Những dấu hiệu cảnh báo HIV giai đoạn tiến triển không nên bỏ qua

1. HIV có thể âm thầm tiến triển trong nhiều năm

HIV là vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người, làm cho cơ thể suy giảm khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh. Khi nhiễm HIV đến một giai đoạn nhất định cơ thể người bệnh sẽ xuất hiện hội chứng suy giảm miễn dịch còn được gọi là giai đoạn AIDS. Đâylà một trong những bệnh truyền nhiễm có diễn biến đặc biệt. Sau khi xâm nhập cơ thể, vi rút chủ yếu tấn công các tế bào lympho T CD4, làm suy giảm dần khả năng miễn dịch của cơ thể. Tuy nhiên, không phải ai nhiễm HIV cũng xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Thậm chí, nhiều người vẫn cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh trong nhiều năm dù vi rút vẫn âm thầm nhân lên và gây tổn thương hệ miễn dịch.

Trong những tuần đầu sau phơi nhiễm (còn gọi là giai đoạn cửa sổ), đa số không triệu chứng, một số người có thể gặp các biểu hiện giống cúm như sốt, phát ban, đau họng, nổi hạch, mệt mỏi hoặc đau cơ. Tuy nhiên, các dấu hiệu này rất dễ nhầm lẫn với những bệnh nhiễm vi rút thông thường khác.

Sau giai đoạn cửa sổ, HIV bước sang giai đoạn nhiễm không triệu chứng trong nhiều năm và đến một thời gian nhất định, tùy vào cơ địa của từng cá nhân bắt đầu xuất hiện các triệu chứng. Nếu không được điều trị kịp thời bằng thuốc kháng vi rút HIV (ARV), người bệnh sẽ nhanh chóng chuyển sang giai đoạn AIDS Tốc độ tiến triển khác nhau giữa các cá nhân và có thể nhanh hơn ở một số trường hợp.

2. Những dấu hiệu cảnh báo HIV đã bước vào giai đoạn tiến triển

Sụt cân ngoài ý muốn là một trong những dấu hiệu thường gặp ở giai đoạn HIV tiến triển.

Khi hệ miễn dịch bị tổn thương đáng kể, người nhiễm HIV (trẻ từ 5 tuổi trở lên và người trưởng thành) ở giai đoạn này có số lượng tế bào CD4 < 200 tế bài/mm3 hoặc giai đoạn lâm sàng 3 hoặc 4. Đây là thời điểm người bệnh cần được thăm khám và đánh giá y khoa càng sớm càng tốt.

Giảm cân nhanh không rõ nguyên nhân:Sụt cân ngoài ý muốn là một trong những dấu hiệu thường gặp ở giai đoạn HIV tiến triển. Người bệnh có thể giảm nhiều kilogram trong thời gian ngắn dù không ăn kiêng, không tăng vận động hay thay đổi chế độ sinh hoạt. Tình trạng này thường liên quan đến nhiễm trùng kéo dài, rối loạn hấp thu dinh dưỡng và sự suy giảm miễn dịch. Nếu cân nặng giảm đáng kể mà không tìm được nguyên nhân rõ ràng, người bệnh nên đi khám để được đánh giá toàn diện.

Sốt tái phát hoặc đổ mồ hôi đêm nhiều:Những cơn sốt kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc tình trạng đổ mồ hôi ban đêm bất thường là dấu hiệu cảnh báo không nên xem nhẹ. Ở giai đoạn tiến triển, hệ miễn dịch suy yếu khiến cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội. Đây có thể là nguyên nhân gây sốt kéo dài hoặc sốt tái phát liên tục. Nhiều người mô tả tình trạng đổ mồ hôi ban đêm nghiêm trọng đến mức phải thay quần áo hoặc ga giường nhiều lần.

Mệt mỏi kéo dài và kiệt sức:Khác với cảm giác mệt mỏi thông thường sau lao động hoặc thiếu ngủ, tình trạng mệt mỏi liên quan đến HIV thường kéo dài và không cải thiện đáng kể sau nghỉ ngơi. Người bệnh có thể cảm thấy thiếu năng lượng, giảm khả năng tập trung, khó thực hiện các công việc thường ngày hoặc dễ kiệt sức khi vận động nhẹ. Đây là dấu hiệu khá phổ biến khi hệ miễn dịch bị ảnh hưởng nghiêm trọng hoặc xuất hiện các bệnh nhiễm trùng kèm theo.

Hạch bạch huyết sưng kéo dài: Hạch bạch huyết là một phần quan trọng của hệ miễn dịch. Khi cơ thể chống lại nhiễm trùng, các hạch có thể sưng lên. Hạch vùng cổ, nách hoặc bẹn có thể sưng kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng mà không thuyên giảm. Tuy nhiên, đây không phải là dấu hiệu đặc hiệu của HIV và có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác. Nếu tình trạng nổi hạch kéo dài không rõ nguyên nhân, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV) giúp HIV trở thành một bệnh mạn tính có thể kiểm soát được.

Tiêu chảy kéo dài:Tiêu chảy kéo dài trên hai tuần hoặc tái diễn nhiều lần là một trong những biểu hiện thường gặp ở người có hệ miễn dịch suy giảm. Nguyên nhân có thể liên quan đến nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc các bệnh lý đường tiêu hóa cơ hội. Nếu kéo dài, tiêu chảy có thể gây mất nước, suy dinh dưỡng và làm sức khỏe người bệnh suy giảm nhanh chóng.

Loét miệng, hậu môn hoặc cơ quan sinh dục:Những vết loét dai dẳng tại miệng, hậu môn hoặc cơ quan sinh dục có thể là dấu hiệu cảnh báo HIV giai đoạn muộn. Các tổn thương này thường lâu lành hơn bình thường, dễ tái phát và có thể gây đau đớn, ảnh hưởng đến ăn uống cũng như sinh hoạt hằng ngày. Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện nấm miệng hoặc các tổn thương niêm mạc tái phát nhiều lần do hệ miễn dịch suy giảm.

Viêm phổi và các bệnh nhiễm trùng cơ hội:Một trong những đặc điểm của HIV giai đoạn tiến triển là sự xuất hiện của các bệnh nhiễm trùng cơ hội. Đây là những bệnh thường ít gây nguy hiểm ở người có hệ miễn dịch khỏe mạnh nhưng có thể trở nên nghiêm trọng ở người nhiễm HIV. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, khó thở, đau ngực, sốt hoặc suy giảm thể trạng nhanh chóng. Ngoài viêm phổi, người bệnh còn có nguy cơ mắc lao, nấm thực quản, viêm màng não do nấm Cryptococcus, viêm não do Toxoplasma và nhiều bệnh nhiễm trùng cơ hội khác. Một số bệnh ung thư liên quan đến suy giảm miễn dịch cũng có thể xuất hiện ở giai đoạn này.

Các biểu hiện thần kinh cần đặc biệt lưu ý:Khi HIV tiến triển và hệ miễn dịch suy giảm nghiêm trọng, các bệnh nhiễm trùng cơ hội hoặc biến chứng liên quan có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như giảm trí nhớ, khó tập trung, lú lẫn, thay đổi hành vi hoặc các rối loạn thần kinh khác. Những biểu hiện này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn có thể là dấu hiệu cho thấy bệnh đang ở giai đoạn nghiêm trọng hơn.

3. Xét nghiệm sớm và điều trị kịp thời giúp kiểm soát bệnh hiệu quả

Xét nghiệm HIV là cách duy nhất để xác định chính xác một người có nhiễm HIV hay không. Hiện nay, điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV) đã giúp HIV trở thành một bệnh mạn tính có thể kiểm soát được. Người nhiễm HIV điều trị ARV đều đặn và duy trì tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện có thể sống khỏe mạnh lâu dài và không lây truyền HIV qua đường tình dục (K=K).

Tuy nhiên, nhiều người nhiễm HIV hoàn toàn không có triệu chứng trong thời gian dài. Do đó, những người có hành vi nguy cơ hoặc từng phơi nhiễm HIV nên chủ động xét nghiệm HIV định kỳ theo khuyến cáo, ngay cả khi không có biểu hiện bất thường.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu như sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài, tiêu chảy dai dẳng, viêm phổi tái phát hoặc các triệu chứng thần kinh bất thường, người dân nên chủ động đến cơ sở y tế để được tư vấn và xét nghiệm khi cần thiết.

Phát hiện HIV sớm thông qua xét nghiệm và điều trị ARV kịp thời giúp người nhiễm HIV duy trì sức khỏe lâu dài, giảm tử vong do các bệnh liên quan đến HIV và góp phần giảm lây truyền HIV trong cộng đồng.