'Những bông hồng thép' nơi tuyến lửa Trường Sơn

Câu chuyện về các cô gái “chân yếu tay mềm” đảm nhận nhiệm vụ đặc biệt đã tô thắm thêm những trang sử hào hùng của con đường Trường Sơn huyền thoại.

Những chuyến xe lao vào hiểm nguy

Chiến tranh đã trôi qua hơn nửa thế kỷ, nhưng câu chuyện về những nữ chiến sĩ lái xe Trường Sơn trong một Trung đội đặc biệt ngày đó vẫn tạo một cảm xúc đặc biệt về lòng dũng cảm, sự kiên cường của người phụ nữ Việt Nam.

Giai đoạn 1966-1968, Mỹ tăng cường đánh phá hậu phương miền Bắc nước ta. Không quân Mỹ dốc sức đánh nhằm ngăn chặn các tuyến giao thông vận tải chi viện cho miền Nam, đặc biệt chú trọng đánh phá suốt ngày đêm đường 12, trục vượt khẩu chủ yếu lên Tây Trường Sơn.

Trước tình hình đó, Đảng bộ Đoàn 500 (trực thuộc Bộ Tư lệnh 559) đã ra Nghị quyết “Tập trung lực lượng với số lượng cán bộ, chiến sĩ có kinh nghiệm vào sâu các hướng chiến trường”, đồng thời, đưa ra một quyết định táo bạo, thành lập đơn vị Nữ lái xe để hỗ trợ kho trạm thay cho lái xe nam ra trận. Đoàn 500 giao nhiệm vụ cho Binh trạm 9, Binh trạm 12 tuyển chọn gấp một số chị em từ thanh niên xung phong và bộ đội ở các binh trạm về đào tạo lái xe.

Từ những miền quê khác nhau, 40 nữ thanh niên xung phong tuổi từ 18 đến 20 đã gặp nhau trong khóa huấn luyện cấp tốc 45 ngày ở trường lái 255 (nay là Trường Trung cấp Kỹ thuật xe - máy Sơn Tây) và trở thành những nữ lái xe chia lửa với đồng đội trên tuyến đường Trường Sơn lịch sử.

40 nữ chiến sĩ là 40 câu chuyện, 40 số phận, gặp nhau và cùng thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt “có một không hai” lúc đó. Trung tá Nguyễn Thị Hòa, nguyên Chính trị viên Đội lái xe, Trưởng ban liên lạc Đại đội nữ lái xe Trường Sơn kể: “Trên đường đi chiến trận, nam giới đã vất vả, nữ giới còn vất vả hơn. Ngày nghỉ, đêm đi, đường đầy hố bom. Có chuyến đi không biết có trở về, nhưng ai cũng vững lòng...”.

Trong ký ức của bà Nguyễn Thị Hòa, hồi đó ai cũng chỉ cao 1,50m đến 1,55m, chỉ có chị Nguyệt Ánh là cao nhất: 1,68m. Thế mà những chiếc xe tải như: Zin, Gaz… sừng sững, nặng nề đều được các chị em “thuần phục”. Ngồi trên buồng lái, các chị đặt thêm một thanh gỗ phía sau đệm ghế để đẩy cao người hướng về phía trước, giữ chặt tay lái. Chỉ trong vòng hơn 1 tháng huấn luyện, những “con ngựa sắt” đã được các chị điều khiển thuần thục, chuẩn bị lên đường tải đạn dược, lương thực và bộ đội vào chiến trường miền Nam.

Nhiệm vụ của Trung đội là chở hàng từ Vinh, Nghệ An và giao hàng tại các kho trạm trên tuyến đường 12, 18, 20, 22, nhận xe từ cửa khẩu biên giới phía Bắc bàn giao cho chiến trường miền Nam; chở thương binh, cán bộ từ miền Nam ra miền Bắc chữa bệnh, an dưỡng, học tập.

Tuyến hoạt động chủ yếu là từ Bến Thủy đến Tây Trường Sơn, trong đó có nhiều trọng điểm phải vượt qua như: Đồng Lộc, Khe Ve, Long Đại, 050, Cổng Trời… Đó là những nơi túi bom địch tàn phá ác liệt nhất, gần như 24/24, mà tất cả tuyến xe đều phải vượt qua. Nhất là địa hình Cổng Trời dốc đứng, khó đi, đường trơn và rất nhỏ, một bên là vách núi dựng đứng, một bên là vực thẳm hun hút. Đây cũng là “cửa tử”, bởi các túi bom, máy bay thường xuyên ném xuống để cắt đứt mạch máu giao thông của ta.

Thế nhưng, các nữ chiến sĩ vận tải không chùn bước. “Có hôm, xe đang vượt Ngầm 5 thì pháo sáng Mỹ thả rực trời, bom đổ xuống như trút, cũng may xe được ngụy trang tốt nên không bị địch phát hiện. Bom Mỹ thả phía trước thì chúng tôi tìm đường tắt mà đi, thả sau lưng thì cho xe chạy thật nhanh. Nhiều hôm đường 15 bị tắc, chúng tôi lại phải cho xe luồn ra đường 21 (quốc lộ 3) sau đó xuyên ra quốc lộ 1 để đi tiếp”, bà Nguyễn Thị Hòa nhớ lại.

Bà Bùi Thị Vân (ở Định Công, Hà Nội) năm nay đã gần 80 tuổi xúc động kể: “Mỗi chuyến xe chở luôn cả một “kho” kỷ niệm. Tóc chải bằng dầu mỡ của xe, mùi “nước hoa” là mùi khói xăng bám trên quần áo, dính trên cơ thể, đèn đường là những ánh mắt sáng quắc giữa đêm đen mù mịt… Các chị vừa là “thợ lái”, vừa là hộ lý, khiêng cáng thương binh. Có thương binh cụt cả hai đùi, không biết bám vào đâu, các chị phải cõng trên lưng. Có những chuyến đi ngày đêm không nghỉ, cả đoàn xe đi đêm bằng đèn gầm qua Ngã Ba Đồng Lộc, qua các tuyến đường địch bắn phá… Lúc xe hỏng giữa đường, các chị lại là “thợ sửa chữa” di động, kịp thời giải phóng đường cho xe sau…”.

Đến giờ, bà Bùi Thị Vân vẫn nhớ lại một thời: “Yêu xe như con, quý xăng như máu”, để “Xe con gái cứ như huyền thoại/ Thoắt đến thoắt đi thoắt vượt cổng trời”… vượt ngàn cây số. “Chị em chúng tôi, người thì bé, xe thì to, ngồi lọt thỏm trong xe, ban đầu cũng sợ. Nhưng rồi cũng tìm ra ngay được cách khắc phục, gấp cái chăn kê xuống dưới ngồi, lấy cái can xăng 20 lít để dựa vào”, bà Bùi Thị Vân mỉm cười.

Kỷ niệm về Đại đội nữ lái xe Trường Sơn một thời trong ký ức Trung tá Nguyễn Thị Hòa và bà Bùi Thị Vân.

Trong suốt thời gian từ khi thành lập đến năm 1972, Trung đội nữ lái xe Trường Sơn đã vận chuyển được hàng vạn tấn hàng, hàng trăm nghìn bộ đội, thương binh vào Nam ra Bắc. Những chuyến xe không ngại hiểm nguy, ngày đêm lăn bánh dưới đôi tay mềm yếu, nhưng chắc chắn kiên cường không kém gì nam giới.

Nghĩa tình đồng đội

Đến tháng 2-1972, do yêu cầu nhiệm vụ đặc biệt, Trung đội được Bộ Tổng tham mưu Bộ Quốc phòng điều về Trường Đào tạo lái xe D255 - Cục Quản lý xe máy làm giáo viên dạy lái xe nữ. Ở vị trí công tác mới, bằng những bài học kinh nghiệm thực tế, những nữ lái xe lúc đó đã truyền dạy cho 300 cô gái trở thành lái xe phục vụ cho các bệnh viện quân đội, kho xe, kho hàng thay cho lái xe nam ra trận.

Năm 1973, Bộ Quốc phòng tập trung các chị em lái giỏi về tập huấn duyệt binh ở Sân bay Bạch Mai (Hà Nội), đến năm 1975, trong lễ duyệt binh mừng đất nước hoàn toàn giải phóng ở Quảng trường Ba Đình, đội hình duyệt binh có các chị em lái xe chỉ huy khối thông tin, khối nữ dân quân Quảng Bình…

Cuối năm 1975, nhiệm vụ hoàn thành, mang theo tinh thần “Bộ đội Cụ Hồ”, phẩm chất “Người phụ nữ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh”, các chị lại tiếp tục cống hiến thầm lặng trong đời thường. Nhiều chị tích cực tham gia công tác xã hội, làm kinh tế, xây dựng gia đình văn hóa, nuôi dạy con cháu trưởng thành, góp phần giữ gìn, lan tỏa giá trị truyền thống anh hùng đến thế hệ hôm nay.

Ban Liên lạc Đại đội nữ lái xe Trường Sơn hiện nay còn 40 thành viên. Dù tuổi cao, sức yếu, nhưng với tinh thần “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, các chị vẫn hăng hái tham gia hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa”, giúp đỡ đồng đội khó khăn, là tấm gương sáng của lòng nhân ái, thủy chung, son sắt. Nhiều chị em của Đại đội khó khăn, đơn thân được nhận hỗ trợ và được phụng dưỡng suốt đời.

Vào tháng 10-2025, Ban Liên lạc Đại đội đã có buổi gặp mặt với Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Đại tướng đã gửi lời thăm hỏi ân cần, lời chúc mừng nồng nhiệt và tri ân sâu sắc nhất đến các nữ lái xe Trường Sơn, đồng thời mong rằng các nữ lái xe Trường Sơn - những nhân chứng sống của một thời hoa lửa sẽ tiếp tục là ngọn đuốc truyền thống, kể cho thế hệ trẻ những câu chuyện chân thực, cảm động về tinh thần “tim có thể ngừng đập nhưng tay lái không rời vô lăng”, về lòng yêu nước, niềm tin vào Đảng, vào quân đội và thắng lợi của cách mạng.

Ghi nhận chiến công của những con người dũng cảm anh hùng, Đảng và Nhà nước đã tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba, Huân chương Kháng chiến cho nhiều chị. Năm 2014, ghi nhận những chiến công và thành tích xuất sắc của Đại đội nữ lái xe Trường Sơn, Nhà nước đã phong tặng đơn vị danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đại đội trưởng Phùng Thị Viên (đã mất) được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.