Những chính sách mới sẽ khuyến khích ngành xuất bản phát triển

Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, trí tuệ nhân tạo, phương thức tiếp cận tri thức của công chúng có nhiều thay đổi, ngành xuất bản đứng trước những thách thức và cơ hội chuyển đổi.

Các vấn đề về phát triển ngành xuất bản trong bối cảnh mới được nêu tại Hội nghị giao ban công tác xuất bản. Hội nghị do Ban Tuyên giáo Trung ương phối hợp Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Xuất bản Việt Nam tổ chức ngày 7/8 tại Hà Nội.

Ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương chia sẻ với các nhà xuất bản (NXB) tại Hội nghị giao ban công tác xuất bản, diễn ra tại Hà Nội. Ảnh: Việt Linh.

"Quản trị tốt sẽ giúp người làm đúng tự tin hơn"

Theo báo cáo, 6 tháng đầu năm 2026, ngành xuất bản có nhiều điểm sáng trong công tác phục vụ tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng; trong hàm lượng tri thức, đầu tư hình thức của nội dung xuất bản phẩm; có sự phát triển tích cực về xuất bản điện tử.

Tuy nhiên, doanh thu, số đầu sách xuất bản và số lượng bản in của ngành đều sụt giảm so với cùng kỳ: Toàn khối NXB đạt doanh thu 1.515 tỷ đồng (giảm 40,7%); xuất bản 21.276 đầu xuất bản phẩm in (giảm 0,6%) với 382,162 triệu bản (giảm 0,7%).

Các NXB đang gặp nhiều thách thức: Tình trạng sách lậu vẫn hoành hành; kênh phân phối truyền thống biến mất, kênh phân phối điện tử tăng chi phí khiến biên lợi nhuận ngày càng mỏng.

Bà Khúc Thị Hoa Phượng - Giám đốc, Tổng biên tập NXB Phụ nữ Việt Nam - chia sẻ về khó khăn của giới làm sách hiện nay.

“Phí sàn lên tới hơn 30%, đơn vị kinh doanh tự chịu phí vận chuyển, quảng cáo, cộng vào là 45%, cộng thêm 10% chiết khấu cho khách hàng, như vậy tốn tới 55% phí chỉ cho kinh doanh trên sàn thương mại điện tử”, bà Hoa Phượng nêu lo lắng về biên lợi nhuận của NXB.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm nhận định NXB cần xây dựng quy tắc quản trị rủi ro. Ảnh: Việt Linh.

Về vụ việc cuốn sách có nội dung sai lệch gần đây, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm nhận định NXB cần xây dựng quy tắc quản trị rủi ro để tránh lặp lại.

“Trước đề tài phức tạp, cần làm thế nào vừa đảm bảo an toàn vừa không hình thành tâm lý né tránh. Quản trị tốt giúp người làm đúng tự tin hơn, chứ không phải lo lắng hơn”, Thứ trưởng Phan Tâm nói.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh ngành xuất bản thời gian tới không chỉ cần thêm sách, công nghệ, mà cần nỗ lực giữ gìn, bồi đắp niềm tin.

Trong thời đại thông tin bùng nổ, lợi thế cạnh tranh của NXB không nằm ở tốc độ, số lượng sách, mà ở uy tín, độ tin cậy, chất lượng tri thức cung cấp cho xã hội.

Trước thực tế đó, Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Trần Thanh Lâm khẳng định NXB tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, những chính sách sắp tới sẽ khuyến khích, hỗ trợ ngành phát triển, tháo gỡ nhiều vướng mắc của ngành lâu nay.

PGS.TS Phạm Minh Tuấn - Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, Phó tổng biên tập tạp chí Cộng sản - phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Việt Linh.

Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam Phạm Minh Tuấn mong muốn Hội Xuất bản trở thành cầu nối thiết thực giữa những người làm sách.

Ông cho rằng Việt Nam có thể học hỏi mô hình thế giới trong việc tổ chức các quỹ dịch thuật, hoạt động quảng bá sách Việt. Hiện tại, theo ông quan sát, đại học của một số nước trên thế giới còn thiếu sự đa dạng sách về văn hóa, con người Việt Nam.

Ông Phạm Minh Tuấn nêu Chỉ thị 04 và nhiều quyết định mới của Chính phủ gần đây đều nhắc tới quỹ hỗ trợ dịch thuật, hỗ trợ xuất bản. Thời gian tới, khi các chính sách đi vào cuộc sống, ngành xuất bản Việt Nam sẽ được “mở đường” cho nhiều phát triển mới.

Hoạt động xuất bản 6 tháng đầu năm 2026

Hội nghị cũng tổng kết nhiều kết quả mà ngành xuất bản đạt được trong 6 tháng đầu năm. Bà Nguyễn Thị Mỹ Linh - Phó vụ trưởng Vụ Báo chí, Xuất bản, Ban Tuyên giáo Trung ương đọc báo cáo đánh giá tại hội nghị.

Bà Nguyễn Thị Mỹ Linh - Phó vụ trưởng Vụ Báo chí, Xuất bản, Ban Tuyên giáo Trung ương báo cáo tại hội nghị. Ảnh: Việt Linh.

Theo đó, Ban Tuyên giáo Trung ương đã tham mưu Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW, ngày 17/3/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Trên cơ sở đó, các cấp ủy, cơ quan chủ quản đã ban hành kế hoạch quán triệt, triển khai Chỉ thị 04-CT/TW đến cấp cơ sở, bước đầu đạt kết quả trên nhiều phương diện.

Về thể chế hóa, pháp luật, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thể hiện tinh thần chủ động, quyết liệt. Đây là điểm sáng nổi bật của 6 tháng đầu năm. Trọng tâm là hoàn thiện Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản với tư duy cải cách chuyển định vị ngành xuất bản thành “ngành kinh tế - công nghệ”.

Hội Xuất bản Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa cơ quan quản lý nhà nước và những người làm xuất bản trên ba nhóm hoạt động: thẩm định và lan tỏa giá trị sách thông qua chủ trì phối hợp tổ chức Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII; các hoạt động trao tặng sách, phát triển văn hóa đọc; nghiên cứu, phản biện chính sách, đại diện tiếng nói của ngành trong việc triển khai chủ trương của Đảng và hoàn thiện thể chế về pháp luật.

Nhìn tổng thể, công tác chính trị, tư tưởng trong hoạt động xuất bản 6 tháng đầu năm 2026 vẫn được duy trì phục vụ đúng định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng; các NXB đã bám sát tôn chỉ, mục đích, tổ chức xuất bản các ấn phẩm giá trị, hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao.

Các xuất bản phẩm ngày càng chú trọng hơn tới giá trị tư tưởng, khoa học, thẩm mỹ, gắn với nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ và lan tỏa văn hóa đọc.

NXB ngày càng chú trọng đầu tư xây dựng các tủ sách, bộ sách chuyên đề có giá trị, mang đậm dấu ấn thương hiệu riêng. Xuất bản phẩm điện tử và hợp tác quốc tế tiếp tục có bước phát triển tích cực.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận ngành xuất bản còn những hạn chế.

Một là, còn lỗ hổng ở các lớp kiểm soát trong NXB, từ khâu xét duyệt đề tài tới khâu biên tập, xuất bản.

Hai là, trách nhiệm của cơ quan chủ quản, NXB và người đứng đầu còn hạn chế.

Ba là, công tác quản trị rủi ro và đọc lưu chiểu chưa phù hợp yêu cầu tình hình mới. Hơn 50.000 xuất bản phẩm được xuất bản mỗi năm nhưng chỉ tổ chức đọc gần 600 xuất bản phẩm lưu chiểu, kiểm tra trong 6 tháng là con số khá nhỏ, phạm vi hậu kiểm còn nhiều khoảng trống.

Bốn là, hạn chế trong thích ứng với môi trường truyền thông số và sức ép thương mại. Năng lực quản trị chuyển đổi số chưa đồng đều; phát triển xuất bản số, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực tự chủ còn chậm.

Mức giảm 40,7% doanh thu trong khi áp lực thị trường và cạnh tranh nội dung có thể làm gia tăng nguy cơ nới lỏng chuẩn mực nội dung chuyên môn.

Ban Tuyên giáo Trung ương đã nêu phương hướng, nhiệm vụ những tháng cuối năm để toàn ngành xuất bản cùng triển khai, nhấn mạnh cần biến các định hướng trong Chỉ thị 04 thành quy chế, quy trình, kế hoạch cụ thể phù hợp với tình hình của từng NXB.

Ban Tuyên giáo đề nghị các NXB tiếp tục nâng cao chất lượng xuất bản phẩm, chủ động phòng ngừa sai phạm từ sớm.