Nhìn vào gương trong phòng tối có thể gây cảm giác gặp lại người đã khuất?

Theo ScienceAlert, một số người tham gia còn cho biết họ cảm thấy được người thân đã khuất chạm vào cơ thể hoặc ngửi thấy mùi hương quen thuộc.

Những trải nghiệm này được ghi nhận trong công trình nghiên cứu khám phá các yếu tố liên quan đến trải nghiệm bất thường trong phòng psychomanteum của các nhà khoa học thuộc Đại học Tây Georgia và Đại học Tây Bắc Missouri, công bố trên tạp chí Journal of Anomalous Experience and Cognition.

Căn phòng đặc biệt tái hiện trải nghiệm "gọi hồn"

Để thực hiện thí nghiệm, nhóm nghiên cứu sử dụng căn phòng psychomanteum, được thiết kế nhằm tạo điều kiện cho người tham gia cảm nhận sự hiện diện của người đã mất. Phương pháp này kết hợp việc quan sát gương trong môi trường ánh sáng yếu với quá trình hồi tưởng ký ức.

Căn phòng psychomanteum được sử dụng trong thí nghiệm, với gương nghiêng, ghế ngả và rèm tối nhằm hạn chế tác động từ môi trường bên ngoài. Ảnh: C. Simmonds-Moore/ScienceAlert.

Tường và trần căn phòng được phủ nhung đen. Một chiếc ghế ngả đặt đối diện tấm gương lớn, điều chỉnh góc nghiêng để người ngồi không nhìn thấy hình ảnh phản chiếu của mình. Nguồn sáng duy nhất đến từ chiếc đèn mờ phía sau ghế, giúp hạn chế các kích thích thị giác.

Theo tạp chí Journal of Anomalous Experience and Cognition, thí nghiệm gồm 30 người từng có trải nghiệm liên quan đến ma. Trong đó, 15 người có hiện tượng liên giác, chẳng hạn khi nghe âm thanh, họ có thể liên tưởng đến những màu sắc nhất định.

Trước khi bước vào phòng, mỗi người dành 15 phút hồi tưởng về một người đã qua đời, tập trung nhớ lại khuôn mặt, giọng nói và những kỷ niệm chung. Họ cũng có thể sử dụng ảnh hoặc vật lưu niệm để gợi nhớ.

Sau đó, các tình nguyện viên ngồi trước gương trong 45 phút, nghe âm thanh nhiễu hồng, loại tiếng ồn đều đặn giống tiếng mưa rơi, giúp hạn chế tác động từ âm thanh bên ngoài. Họ được yêu cầu nhấn nút mỗi khi cảm thấy có người xuất hiện hoặc nhìn thấy hình ảnh rõ nét trong tâm trí.

80% tình nguyện viên cảm nhận sự hiện diện vô hình

Kết thúc thí nghiệm, 24 người, tương đương 80%, cho biết họ từng cảm thấy có ai đó hiện diện trong căn phòng. Một số mô tả cảm giác bị chạm vào cơ thể, ngửi thấy mùi hương quen thuộc hoặc hình dung rõ nét người thân đã khuất.

Giáo sư tâm lý học Christine Simmonds-Moore, tác giả chính nghiên cứu về những trải nghiệm bất thường khi nhìn vào gương. Ảnh: Đại học Tây Georgia.

Trao đổi với ScienceAlert, giáo sư tâm lý học Christine Simmonds-Moore, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết những trải nghiệm này thường mang lại cảm xúc tích cực cho người tham gia.

Một phụ nữ cảm thấy người thân đã mất đang vuốt ve mái tóc mình, trong khi những người khác có cảm giác được nói lời từ biệt hoặc giải tỏa những điều còn dang dở.

Bên cạnh đó, kết quả thí nghiệm còn chỉ ra nhóm người có hiện tượng liên giác không trội hơn nhóm còn lại về khả năng cảm nhận sự hiện diện vô hình, trái với dự đoán trước đó của nhóm nghiên cứu. Thay vào đó, những người có khả năng tưởng tượng sáng tạo cao thường mô tả trải nghiệm sống động và chân thực hơn.

Theo Simmonds-Moore, trí tưởng tượng không phải yếu tố duy nhất tạo nên những trải nghiệm này. Đặc điểm tính cách, kỳ vọng cá nhân, mối gắn bó với người đã khuất và sự thay đổi trạng thái ý thức khi nhìn gương trong thời gian dài cũng có thể góp phần.

Nhìn vào gương trong phòng tối có thể khiến con người cảm nhận sự hiện diện của người khác dù không có ai bên cạnh. Ảnh minh họa: Shutterstock.

Bên cạnh lời kể của tình nguyện viên, nhóm nghiên cứu còn theo dõi biến thiên nhịp tim, từ trường, sử dụng camera hồng ngoại và bộ tạo số ngẫu nhiên. Thậm chí, camera ghi nhận một số đốm sáng bất thường, kể cả khi căn phòng không có người.

Các nhà khoa học tìm lời giải từ hoạt động của não bộ

Theo ScienceAlert, nhóm nghiên cứu chưa thể xác định chính xác nguồn gốc những đốm sáng ghi nhận qua camera. Bụi, các hạt nhỏ lơ lửng trong không khí bị phản chiếu ánh sáng hoặc chuyển động của gương là những khả năng được nhắc đến.

Đối với trải nghiệm của tình nguyện viên, các nhà khoa học cho rằng ký ức, cảm xúc và kỳ vọng cá nhân có thể tác động đến nhận thức khi con người ở trong môi trường ít kích thích giác quan. Tuy nhiên, nghiên cứu chưa xác định được cơ chế trực tiếp tạo ra cảm giác có người hiện diện.

Mô hình phòng psychomanteum với gương và nguồn sáng yếu, được thiết kế để nghiên cứu những trải nghiệm nhận thức khác thường. Ảnh: Wikimedia Commons.

Công trình đăng trên Journal of Anomalous Experience and Cognition cũng ghi nhận một số mối liên hệ thống kê giữa dữ liệu môi trường, phản ứng sinh lý và trải nghiệm chủ quan. Dù vậy, các kết quả này chưa đủ để khẳng định có tác nhân siêu nhiên.

Nghiên cứu vẫn có những hạn chế khi chỉ thực hiện trên 30 người, tất cả đều từng có trải nghiệm liên quan đến ma. Việc lựa chọn nhóm tình nguyện viên này có thể khiến kết quả bị lệch, khó phản ánh trải nghiệm của số đông.

Các nhà khoa học nhấn mạnh thí nghiệm chưa chứng minh con người có thể liên lạc với người đã khuất. Những cảm giác mà các tình nguyện viên trải qua có thể bắt nguồn từ ký ức, cảm xúc và tác động của môi trường xung quanh, thay vì sự hiện diện của các thực thể siêu nhiên.