Những dấu hiệu cho thấy bạn đang 'có vấn đề' với mạng xã hội

Một bạn trẻ đi du học thường cập nhật tin tức ở quê nhà. Ảnh: Hà Phương

Chuẩn bị bước vào năm thứ ba đại học, nhưng T.P.A., 20 tuổi, ngụ ở phường Long Thạnh Mỹ, TPHCM lại gặp không ít khó khăn trong việc thức dậy vào buổi sáng

"Bình minh" của cô gái bắt đầu vào khoảng 10h sáng

Suốt mùa hè qua, hầu như ngày nào P.A. cũng lướt mạng xã hội đến 1-2h sáng. Vì thế, "bình minh" của cô gái thường bắt đầu vào khoảng 10 h sáng.

Đó là dịp hè, còn trong năm học P.A cũng lướt mạng đến 12 h đêm, những ngày cuối tuần lướt mạng đến 1-2 sáng. Gần đây P.A khó đi vào giấc ngủ, nhìn mệt mỏi và thường buồn ngủ vào ban ngày.

BS.CK1 Lê Thị Thuý Hằng, Đơn vị Điều trị trong ngày, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM cơ sở 3 cho biết, tại bệnh viện các bác sĩ đã gặp một số người bệnh đến khám với các biểu hiện như rối loạn giấc ngủ, rối loạn tic, đau mỏi cổ vai gáy hoặc khó tập trung khi học tập, làm việc. Qua khai thác bệnh sử, một số trường hợp cho biết họ có thói quen sử dụng điện thoại và mạng xã hội nhiều giờ trong ngày.

Thời gian sử dụng ở mỗi người rất khác nhau nên khó đưa ra một con số chung là bao nhiêu giờ mỗi ngày. Điều các bác sĩ thường ghi nhận là người bệnh sử dụng điện thoại trong thời gian khá dài, đôi khi liên tục nhiều giờ mà ít có khoảng nghỉ.

Khi thăm khám, bác sĩ sẽ hỏi kỹ về thời lượng sử dụng, thời điểm sử dụng trong ngày, thói quen sinh hoạt, giấc ngủ, tư thế khi dùng thiết bị và các triệu chứng đi kèm để đánh giá cụ thể.

Hướng điều trị tùy thuộc vào bệnh lý, mức độ triệu chứng và tình trạng của từng người bệnh.

Với mỗi trường hợp, bác sĩ có thể phối hợp điều trị dùng thuốc và các phương pháp không dùng thuốc theo phác đồ phù hợp, đồng thời hướng dẫn điều chỉnh thời gian sử dụng thiết bị, nghỉ ngắt quãng và thay đổi những thói quen có thể liên quan đến triệu chứng.

"Các nền tảng như Facebook, TikTok, YouTube hay Instagram ngày càng trở thành một phần quen thuộc trong đời sống, giúp mọi người kết nối, cập nhật thông tin, học tập, làm việc và giải trí thuận tiện hơn", bác sĩ Thúy Hằng nhìn nhận.

Bên cạnh những lợi ích, mạng xã hội cũng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực khi việc sử dụng trở nên khó kiểm soát, làm xáo trộn giấc ngủ, giảm thời gian vận động, ảnh hưởng đến học tập, công việc hoặc các mối quan hệ.

Do đó, vấn đề không chỉ nằm ở việc dành bao nhiêu thời gian cho mạng xã hội, mà quan trọng hơn là cách sử dụng và mức độ mạng xã hội đang chi phối cuộc sống hằng ngày.

Một số nghiên cứu, đặc biệt ở thanh thiếu niên và người trẻ, cho thấy mối liên quan giữa sử dụng mạng xã hội có vấn đề với các triệu chứng lo âu, trầm cảm, căng thẳng tâm lý, chất lượng giấc ngủ kém hơn và giảm cảm nhận về sức khỏe tinh thần.

Khó kiểm soát thời gian sử dụng mạng xã hội

"Sử dụng mạng xã hội có vấn đề" có thể được nhận biết qua những biểu hiện như khó kiểm soát thời gian sử dụng, thường xuyên có cảm giác thôi thúc phải kiểm tra mạng xã hội, ưu tiên các hoạt động trực tuyến hơn những sinh hoạt khác hoặc vẫn tiếp tục sử dụng dù việc này đã bắt đầu ảnh hưởng đến giấc ngủ, học tập, công việc và các mối quan hệ.

Mức độ ảnh hưởng của mạng xã hội cũng không giống nhau ở mỗi người. Bên cạnh thời lượng sử dụng, trải nghiệm trên mạng xã hội còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như loại nội dung thường xuyên tiếp xúc, cách tương tác với người khác, những phản hồi tiêu cực, tình trạng bắt nạt trên mạng hay thói quen liên tục so sánh bản thân với hình ảnh của người khác. Những yếu tố này có thể tác động đến cảm xúc và sức khỏe tinh thần của người sử dụng.

Do đó, không nên mặc định rằng việc sử dụng mạng xã hội nhiều đồng nghĩa với nguy cơ mắc các vấn đề tâm lý. Điều quan trọng hơn là người dùng có kiểm soát được hành vi sử dụng hay không và việc sử dụng mạng xã hội đang ảnh hưởng đến giấc ngủ, học tập, công việc, các mối quan hệ và đời sống thực tế ở mức độ nào.

Sử dụng điện thoại hoặc mạng xã hội sát giờ ngủ có thể làm trì hoãn thời điểm đi ngủ. Ánh sáng từ màn hình vào buổi tối, các nội dung gây kích thích, tin nhắn, thông báo hoặc thói quen tiếp tục xem thêm nội dung mới đều có thể kéo dài thời gian thức.

Ở một số người, việc này có thể đi kèm với khó vào giấc, ngủ không đủ thời gian hoặc cảm giác mệt mỏi vào ngày hôm sau.

Để tạo điều kiện thuận lợi cho giấc ngủ, có thể hình thành thói quen ngừng sử dụng điện thoại, máy tính và các thiết bị điện tử ít nhất khoảng 30 phút trước giờ đi ngủ, đồng thời duy trì giờ ngủ và giờ thức tương đối ổn định.

Các triệu chứng cơ xương khớp liên quan nhiều hơn đến thời gian sử dụng thiết bị, tư thế và hành vi tĩnh tại, chứ không phải do bản thân mạng xã hội trực tiếp gây ra.

Việc sử dụng điện thoại hoặc máy tính trong thời gian dài, đặc biệt khi thường xuyên cúi đầu hoặc duy trì một tư thế ít thay đổi, có thể liên quan với tình trạng đau, mỏi vùng cổ vai.

Khi thời gian sử dụng thiết bị điện tử tăng lên, thời gian dành cho đi lại, vận động và tập luyện có thể bị thu hẹp. Vì vậy, người dùng nên chủ động thay đổi tư thế, thường xuyên đứng dậy đi lại, vận động sau những khoảng thời gian ngồi lâu và duy trì hoạt động thể chất đều đặn mỗi ngày.

Sử dụng màn hình kéo dài còn có thể liên quan đến căng mỏi mắt do thiết bị số với các biểu hiện như: mỏi mắt, khô hoặc cộm mắt, nhìn mờ thoáng qua, đau đầu hoặc khó chịu sau thời gian nhìn màn hình lâu.

Bác sĩ Thúy Hằng khuyên, khi phải làm việc với màn hình trong thời gian dài, nên chủ động cho mắt nghỉ, thường xuyên thay đổi khoảng nhìn, duy trì khoảng cách phù hợp với màn hình và điều chỉnh ánh sáng của môi trường làm việc.