Nhịn ăn khô là gì, có an toàn không?

Trào lưu nhịn ăn khô gần đây lại được lan truyền trên mạng xã hội như một cách thanh lọc cơ thể, giảm tình trạng sưng viêm và làm đẹp da bằng cách cắt giảm hoàn toàn cả thức ăn lẫn nước uống trong một khoảng thời gian nhất định.

1. Nhịn ăn khô là gì?

Trào lưu nhịn ăn khô (kiêng cả ăn lẫn uống) bắt nguồn từ ba nguồn chính: nghi lễ tôn giáo lâu đời như tháng Ramadan của Hồi giáo, phong trào y học thay thế tại Nga với lý thuyết nước nội sinh và xu hướng Biohacking (tự tối ưu hóa cơ thể) trên mạng xã hội ngày nay.

Biến tướng của trào lưu nhịn ăn khô

Nhiều KOLs đã biến tướng phương pháp này thành trào lưu cực đoan, quảng cáo thần thánh hóa về khả năng giảm cân và thải độc, quảng cáo nhịn ăn khô kéo dài 2 - 3 ngày hoặc lâu hơn để "đốt cháy độc tố bằng nước nội sinh", "chữa lành ung thư", hay "tiêu khối u".

Y học hiện đại cảnh báo việc nhịn khô kéo dài cực kỳ nguy hiểm, dễ gây suy thận, có nguy cơ gây tử vong và khẳng định hiện tại không có bất kỳ bằng chứng khoa học lâm sàng nào trên cơ thể người chứng minh nhịn ăn khô kéo dài có thể chữa được các bệnh nan y hay ung thư.

Trong các phương pháp nhịn ăn thông thường, người thực hiện ngừng ăn thực phẩm dạng đặc nhưng vẫn uống nước lọc hoặc đồ uống không chứa calo. Ngược lại, nhịn ăn khô yêu cầu kiêng hoàn toàn cả thức ăn và mọi nguồn chất lỏng, bao gồm nước lọc, nước đóng chai hay trà.

Theo chuyên gia dinh dưỡng Julia Zumpano được chứng nhận tại Hoa Kỳ, nhịn ăn khô bản chất giống như các hình thức nhịn ăn khác nhưng điểm khác biệt nguy hiểm là người thực hiện kiêng tuyệt đối cả nước lọc lẫn mọi loại đồ uống.

2. Nhịn ăn khô có thực sự mang lại lợi ích?

Những người ủng hộ nhịn ăn khô cho rằng phương pháp này có thể hỗ trợ giảm cân, tăng cường chức năng miễn dịch, thúc đẩy quá trình tái tạo tế bào, giảm viêm và làm chậm quá trình lão hóa. Một số người cho rằng việc hạn chế hoàn toàn chất lỏng giúp thận có thời gian "nghỉ ngơi" và mang lại lợi ích cho sức khỏe. Tuy nhiên, những tuyên bố này chưa có đủ bằng chứng khoa học.

Theo các nghiên cứu khoa học, nhịn ăn khô có thể mang lại một số lợi ích sức khỏe trong ngắn hạn nhưng những lợi ích này hoàn toàn không đáng để đánh đổi với các rủi ro nguy hiểm đến tính mạng.

Những lợi ích được khoa học ghi nhận trong ngắn hạn

Hầu hết các dữ liệu tích cực về nhịn ăn khô đều được thu thập từ những người thực hiện nhịn ăn khô gián đoạn theo chu kỳ ngắn trong ngày (khoảng 12 - 16 tiếng từ bình minh đến hoàng hôn), điển hình như trong tháng lễ Ramadan của người Hồi giáo:

• Giảm cân nhanh: Nhịn ăn giúp giảm lượng calo nạp vào cơ thể, từ đó làm giảm chỉ số khối cơ thể (BMI) và cân nặng. Tuy nhiên, phần lớn cân nặng giảm đi ở giai đoạn đầu là do mất nước và tiêu hao glycogen, chứ không phải hoàn toàn là giảm mỡ.

• Giảm viêm sâu: Các nghiên cứu tế bào từ Trường Y khoa Baylor (Hoa Kỳ) cho thấy việc nhịn khô từ bình minh đến hoàng hôn giúp làm giảm đáng kể các cytokine gây viêm (như TNF-alpha, IL-1 beta), hỗ trợ cải thiện tình trạng viêm mạn tính do béo phì gây ra.

• Cải thiện hội chứng chuyển hóa: Quá trình này kích hoạt nhẹ cơ chế tự thực bào (autophagy), giúp giảm huyết áp, tăng độ nhạy insulin và giảm các protein liên quan đến nguy cơ xơ vữa động mạch.

Nhịn ăn khô có thể khiến cơ thể mất nhiều nước gây choáng váng, mệt mỏi và mất tập trung. Ảnh minh họa AI.

Chuyên gia Zumpano cho biết, hầu hết những lợi ích sức khỏe được cho là của nhịn ăn khô hoàn toàn có thể đạt được thông qua nhịn ăn gián đoạn thông thường, khi cơ thể vẫn được cung cấp đủ nước. Việc duy trì đủ nước trong quá trình nhịn ăn gián đoạn giúp cơ thể nhận được những lợi ích này mà không phải đối mặt với tình trạng mất nước nguy hiểm.

Tuy nhiên, chuyên gia dinh dưỡng Julia Zumpano lưu ý khi cơ thể thiếu nước trong một thời gian, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe và mọi người không nên tự ý áp dụng tại nhà.

3. Rủi ro sức khỏe khi nhịn ăn khô

Theo nhiều chuyên gia dinh dưỡng cũng như tổ chức y tế Cleveland Clinic cùng các bác sĩ chuyên khoa thận tại Bệnh viện New Victoria (Anh) khẳng định: Những rủi ro cực đoan của phương pháp nhịn ăn khô hoàn toàn không đáng để đánh đổi với những lợi ích chưa được chứng minh rõ ràng.

Việc cắt bỏ hoàn toàn nước uống sẽ đẩy cơ thể vào các cấp độ nguy hiểm sau:

Các triệu chứng suy nhược cơ thể

Thiếu hụt chất lỏng khiến cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng ngay lập tức. Người thực hiện sẽ nhanh chóng đối mặt với tình trạng mệt mỏi, cáu gắt, đau đầu dữ dội và mất khả năng tập trung. Hệ tiêu hóa và bài tiết cũng bị đình trệ gây ra táo bón nặng và giảm lượng nước tiểu.

Hủy hoại chức năng thận cấp tốc

Thận bắt buộc phải có nước để lọc và đào thải độc tố ra ngoài. Khi bị tước đoạt nguồn nước, nồng độ chất thải tăng cao độc hại sẽ gây áp lực khủng khiếp lên hệ bài tiết. Điều này làm tăng áp lực lọc, trực tiếp dẫn đến nhiễm trùng đường tiết niệu, sỏi thận và tổn thương thận cấp tính.

Biến chứng nguy hiểm đến tính mạng

Nguy cơ lớn nhất của nhịn ăn khô là mất nước nghiêm trọng. Trạng thái này sẽ kích hoạt hiện tượng rối loạn điện giải, gây co giật, phù não, sốc giảm thể tích máu (tụt huyết áp nghiêm trọng) và các biến chứng do sốc nhiệt. Nếu không được cấp cứu kịp thời, người bệnh có thể rơi vào hôn mê và tử vong.

Sự thật về hiệu quả giảm cân

Chuyên gia Julia Zumpano giải thích rằng, sự sụt giảm cân nặng nhanh chóng khi nhịn ăn khô thực chất chỉ là hiện tượng mất nước ở tế bào chứ không phải giảm khối lượng mỡ thừa. Ngay khi bạn uống nước trở lại, trọng lượng cơ thể sẽ lập tức trở về mức ban đầu.