạt động bồi dưỡng và phát triển năng lực nghiên cứu như nhằm nâng cao trình độ nghiên cứu khoa học, thúc đẩy trao đổi học thuật và phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ chất lượng cao…

"Những quy định này tạo hàng lang pháp lý để Quỹ đầy đủ vai trò công cụ tài chính quốc gia trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo" - đại diện NAFOSTED cho hay.

Một điểm mới tiếp theo của Nghị định đó là đổi mới mạnh mẽ cơ chế tài chính theo hướng tăng quyền chủ động và chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý theo kết quả đầu ra.

Nghị định quy định ngân sách nhà nước cấp cho Quỹ theo tổng mức hằng năm, không gắn với danh mục nhiệm vụ cụ thể ngay từ đầu; cho phép Quỹ chủ động lựa chọn, phê duyệt và tổ chức thực hiện nhiệm vụ theo thẩm quyền. Đồng thời, việc cấp phát, thanh toán và quyết toán kinh phí được thực hiện theo tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ, phù hợp với đặc thù của hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Làm rõ cơ chế quản trị rủi ro

Nghị định số 229/2026/NĐ-CP cũng làm rõ cơ chế quản trị rủi ro và chấp nhận rủi ro trong hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là một trong những nội dung mới quan trọng của Nghị định.

Theo đó, Quỹ thực hiện giám sát, đánh giá và quản trị rủi ro xuyên suốt quá trình triển khai nhiệm vụ; quy định rõ nguyên tắc nhận diện, đánh giá, xử lý rủi ro và trách nhiệm của các bên liên quan.

"Cơ chế này tạo điều kiện cho các nghiên cứu tiên phong, đột phá, có độ rủi ro cao nhưng tiềm năng lớn, đồng thời bảo đảm kiểm soát hiệu quả việc sử dụng nguồn lực nhà nước" - đại diện NAFOSTED nhấn mạnh.

Ngoài ra, Nghị định số 229/2026/NĐ-CP còn tăng cường huy động nguồn lực xã hội và hội nhập quốc tế trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nghị định bổ sung cơ chế tiếp nhận, quản lý và sử dụng các nguồn tài trợ, đóng góp hợp pháp ngoài ngân sách nhà nước; mở rộng hoạt động đồng tài trợ, hợp tác quốc tế, tham gia các quỹ nghiên cứu chung với đối tác nước ngoài. Qua đó, góp phần đa dạng hóa nguồn lực đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước.