Những cuộc hội ngộ xúc động và ký ức không phai của những nhà giáo lão thành
Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam, nhiều trường đại học tại Hà Nội tổ chức gặp mặt, tri ân các thế hệ nhà giáo, cựu giáo chức nhân dịp kỷ niệm ngày thành lập.
Những cuộc hội ngộ không chỉ gợi lại ký ức về một thời dạy và học gian khó mà còn lan toả giá trị của truyền thống, tình thầy trò, cũng như trách nhiệm tiếp nối giữa các thế hệ.
Những người thầy nâng đỡ, chắp cánh học trò
Tại Lễ kỷ niệm 75 năm thành lập Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, sự xuất hiện của Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo nhân dân Nguyễn Đình Chú, sinh viên khóa đầu tiên của khoa mang đến nhiều cảm xúc đặc biệt. Ở tuổi 98, ông vẫn minh mẫn, nhanh nhẹn và xúc động khi nhắc về nơi đã gắn bó với cuộc đời mình. Ông gọi Khoa Ngữ văn là “sinh địa, là thánh địa, là đất hứa”, đồng thời nhắc đến Giáo sư Đặng Thai Mai như người đã khơi dậy trong ông khát vọng khám phá tri thức suốt đời.

Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo nhân dân Nguyễn Đình Chú và Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Việt Hùng, giảng viên cao cấp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tại lễ kỷ niệm 75 năm thành lập Khoa Ngữ văn. Ảnh: HNUE
Đại diện các thế hệ Văn khoa Sư phạm, Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Ưu tú Lã Nhâm Thìn, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Văn học, nguyên Trưởng khoa Ngữ văn nhìn lại hành trình của bản thân và tập thể bằng hai từ “may mắn” và “sang trọng”. May mắn bởi ông được học tập, giảng dạy trong môi trường quy tụ những nhà giáo xuất sắc; còn sự “sang trọng” nằm ở trải nghiệm của thế hệ sinh viên thời ấy: Không chỉ sống trọn vẹn cuộc đời sinh viên mà còn được sống cuộc đời người lính.
Ông tự hào khi nhiều thế hệ nhà giáo trưởng thành từ khoa đã tỏa đi khắp các trung tâm giáo dục trong Nam, ngoài Bắc, góp phần xây dựng nhiều cơ sở đào tạo. Với khoảng 500 tiến sĩ đã được đào tạo cùng đội ngũ đông đảo Giáo sư, Phó Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, Nhà giáo Ưu tú, Khoa Ngữ văn đã bồi đắp được nền tảng học thuật qua nhiều thế hệ. Theo ông, truyền thống ấy cần được tiếp nối bằng năng lực chuyên môn, tinh thần trách nhiệm và những đóng góp cụ thể trong bối cảnh giáo dục, công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang đặt ra nhiều yêu cầu mới.
Cũng tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trong dịp kỷ niệm 75 năm Khoa Toán - Tin, Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Văn Nghị, nguyên Trưởng khoa nhớ lại những ngày đầu học tập trong giảng đường dựng vội bằng tre nứa, vách rơm rạ; sinh viên phải "lấy dép làm ghế, lấy đùi làm bàn". Điều kiện thiếu thốn, chiến tranh ác liệt, bữa ăn đạm bạc với bánh mì và món canh được gọi vui là “canh toàn quốc”, nhưng thầy và trò vẫn say sưa với những bài giảng toán cao cấp.
Trong gian khó, những giờ học căng thẳng vẫn đan xen với hoạt động văn nghệ, sinh hoạt tập thể. Nhìn lại 75 năm, ông tự hào về những thành quả mà các thế hệ cán bộ, giảng viên và người học đã cùng vun đắp, xây dựng Khoa Toán - Tin thành địa chỉ có uy tín trong đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Ký ức gian khó làm nên giá trị của truyền thống
Trong cuộc hội ngộ kỷ niệm 70 năm thành lập Khoa Toán - Cơ - Tin học, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội), Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Phan Văn Hạp, nguyên Phó Hiệu trưởng nhà trường, sinh viên khóa đầu tiên vẫn nhớ lần đầu tiên ông cùng các sinh viên được gặp các thầy cô trên giảng đường, trong đó Giáo sư Lê Văn Thiêm để lại dấu ấn sâu đậm trong ông. Với ông, may mắn lớn nhất là được học những người thầy giỏi, hết lòng hỗ trợ và tạo cơ hội phát triển cho học trò.

Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Phan Văn Hạp, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội chia sẻ ký ức về Khoa Toán - Cơ - Tin học. Ảnh: HUS
Cùng nhắc về những năm tháng học tập trong chiến tranh, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Đào Trọng Thi, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nguyên Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, cựu sinh viên A0 khóa 2 cho rằng, điều quý giá mà lớp toán đặc biệt A0 mang lại chính là niềm say mê khoa học.
Trong những năm sơ tán tại Đại Từ (Thái Nguyên), điều kiện học tập, sinh hoạt còn nhiều thiếu thốn. Một cuốn sách chất lượng, đúng chuyên môn đã là tài liệu quý. Bù lại, sinh viên có cơ hội được học tập, tiếp xúc với những nhà khoa học mà trước đó chỉ biết đến qua danh tiếng. Những năm tháng ấy không chỉ đem lại kiến thức mà còn hình thành tình yêu khoa học, nền tảng tinh thần cho con đường nghiên cứu và giảng dạy sau này.
Cũng là cựu sinh viên gắn bó với Khoa Toán - Cơ - Tin học, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Lương, nguyên Chủ nhiệm Khối Chuyên Toán - Tin Tổng hợp, Hiệu trưởng đầu tiên Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên xúc động khi gặp lại những người thầy, người bạn từng đồng hành trong những năm tháng tuổi trẻ. Năm 1969, khi đang học năm thứ 13 của khoa, ông nhập ngũ, trải qua ba năm chiến đấu rồi trở về tiếp tục học tập. Năm 1975, ông tốt nghiệp đại học, được giữ lại làm giảng viên và sau đó gắn bó với công tác đào tạo học sinh chuyên toán. Có được thành tựu hôm nay, ông luôn nhớ đến công lao của những người thầy đã nâng đỡ, chắp cánh cho mình.
Tiếp nối những giá trị được vun đắp qua bảy thập kỷ
Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, buổi gặp mặt, tri ân các thế hệ cựu giáo chức hướng tới kỷ niệm 70 năm thành lập trường (1956-2026) có sự tham dự của đông đảo nhà giáo, nhà khoa học lão thành.

Các thế hệ cựu giáo chức Đại học Bách khoa Hà Nội trong ngày gặp mặt, hướng tới kỷ niệm 70 năm thành lập trường. Ảnh: HUST
Nhìn lại chặng đường 70 năm qua, các thế hệ nhà giáo Bách khoa đã trải qua nhiều giai đoạn khó khăn. Trong chiến tranh và thời kỳ bao cấp, đồng lương ít ỏi, điều kiện nghiên cứu thiếu thốn; nhiều giảng viên vừa đứng lớp vừa tăng gia sản xuất, tự chế tạo thiết bị, biên soạn giáo trình để duy trì hoạt động đào tạo.
Tại buổi gặp mặt, Giáo sư Trần Vĩnh Diệu, cựu sinh viên khóa 1, Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới nhớ lại công trình nghiên cứu công thức dán hơn 4.000 mảnh đá đỏ tạo thành lá cờ Đảng và cờ Tổ quốc trong Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh giai đoạn 1974-1975. Nhóm nghiên cứu của ông và các đồng nghiệp còn chế tạo 53 vòm composite bảo vệ máy bay quân sự tại bốn sân bay miền Bắc. Giáo sư Nguyễn Xuân Lạc cũng nhắc lại câu chuyện cùng đồng đội tự học tiếng Nga từ sách tiếng Pháp để biên soạn giáo trình Nguyên lý máy đầu tiên của Việt Nam năm 1957.
Đặc biệt, Giáo sư Thái Thanh Sơn, cựu sinh viên khóa 0, cựu giáo chức, nhắc lại lời căn dặn của cố Bộ trưởng Tạ Quang Bửu dành cho 28 cán bộ đầu tiên của Bách khoa: Người làm khoa học không chỉ cần giải được những bài toán khó do người khác đặt ra mà còn phải biết tự tìm ra bài toán của mình và tự giải lấy. Lời dặn ấy trở thành bài học về tinh thần nghiên cứu độc lập, sáng tạo cho nhiều thế hệ giảng viên.
Tại các lễ kỷ niệm, gặp mặt, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội; Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thanh Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội cùng Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đều khẳng định, những thành quả đạt được trong hành trình xây dựng và trưởng thành của các khoa, các nhà trường là kết tinh từ trí tuệ, tâm huyết và sự bền bỉ qua nhiều thế hệ; trong đó có di sản và sự đóng góp quý báu của các nhà giáo lão thành.
Những cuộc hội ngộ giữa các nhà giáo lão thành và nhiều thế hệ người học vừa gợi lại những ký ức đẹp, vừa là lời nhắc nhở người trẻ về giá trị của sự tận tụy, lòng yêu nghề và trách nhiệm với sự nghiệp giáo dục. Từ đây, truyền thống được tiếp nối, trở thành động lực để các nhà trường đổi mới, phát triển, gìn giữ những giá trị cốt lõi trong giai đoạn hiện nay.
