Những bức tranh chờ ngày ra mắt

Tôi đến thăm họa sĩ Phạm Lợi tại nhà riêng trên phố Nguyễn Du, phường Lào Cai. Trong không gian nhỏ của phòng khách, một góc được ông dành trọn cho hội họa. Bên giá vẽ quen thuộc, hàng chục bức tranh treo kín tường hoặc xếp tựa vào nhau trên các bậc, lặng lẽ chờ ngày được bước ra ngoài, đến với công chúng.

Họa sĩ Phạm Lợi chia sẻ: “Không phải cứ chờ có triển lãm thì mới sáng tác, mà mình vẫn phải vẽ, vẫn phải lao động nghệ thuật. Ít nhất mỗi năm cũng phải có vài tác phẩm hoàn chỉnh để sẵn sàng tham gia khi có điều kiện".

Bởi vậy, dù điều kiện trưng bày còn hạn chế, ông vẫn miệt mài lao động nghệ thuật, đều đặn cho ra đời những tác phẩm mới. Từ đầu năm đến nay, ông đã hoàn thiện 6 tác phẩm mới, sẵn sàng tham gia các triển lãm trong năm.

Phòng khách là nơi họa sĩ Phạm Lợi vừa sáng tác, vừa lưu giữ những tác phẩm chờ ngày ra mắt công chúng.

Tuy nhiên, cơ hội để những tác phẩm đến với công chúng vẫn còn khá hạn chế. Năm 2025, họa sĩ Phạm Lợi chỉ tham gia 2 cuộc triển lãm quy mô nhỏ tại địa phương, mỗi cuộc giới thiệu 1 - 2 tác phẩm.

Trong khi đó, Triển lãm mỹ thuật khu vực III Tây Bắc - Việt Bắc - "sân chơi" có chất lượng chuyên môn cao, được giới mỹ thuật mong đợi lại tạm dừng tổ chức, khiến nhiều sáng tác tiếp tục phải chờ ngày ra mắt.

Thực tế này không khiến người nghệ sĩ ngừng sáng tác, nhưng cũng để lại nhiều trăn trở. Bởi với người họa sĩ, tác phẩm chỉ thực sự “sống” khi được công chúng đón nhận, được giới chuyên môn nhìn nhận và đánh giá.

“Ai cũng mong có những sân chơi để tác phẩm được giới thiệu, được thẩm định. Có như vậy mới biết mình đang ở đâu, tác phẩm có đến được với công chúng hay không,” họa sĩ Phạm Lợi chia sẻ thêm.

Câu chuyện của họa sĩ Phạm Lợi cũng phản ánh thực trạng chung của nhiều họa sĩ tại Lào Cai hiện nay. Theo họa sĩ Huy Hiệp, việc một tác phẩm chưa được trưng bày không hẳn do chất lượng, mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có tiêu chí riêng của từng cuộc thi, triển lãm.

“Có những tác phẩm chưa được trưng bày không phải vì chất lượng chưa bảo đảm, mà do chưa phù hợp với yêu cầu của từng cuộc thi, từng đợt phát động”, họa sĩ Huy Hiệp cho biết.

Họa sĩ Huy Hiệp bên giá vẽ.

Là người theo đuổi nhiều phong cách, từ trừu tượng đến tả thực, sử dụng đa dạng chất liệu, họa sĩ Hiệp cho biết việc lựa chọn tác phẩm tham gia triển lãm cũng phải cân nhắc kỹ lưỡng để phù hợp với từng "sân chơi".

Tuy nhiên, bên cạnh yếu tố chuyên môn, thực tế hoạt động mỹ thuật tại địa phương vẫn còn không ít khó khăn. Trong năm 2025, số lượng triển lãm, trưng bày không nhiều, chủ yếu là các hoạt động quy mô nhỏ tại địa phương.

Bước sang năm 2026, dù đã có triển lãm “Sắc hoa xuân” được tổ chức, nhưng theo đánh giá của các nghệ sĩ, chừng đó vẫn chưa đủ để tạo nên một môi trường sáng tạo sôi động.

Triển lãm Mỹ thuật Sắc hoa xuân được tổ chức vào tháng 2 năm 2026.

Trong bối cảnh hoạt động mỹ thuật còn nhiều hạn chế, nhu cầu về những “sân chơi” nghệ thuật ngày càng trở nên cấp thiết. Các triển lãm không chỉ là nơi giới thiệu tác phẩm, còn là không gian để nghệ sĩ giao lưu, học hỏi, được giới chuyên môn đánh giá và tìm thấy động lực sáng tác.

“Tác phẩm càng được công bố nhiều thì càng tạo động lực để họa sĩ tiếp tục sáng tác”, họa sĩ Huy Hiệp nhấn mạnh.

Họa sĩ Xuân Chiến - Phó Chi hội trưởng Chi hội Mỹ thuật, Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật tỉnh Lào Cai cho rằng, để tác phẩm mỹ thuật đến với công chúng, kênh chủ yếu vẫn là thông qua các hoạt động trưng bày, triển lãm. Tuy nhiên, theo ông, tần suất các hoạt động này tại địa phương thời gian qua còn khá khiêm tốn.

Mỗi cuộc trưng bày, họa sĩ chỉ tham gia từ 1 đến 3 tác phẩm, nên cơ hội giới thiệu còn hạn chế.

Nhưng khó khăn không chỉ nằm ở số lượng hoạt động triển lãm, mà còn đến từ nhiều yếu tố khác. Theo họa sĩ Xuân Chiến, thị hiếu và nhu cầu thưởng thức mỹ thuật trong công chúng chưa thực sự sâu rộng; trong khi đó, điều kiện cơ sở vật chất phục vụ triển lãm còn thiếu, chưa có không gian trưng bày phù hợp để giới thiệu tác phẩm một cách hiệu quả.

"Để tổ chức một triển lãm, đặc biệt là triển lãm cá nhân hoặc theo nhóm, không chỉ cần tác phẩm mà còn đòi hỏi kinh phí, thời gian và sự chuẩn bị lâu dài,” họa sĩ Xuân Chiến chia sẻ.

Theo họa sĩ Xuân Chiến, để các tác phẩm mỹ thuật đến gần hơn với công chúng, cần sự vào cuộc đồng bộ từ nhiều phía: tăng cường tổ chức các triển lãm, hỗ trợ kinh phí, nâng cao nhận thức thẩm mỹ trong cộng đồng và tạo điều kiện để nghệ sĩ chủ động hơn trong hoạt động sáng tạo, quảng bá tác phẩm.

Đặc biệt, trong bối cảnh đội ngũ họa sĩ của tỉnh ngày càng đông, việc xây dựng một môi trường nghệ thuật năng động, có chiều sâu là rất cần thiết để các tác phẩm không còn chỉ “chờ”, mà thực sự có cơ hội được hiện diện trong đời sống công chúng, góp phần làm phong phú hơn đời sống văn hóa, nghệ thuật của địa phương.