Những chuyến tàu lịch sử

Kỷ niệm 65 năm Ngày mở đường Hồ Chí Minh trên biển (23/10/1961 - 23/10/2026):

Một chuyến tàu của Đoàn tàu không số trên đường vận chuyển vũ khí chi viện cho miền Nam. Ảnh: Tư liệu

Tròn 65 năm kể từ ngày chiếc “tàu không số” đầu tiên rời bến, những người lính năm xưa lại được gặp nhau trong niềm vui xen lẫn sự xúc động. Những cái ôm ấm áp, những cái nắm tay thật chặt và cả những câu chuyện thời chiến được nhắc lại khiến ngày hội ngộ càng thêm ý nghĩa. Với họ, buổi gặp mặt kỷ niệm 65 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh trên biển không chỉ là dịp để ôn lại một thời hoa lửa, mà còn là cuộc trở về của ký ức, nơi tình đồng chí, đồng đội được tôi luyện qua bom đạn, hiểm nguy vẫn vẹn nguyên cùng năm tháng.

Trong không khí đầm ấm, kỳ tích về những chuyến “tàu không số” được cán bộ, hội viên Hội truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển tỉnh Thanh Hóa tái hiện sinh động. Năm 1961, trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng miền Nam, nhu cầu chi viện cho đồng bào, chiến sĩ miền Nam ngày càng lớn. Vì vậy, ngoài con đường Trường Sơn trên bộ, đường Hồ Chí Minh trên biển cũng được hình thành. Ngày 23/10/1961, lực lượng vận tải quân sự trên biển mang tên Đoàn 759 được thành lập (tiền thân của Đoàn 125, sau là Lữ đoàn 125), có nhiệm vụ nghiên cứu mở tuyến vận tải quân sự chiến lược Bắc - Nam, tổ chức đưa cán bộ, chiến sĩ và vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam.

Sau khi thành lập, trung tuần tháng 8/1962, Quân ủy Trung ương thông qua nghị quyết “Mở đường vận chuyển chiến lược trên biển”. Từ đây, Đoàn 759 bước vào một giai đoạn hoạt động đặc biệt, làm nên “con đường huyền thoại” trên biển. Để bảo đảm bí mật cho tuyến đường vận tải đặc biệt này, những chiếc tàu của Đoàn 759 phải cải hoán thành tàu đánh cá, không có số hiệu cố định, xen kẽ, trà trộn vào những đoàn tàu đánh cá của ngư dân trên biển. Tên gọi đoàn “tàu không số” ra đời từ đó. Trên con đường biển mang tên Bác, cán bộ, chiến sĩ “tàu không số” đã bí mật, mưu trí, dũng cảm vượt qua mọi sóng to, gió lớn của biển cả và sự ngăn chặn, bao vây, lùng sục của kẻ thù để cập bến an toàn, chi viện sức người, sức của cho nhiều chiến dịch lớn, nhiều địa bàn trọng yếu mà tuyến đường bộ chưa thể vươn tới được.

Với ông Lê Duy Mai, phường Ngọc Sơn, mỗi chuyến “tàu không số” rời bến là một lần sẵn sàng quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. Để phục vụ chiến dịch Mậu Thân năm 1968, ông Mai cùng các chiến sĩ Tàu C235 nhận lệnh chở 16 tấn vũ khí cập bến Hòn Hèo (tỉnh Khánh Hòa). Lúc bấy giờ, việc đưa được con tàu vào bến Hòn Hèo là cả một thách thức vô cùng khó khăn và táo bạo bởi đây là căn cứ mà địch canh phòng rất cẩn thận.

Ông Mai nhớ lại: Ngày 27/2/1968, Tàu C235 được lệnh xuất phát từ Hải Phòng để cập bến Hòn Hèo (Khánh Hòa). Khi cách bến Hòn Hèo khoảng 19 hải lý, Tàu C235 bị quân địch phát hiện và bao vây. Đêm tối, thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh nhanh trí tắt hết đèn, cho tàu luồn lách qua đội hình của địch và vào bến xã Ninh Phước. Sau khi cập bến, Tàu C235 đánh tín hiệu xin thả hàng nhiều lần nhưng không thấy phía bến trả lời. Tình thế vô cùng cấp bách, quân địch ngày càng tiến gần hơn buộc tàu phải thả hàng xuống biển để giữ bí mật. Khoảng 2 giờ 30 phút sáng ngày 1/3/1968, hàng thả xong cũng là lúc Tàu C235 bị bủa vây. Chúng bắn đạn cỡ lớn chặn phía trên bờ, đồng thời dùng các loại súng bắn thẳng vào tàu để tiêu diệt. Tàu C235 trúng đạn bị hỏng máy, thuyền trưởng nhanh chóng ra lệnh “nổ bộc phá, phá tàu”. Các đồng chí bị thương và những người không có nhiệm vụ nổ bộc phá được rời tàu bằng xuồng cao su, ông Lê Duy Mai là 1 trong 3 người ở lại tàu làm nhiệm vụ nổ bộc phá. Mọi thứ chuẩn bị xong, thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh lệnh điểm hỏa và cho anh em rời tàu. Khoảng 10 phút sau, Tàu C235 phát nổ, đem theo những bí mật về “con đường huyền thoại” vào lòng đại dương.

Ông Lê Duy Mai và ông Hà Trọng Bân ôn lại kỷ niệm tham gia những chuyến “tàu không số”. Ảnh: Tố Phương

Đã 81 tuổi nhưng trong trí nhớ của cựu chiến binh Hà Trọng Bân, phường Đông Sơn vẫn còn hằn in những kỷ niệm cùng đoàn “tàu không số”. Theo dòng hồi tưởng, ông Bân nhớ lại: Sau sự kiện Vũng Rô, Mỹ kiểm soát rất gắt gao, con đường vận chuyển chiến lược trên biển bị lộ. Trước tình hình đó, Tàu 121 nhận được lệnh đi trinh sát để nghiên cứu lại con đường vận chuyển theo hướng mới, kịp thời chi viện vũ khí cho chiến trường miền Nam đánh Mỹ. Sau 2 chuyến trinh sát, tháng 10/1970, ông Hà Trọng Bân và các chiến sĩ Tàu 121 nhận lệnh chở 35 tấn vũ khí, xuất phát từ Hải Phòng vào Bến Tre. Do thời tiết thuận lợi, lại không bị tàu khu trục và máy bay Mỹ theo dõi nên chỉ 7 ngày chúng tôi đã cập bến an toàn. Lúc đó, tôi là chiến sĩ thông tin vô tuyến nên đứng ở đài chỉ huy để bắt liên lạc với bờ, sau 2 lần không bắt được tín hiệu, thuyền trưởng ra lệnh sẽ thả hàng. Song đến lần thứ 3 thì có tín hiệu trả lời và tàu được đón vào bờ để bốc hàng. Sau chuyến đi thành công của Tàu 121, tôi tiếp tục đi thêm 5 chuyến nữa, nhưng thời kỳ ấy, máy bay và tàu khu trục của Mỹ theo dõi rất sát sao. Quyết không để con đường vận tải chiến lược trên biển bị bại lộ, cả 5 chuyến hàng Tàu 121 đều phải quay trở về.

Trong gần 15 năm hoạt động (10/1961 - 4/1975), những con đường, những bến bãi tập kết vũ khí đều nằm trong vùng kìm kẹp, truy quét, đánh phá ác liệt của địch. Nhiều chuyến đi hàng tháng trời trên biển phải quay trở về không làm cán bộ, chiến sĩ nản lòng. Cách này không đi được ta nghĩ cách khác; đường này bị địch theo dõi ta mở đường mới; khi địch phát hiện, áp sát tấn công ta đánh trả quyết liệt, trong tình huống cấp bách phải phá hủy tàu và hàng để giữ bí mật con đường... Đường Hồ Chí Minh trên biển đã làm cho kẻ thù kinh ngạc, bất ngờ và không thể tưởng tượng được về tinh thần dũng cảm, tính sáng tạo của những con tàu và cả những con người trên tàu. Cùng với những con đường trên đất liền, đường Hồ Chí Minh trên biển đã đưa dân tộc Việt Nam đi đến mùa xuân toàn thắng.

65 năm qua đi, những chiến công hiển hách, những câu chuyện về đoàn “tàu không số” và đường Hồ Chí Minh trên biển vẫn mãi là niềm tự hào của Quân đội và Nhân dân Việt Nam. Những người con quê xứ Thanh vinh dự đã góp phần không nhỏ vào kỳ tích của “con đường huyền thoại ấy”.