Những con đường ít ngờ khiến bạn nhiễm giun

Hình ảnh sán dây chó. Ảnh: BMJ.

Trong cuốn Hiểu và dùng thuốc đúng (NXB Trẻ), PGS.TS Nguyễn Hữu Đức, nguyên giảng viên chính bộ môn Dược lâm sàng, Phó ban Nghiên cứu khoa học - Thư viện, Khoa Dược, Trường Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết giun ký sinh ở người gồm nhiều loại như giun đũa, giun kim, giun móc, giun lươn, giun tóc, giun chỉ... Trong đó, giun đũa và giun kim thường gặp ở trẻ em, nhưng người lớn cũng có thể nhiễm các loại ký sinh trùng này.

Nhiều con đường khiến giun xâm nhập cơ thể

Theo chuyên gia, mỗi loại giun có con đường lây nhiễm khác nhau. Giun đũa thường xâm nhập qua đường tiêu hóa khi con người ăn rau sống hoặc thực phẩm không được bảo quản, chế biến hợp vệ sinh, có lẫn trứng giun đã phát triển đến giai đoạn có khả năng lây nhiễm.

Trong khi đó, trẻ em dễ nhiễm giun kim do thói quen chơi đùa với đất cát có lẫn trứng giun. Trứng cũng có thể bám vào tay khi trẻ gãi vùng hậu môn, sau đó theo đường miệng đi vào cơ thể.

Giun móc lại có cách xâm nhập khác. Người làm nông nghiệp, trồng rau màu, cà phê hoặc làm rẫy ở những vùng đất không ngập nước, thường xuyên đi chân đất có nguy cơ nhiễm bệnh. Ấu trùng giun móc có thể xuyên qua da bàn chân, đi vào cơ thể và phát triển thành giun trưởng thành.

Theo tác giả, bệnh giun sán từng phổ biến ở nước ta do khí hậu nhiệt đới ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho ký sinh trùng phát triển. Bên cạnh đó, những hạn chế trong vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và thói quen phóng uế không đúng nơi quy định cũng góp phần duy trì nguồn lây.

Theo số liệu được tác giả đề cập trong sách, tỷ lệ nhiễm giun, đặc biệt là giun đũa, ở một số khu vực miền Bắc từng rất cao, có nơi đạt 86-98%, trung bình khoảng 70-85%. Tại miền Nam, tỷ lệ này thấp hơn, khoảng 18-35%.

Các loại thuốc tẩy giun phổ biến hiện nay

Thuốc trị giun có tác dụng loại bỏ hoặc làm giảm đáng kể số lượng giun ký sinh trong đường tiêu hóa, mô và các cơ quan của cơ thể. Một số loại thuốc hiện nay có phổ tác dụng rộng, có thể điều trị đồng thời nhiều loại giun.

PGS.TS Nguyễn Hữu Đức cho biết trước đây, piperazin và levamisol từng được sử dụng để điều trị giun. Tuy nhiên, piperazin ít còn được dùng do phải uống liên tục trong nhiều ngày, trong khi levamisol không còn được sử dụng để tẩy giun vì nguy cơ gây những tai biến nghiêm trọng.

Hiện nay, các thuốc thường được sử dụng gồm pyrantel pamoat và nhóm dẫn chất benzimidazol, trong đó có mebendazol và albendazol.

Mebendazol, albendazol là những thuốc tẩy giun phổ biến. Ảnh: Unsplash.

Mebendazol là thuốc có phổ tác dụng rộng, được sử dụng để điều trị giun kim, giun đũa, giun tóc và giun móc. Thuốc hoạt động bằng cách cản trở quá trình hình thành các cấu trúc vi ống trong tế bào giun, khiến chúng không thể hấp thu và sử dụng glucose bình thường, từ đó suy yếu và chết đi. Theo một số tài liệu được tác giả dẫn lại, mebendazol còn có khả năng diệt trứng giun đũa và giun tóc.

Theo tác giả, việc điều trị cần kết hợp với các biện pháp phòng bệnh và cải thiện vệ sinh môi trường. Người dân nên rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, ăn chín uống sôi, không ăn thịt cá sống hoặc thực phẩm không bảo đảm vệ sinh. Rau cần được rửa sạch, chế biến đúng cách; phân dùng để bón cây phải được xử lý, ủ kỹ, không sử dụng phân tươi. Đồng thời, cần xây dựng nhà vệ sinh đạt tiêu chuẩn, không phóng uế bừa bãi ra môi trường.

PGS.TS Nguyễn Hữu Đức cũng lưu ý phần lớn thuốc trị giun được đề cập có chống chỉ định hoặc cần thận trọng khi sử dụng ở phụ nữ mang thai và trẻ dưới 2 tuổi. Mebendazol cần tránh dùng cho phụ nữ có thai, đặc biệt trong 3 tháng đầu thai kỳ.

Ngoài ra, người sử dụng được khuyến cáo tránh uống rượu trong vòng 24 giờ sau khi dùng mebendazol hoặc albendazol.

Việc lựa chọn thuốc, liều lượng và thời điểm điều trị cần căn cứ vào loại ký sinh trùng, tình trạng người bệnh và hướng dẫn chuyên môn. Người dân không nên tự ý lặp lại các đợt tẩy giun theo một lịch cố định nếu chưa xác định được nhu cầu điều trị.

Tác giả / Tác phẩm

Hiểu và dùng thuốc đúng

Tác giảPGS.TS Nguyễn Hữu Đức

Xuất bản2008

Nhà xuất bảnNXB Trẻ

Nhiều người có thói quen tự mua thuốc điều trị những triệu chứng quen thuộc như dùng paracetamol khi đau, sốt hay uống Oresol khi tiêu chảy mà ít quan tâm đến liều lượng, tác dụng phụ và nguy cơ ngộ độc. Cuốn Hiểu và dùng thuốc đúng của PGS.TS Nguyễn Hữu Đức, cung cấp kiến thức thiết thực về sử dụng kháng sinh, phòng ngừa ngộ độc paracetamol, lưu ý nguy cơ loãng xương do thuốc, dùng thuốc ho đúng cách, phòng nhiễm trùng đường sinh dục ở phụ nữ và bảo quản thuốc an toàn tại gia đình.