Những dấu hiệu cảnh báo sỏi thận giai đoạn đầu

Sỏi gắp ra từ cơ thể cô gái 20 tuổi mê trà sữa. Ảnh: Trung tâm Y tế Chi Mei/Straits Times.

Sỏi thận là những cặn khoáng cứng, kết tinh hình thành bên trong thận khi các chất thải khoáng chất kết dính lại với nhau. Nhiều người chỉ phát hiện mình bị sỏi thận khi xuất hiện cơn đau quặn dữ dội phải nhập viện.

Chia sẻ với Hindustan Times, TS.BS Sarbjit Mohapatra, khoa Tiết niệu, Bệnh viện Manipal (Ấn Độ), cho biết bệnh thường phát triển âm thầm trong thời gian dài và chỉ bộc lộ khi viên sỏi di chuyển hoặc gây tắc nghẽn đường tiết niệu. Đặc biệt, tình trạng này thậm chí còn phổ biến hơn vào mùa hè.

Các yếu tố nguy cơ gây sỏi thận

Sỏi thận là những khối rắn được tạo thành từ các tinh thể khoáng chất và muối tích tụ trong nước tiểu. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở người trưởng thành.

Theo bác sĩ Mohapatra, mất nước là yếu tố nguy cơ hàng đầu, đặc biệt trong những ngày nắng nóng. Khi cơ thể tiết nhiều mồ hôi nhưng không được bổ sung đủ nước, lượng nước tiểu giảm, khiến các khoáng chất trở nên cô đặc và dễ kết tinh thành sỏi.

"Vào mùa hè, thời tiết gay gắt hòa cùng áp lực từ quãng đường di chuyển xa dễ khiến cơ thể kiệt sức.Bên cạnh đó, thói quen ăn đồ vặt nhiều muối, chuộng trà, cà phê hơn nước lọc, kết hợp với tâm lý ngại đi vệ sinh và chủ quan trước các dấu hiệu bất thường chính là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các bệnh lý về đường tiết niệu", chuyên gia này cho hay.

Sỏi thận thường biểu hiện âm thầm, khó nhận biết. Ảnh: Harvard Health.

Các yếu tố nguy cơ có thể tích lũy dẫn đến tình trạng này bao gồm:

Uống quá ít nước
Chế độ ăn nhiều muối
Ăn quá nhiều thịt và đạm động vật
Nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát
Có người thân từng bị sỏi thận
Béo phì hoặc mắc hội chứng chuyển hóa
Đã từng bị sỏi thận
Tự ý bổ sung canxi hoặc vitamin C liều cao
Mắc bệnh gout hoặc cường tuyến cận giáp.

Những dấu hiệu sớm không nên bỏ qua

Ở giai đoạn đầu, sỏi thận thường không gây triệu chứng. Chỉ khi viên sỏi di chuyển trong đường tiết niệu hoặc cản trở dòng chảy của nước tiểu, người bệnh mới bắt đầu cảm thấy khó chịu. Các triệu chứng điển hình gồm:

Đau vùng hông hoặc lưng
Cơn đau lan xuống vùng bẹn
Tiểu buốt, tiểu rát
Có máu trong nước tiểu
Buồn nôn hoặc nôn
Đi tiểu nhiều lần
Sốt và ớn lạnh

Bên cạnh đó, bác sĩ cũng lưu ý một số dấu hiệu nghiêm trọng cần đi khám ngay:

Sốt kèm đau dữ dội
Lượng nước tiểu giảm rõ rệt
Nôn nhiều
Đau không giảm dù đã dùng thuốc giảm đau

Một số trường hợp cần được quan tâm đặc biệt bao gồm người chỉ có một quả thận, phụ nữ mang thai, bệnh nhân tiểu đường hoặc người cao tuổi bị sốt, và những người bị sỏi thận tái phát nhiều lần.

Cơn đau vùng hông lưng, thường xuất hiện ở một bên cơ thể, có thể lan xuống bụng dưới hoặc vùng bẹn, là dấu hiệu điển hình của sỏi thận. Ảnh: Shutterstock.

Làm gì để phòng ngừa sỏi thận?

Dưới đây là những biện pháp tại nhà được bác sĩ Mohapatra khuyến cáo nhằm giảm nguy cơ hình thành sỏi thận:

Uống đủ nước trong suốt cả ngày

Mục tiêu không chỉ đơn giản là uống 8-10 cốc nước mỗi ngày, điều quan trọng là phân bổ lượng nước hợp lý. Bác sĩ gợi ý:

Buổi sáng: khoảng 500 ml
Trước khi ra khỏi nhà: khoảng 500 ml
Trong giờ làm việc: 1-1,5 lít
Buổi tối: 500-700 ml.
Trước khi ngủ: uống một lượng nhỏ nếu cơ thể chịu được.

Giảm lượng muối ăn vào

Việc tiêu thụ nhiều muối làm tăng lượng canxi trong nước tiểu, từ đó thúc đẩy quá trình hình thành sỏi thận. Bác sĩ tiết niệu khuyên nên giảm ăn các loại đồ ăn nhanh, chế biến sẵn, đồ ăn vặt nhiều muối và các món ngâm muối.

Tự ý ngừng bổ sung canxi

Một quan niệm sai lầm khá phổ biến là người bị sỏi canxi cần kiêng hoàn toàn sữa và các thực phẩm giàu canxi. Thực tế, bác sĩ cho biết chế độ ăn thiếu canxi lại có thể làm cơ thể hấp thu nhiều oxalat hơn từ thực phẩm, khiến nguy cơ hình thành sỏi canxi oxalat tăng lên. Vì vậy, mọi người vẫn nên bổ sung canxi theo nhu cầu khuyến nghị thay vì tự ý cắt bỏ khỏi khẩu phần ăn.

Bổ sung trái cây họ cam quýt

Việc tăng cường các loại trái cây họ cam quýt như chanh, cam, bưởi có thể mang lại lợi ích nhờ chứa citrat - chất giúp hạn chế sự kết tinh của các tinh thể tạo sỏi.

Hạn chế lượng protein động vật dư thừa

Nên hạn chế tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ, nội tạng động vật và thực phẩm giàu đạm vì chúng có thể làm tăng nồng độ axit uric, từ đó góp phần hình thành một số loại sỏi thận.

Tránh tự điều trị bằng phương pháp dân gian

Người bệnh không nên tự ý áp dụng các bài thuốc dân gian để "tống" sỏi ra ngoài. Trong trường hợp sỏi gây tắc nghẽn đường tiết niệu, việc trì hoãn điều trị có thể dẫn đến nhiễm trùng, tổn thương thận hoặc nhiều biến chứng nguy hiểm.

Theo dõi kỹ lưỡng sau khi cơn đau đã giảm

Bác sĩ Mohapatra cũng lưu ý ngay cả khi cơn đau đã biến mất, người bệnh vẫn nên tái khám theo chỉ định. Cơn đau giảm không đồng nghĩa viên sỏi đã được đào thải hoàn toàn. Việc kiểm tra bằng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh sẽ giúp xác định sỏi còn tồn tại hay không, đồng thời đánh giá chức năng thận để có hướng điều trị phù hợp.