Những bàn thờ chỉ có giấy báo tử: Để những người lính trở về trọn vẹn

Trên hành trình tri ân thiêng liêng ấy, Ban chỉ đạo 515 tỉnh Thanh Hóa đang huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, trong đó cán bộ, chiến sĩ Bộ CHQS tỉnh giữ vai trò nòng cốt, kiên trì nối dài cuộc hành trình đưa các anh trở về với quê hương.

Dấu chân lặng lẽ giữa đại ngàn Thượng Lào

Giữa cánh rừng già mù sương của huyện Mường Hiệm (tỉnh Hủa Phăn, Lào), khi khói nhang quyện vào sương núi mờ đặc bên sườn núi đá, đất rừng sau nhiều năm đã chai cứng như thách thức ý chí con người.

Cán bộ, chiến sĩ Đội quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS) Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa thay nhau đào từng lớp đất mỏng cẩn trọng. Đến chiều muộn, chiếc tăng võng mục nát cùng vài di vật nhỏ của người lính năm xưa dần hiện ra trong lòng đất lạnh. Không ai bảo ai, tất cả đều lặng đi vì xúc động. Một chiến sĩ trẻ nhẹ nhàng thắp nén nhang, khói hương nghi ngút, khẽ nói: “Các bác ơi… chúng cháu đến đón các bác về quê hương…”.

Sau gần nửa thế kỷ nằm lại giữa rừng sâu nước bạn, người lính năm xưa cuối cùng cũng được tìm thấy. Khoảnh khắc ấy chỉ diễn ra trong vài phút, nhưng phía sau là gần 8 tháng băng rừng, lội suối, dò từng dấu tích chiến tranh đã bị thời gian phủ mờ. Các cán bộ, chiến sĩ Đội quy tập HCLS Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa đã đi qua qua 10 huyện, rà soát 714 bản làng Thượng Lào, trực tiếp đào bới tại 55 điểm để tìm kiếm, cất bốc được 19 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam.

Đội quy tập HCLS Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa nghỉ chân bên dòng suối vùng Thượng Lào.

Càng về sau, hành trình ấy càng gian nan khi nguồn thông tin ngày một cạn kiệt, địa hình ngày càng hiểm trở. Thiếu tá QNCN Triệu Duyên Hoàng, nhân viên Đội quy tập, chia sẻ với giọng run run: “Các địa điểm khảo sát đa số nằm ở đỉnh điểm cao, khe suối không có, thiếu nước sinh hoạt trầm trọng. Hành quân bộ nhiều ngày đường rừng, chân anh em rộp phồng, rướm máu. Nhưng cứ nghĩ đến việc đưa được các bác về, chúng tôi lại nắm chặt tay nhau vượt qua. Khi tìm thấy các bác, mọi mệt mỏi, đau đớn như tan biến hết”.

Mùa khô 2025 -2026, Đội quy tập HCLS Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa quy tập tìm kiếm được 19 hài cốt liệt sĩ.

Có lẽ, điều làm nên nét riêng của Đội quy tập HCLS Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa không chỉ là những bước chân bền bỉ giữa rừng sâu. Trước khi tìm được nơi lòng đất cất giữ đồng đội, họ đã tìm được lòng tin của nhân dân Lào. Gần 8 tháng làm nhiệm vụ trên đất bạn, họ đồng thời là những “sứ giả” của tình hữu nghị Việt - Lào bằng công tác dân vận khéo, mộc mạc, chân thành. Đơn vị đã tổ chức khám bệnh, cấp thuốc miễn phí cho khoảng 1.800 lượt người dân; tặng nhu yếu phẩm cho các trường học, bệnh viện; tham gia hàng trăm ngày công giúp dân sửa nhà, vệ sinh bản làng. Ông Luteng Chuemaiteng, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh Hủa Phăn, xúc động:“Các anh đã mang tình cảm ấm áp của nhân dân Việt Nam đến với người dân Lào”.

Quân y Đội quy tập HCLS Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa tổ chức khám bệnh, tư vấn chăm sóc sức khỏe cho người dân tỉnh Hủa Phăn (Lào).

Chính từ niềm tin son sắt ấy, người dân địa phương đã coi bộ đội Việt Nam như người thân, sẵn sàng cung cấp những nguồn tin vô giá. Như bà Liên Vi Lay Khăm, Trưởng bản Săm Phăn Thoong (huyện Mường Hiệm), nhờ sự tin yêu đã dẫn Đội đến đúng vị trí mà cha bà từng chứng kiến những người lính Việt Nam ngã xuống. Hay việc Thượng tá Lê Hữu Tuấn, Đội trưởng Đội quy tập, đã kiên trì làm tốt công tác dân vận để khai thác thông tin từ cả những người bên kia chiến tuyến trước đây, mang lại những tọa độ tìm kiếm chính xác, giúp hiệu quả quy tập vượt 18% so với kế hoạch. Sự phối hợp thủy chung giữa hai tỉnh Thanh Hóa - Hủa Phăn đã đưa 19 người con anh dũng trở về qua cửa khẩu biên giới, trong dòng nước mắt và sự kính cẩn của đông đảo nhân dân đón đợi hai bên đường.

Hành trình tìm lại tên cho những người trở về

Hành trình ấy chưa khép lại khi những xe chở hài cốt liệt sĩ dừng bánh trước Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Đồng Tâm. Bởi còn một hành trình khác đang bắt đầu- tìm lại tên cho những người đã trở về. Trăn trở lớn nhất của người lính thời bình là làm sao để trên những tấm bia mộ không còn dòng chữ “Liệt sĩ chưa xác định được thông tin”. Đại tá Nguyễn Xuân Toàn, Phó chính ủy Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa khẳng định: "Chiến dịch 500 ngày đêm" chính là đợt cao điểm đặc biệt để giải quyết niềm day dứt ấy, kết hợp chặt chẽ giữa tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính, không tách rời hai nhiệm vụ".

Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị tham dự Lễ truy điệu và an táng 19 hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Đồng Tâm, tỉnh Thanh Hóa, tháng 5-2026.

Hãy nhìn vào bức tranh thực tế diễn ra vào ngày 1-7 tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Triệu Sơn để thấy tính chất khẩn trương của chiến dịch.

Giữa cái nắng oi ả của dải đất miền Trung. Mỗi lần mở nắp mộ, tất cả đều cúi đầu. Người lấy mẫu, người ghi chép, người kiểm tra. Không ai nói lớn. Chỉ có tiếng chổi, tiếng bay của thợ nề. Tiếng máy ảnh của nhà báo. Tiếng gió nhè nhẹ trong không gian...

Ngay sau đó, từng mẩu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ được lấy mẫu một cách thận trọng, tỉ mỉ theo đúng quy trình chuyên môn. Một thao tác rất nhỏ trên thực địa, nhưng chứa đựng giá trị nhân văn to lớn, là chìa khóa mở ra hy vọng kết thúc hơn nửa thế kỷ chờ đợi, khói hương trong tủi thương của những gia đình liệt sĩ như bà Hoàng Thị Thiệp (chị gái liệt sĩ Hoàng Ngọc Cơ): “Thương em đi từ năm 1970 mãi vào Cà Mau rồi mất hút, chỉ có mỗi tờ giấy báo tử. Đến đây thấy nhiều mộ chưa xác định được tên, đau lòng như thương chính em mình”.

Nghĩa trang Liệt sĩ Triệu Sơn có 486 phần mộ chưa xác định được danh tính, và trong đợt đầu này, lực lượng chức năng đã tập trung lấy mẫu sinh phẩm 92 phần mộ, tiến hành số hóa dữ liệu và bảo quản nghiêm ngặt. Trung tá Trần Trung Thành, Trưởng ban Chính sách, Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa nhấn mạnh: "Đến đầu tháng 7, chúng tôi đã lấy mẫu ADN được hơn 200 mộ tại các nghĩa trang trên địa bàn. Toàn tỉnh Thanh Hóa có khoảng 56.000 liệt sĩ, hiện vẫn còn 3.544 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Đây là con số đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, rõ ràng, không thể chung chung".

Ban chỉ đạo 515 tỉnh Thanh Hóa đặt ra mục tiêu mang tính đột phá: Phấn đấu tìm kiếm, quy tập 45 hài cốt liệt sĩ (trong nước 12, tại Lào 33), đặc biệt là hoàn thành lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với mộ chưa xác định được thông tin tại 100% nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh, phấn đấu xong trong quý I-2027, trước thời hạn chiến dịch 4 tháng.

Hoạt động lấy mẫu ADN tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Để thực hiện khối lượng công việc khổng lồ chưa từng có tiền lệ đó, dưới sự điều hành của đồng chí Đầu Thanh Tùng, Phó chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng ban chỉ đạo 515 tỉnh, Thanh Hóa đã huy động sức mạnh tổng hợp của toàn bộ hệ thống chính trị. Phía sau mỗi mẫu ADN được niêm phong cẩn trọng là sự phối hợp nhịp nhàng của nhiều lực lượng: Quân sự, Công an, y tế, nội vụ, chính quyền địa phương... Mỗi ngành một phần việc, nhưng cùng chung một mục tiêu - không để một liệt sĩ nào không xác định được tên tuổi, nếu khoa học và trách nhiệm của thế hệ hôm nay còn có thể làm được điều đó.

Sự kết hợp giữa lực lượng có chuyên môn sâu về y tế, công nghệ thông tin cùng các tổ chức đoàn thể như Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ trong việc vận động nhân chứng, rà soát bản đồ kết luận địa bàn đã tạo nên một quy trình khép kín, khoa học và an toàn tuyệt đối. Tất cả đều chung một quyết tâm cao nhất, xem đây là nghĩa vụ thiêng liêng đối với thế hệ cha anh.

Thay lời kết

Ngoài kia, giữa đại ngàn Thượng Lào hiểm trở, những cánh rừng vẫn tiếp tục già đi cùng năm tháng. Ở một triền núi khuất nẻo, dưới gốc cây già, hay bên dòng suối cạn, chắc chắn vẫn còn những người lính chưa kịp trở về quê mẹ. Ở quê nhà, cũng còn đó những bàn thờ nhiều năm chỉ có tấm giấy báo tử và những mái đầu bạc lặng lẽ ngóng tin con.

Chính vì thế, “Chiến dịch 500 ngày đêm” tại Thanh Hóa không chỉ nhằm hoàn thành những chỉ tiêu con số, mà cốt lõi là để trả lại tên cho các anh, để mỗi cuộc trở về đều được trọn vẹn - trở về với đất mẹ, vẹn nguyên danh tính của mình. Hành trình của cán bộ, chiến sĩ Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa hôm nay và cả hệ thống chính trị sẽ không dừng lại, chừng nào trên quê hương vẫn còn những ngôi mộ khuyết thông tin, chừng nào hương hồn các anh hùng liệt sĩ chưa được gọi đúng tên mình. Đó là lời thề danh dự. Bởi với những cán bộ, chiến sĩ Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa hôm nay, chừng nào vẫn còn một liệt sĩ chưa xác định được danh tính, chừng đó "Chiến dịch 500 ngày đêm" vẫn chưa thể xem là kết thúc. Đó là mệnh lệnh từ trái tim của thế hệ hôm nay.