Những dấu hiệu dễ bị bỏ qua từ sớm của người sa sút trí tuệ

Thường xuyên loay hoay, bực bội vì không nhớ ra những từ quen thuộc có thể là dấu hiệu sớm của sa sút trí tuệ. (Nguồn: Health)

Sa sút trí tuệ là thuật ngữ chung chỉ nhóm bệnh ảnh hưởng đến trí nhớ, tư duy và khả năng sinh hoạt hằng ngày. WHO ước tính hơn 57 triệu người trên thế giới đang sống chung với tình trạng này.

Triệu chứng có thể xuất hiện nhiều năm, thậm chí hàng chục năm trước khi được chẩn đoán. Phát hiện sớm giúp cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Dưới đây là 5 dấu hiệu sa sút trí tuệ có thể xuất hiện từ sớm. Những dấu hiệu này không đồng nghĩa một người chắc chắn mắc hoặc sẽ mắc bệnh, nhưng nếu kéo dài, nặng dần hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, bạn nên lưu ý.

Hay quên những cuộc trò chuyện gần đây

Một trong những dấu hiệu sớm, dễ nhận biết của sa sút trí tuệ là khó ghi nhớ nội dung vừa trao đổi. Đây không phải vài lần quên thoáng qua mà là tình trạng thường xuyên không nhớ mình vừa nói, thống nhất hoặc chia sẻ điều gì.

“Những thay đổi ban đầu thường biểu hiện qua việc liên tục quên các cuộc trò chuyện gần đây”, bác sĩ Linda Dolin, Giám đốc y khoa Trung tâm Sức khỏe Tâm thần Sylvia Brafman ở Mỹ, cho biết.

Dạng suy giảm trí nhớ này có thể liên quan đến những thay đổi sớm ở hồi hải mã và các vùng não lân cận, vốn đảm nhiệm việc hình thành và lưu giữ ký ức mới.

Khó tìm từ quen thuộc

Thường xuyên loay hoay, bực bội vì không nhớ ra những từ quen thuộc có thể là dấu hiệu sớm của sa sút trí tuệ. Triệu chứng này, trong y khoa gọi là mất khả năng gọi tên, có thể liên quan đến những thay đổi ban đầu ở vùng não phụ trách ngôn ngữ và thường gặp ở giai đoạn suy giảm nhận thức sớm.

“Dấu hiệu đáng lưu ý nhất của suy giảm nhận thức là khi một người mất đi những kỹ năng trước đây vốn thực hiện dễ dàng”, nhà tâm lý học lâm sàng Max Doshay cho biết.

Gặp khó khăn khi thực hiện các công việc nhiều bước

Những việc như làm theo công thức nấu ăn, quản lý chi tiêu hay sắp xếp lịch trình đòi hỏi chức năng điều hành của não. Khi khả năng này suy giảm, những việc vốn quen thuộc có thể trở nên khó khăn hoặc gây bối rối. Đây là dấu hiệu sớm của sa sút trí tuệ nhưng thường bị bỏ qua vì dễ nhầm với căng thẳng hoặc mất tập trung.

“Khả năng thực hiện các việc hằng ngày chậm lại thường là dấu hiệu đầu tiên”, Shannon Franklin, nhà tâm lý học, cho biết. Nghiên cứu cho thấy suy giảm chức năng điều hành có thể xuất hiện vài năm trước các vấn đề về trí nhớ ở một số dạng sa sút trí tuệ.

Thay đổi tính cách hoặc tâm trạng

Thay đổi về tính cách, tâm trạng hoặc hành vi là một trong những dấu hiệu sớm dễ nhận thấy của sa sút trí tuệ. Người vốn kiên nhẫn có thể trở nên cáu gắt, người cởi mở trở nên thu mình hoặc đa nghi.

Nghiên cứu cho thấy những thay đổi sớm ở thùy trán có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ, ngay cả khi trí nhớ chưa suy giảm đáng kể.

“Thay đổi rõ rệt về tính cách và tâm trạng là những dấu hiệu cảnh báo sớm đáng chú ý”, Doshay nói. Theo ông, những thay đổi hành vi này thường đi kèm khả năng phán đoán kém, do thùy trán - vùng não liên quan đến quyết định, kiểm soát hành vi và ứng xử xã hội - bị ảnh hưởng.

Thu mình, ít tham gia hoạt động

Dần hạn chế giao tiếp xã hội, từ bỏ sở thích hoặc những hoạt động từng yêu thích có thể là dấu hiệu sớm đáng lưu ý của sa sút trí tuệ. Nguyên nhân có thể do người bệnh nhận thấy khả năng nhận thức suy giảm, mệt mỏi, giảm động lực hoặc thay đổi tính cách.

“Ít tham gia các hoạt động xã hội, giải trí từng yêu thích và khó đưa ra quyết định hơn là những dấu hiệu sớm cần theo dõi”, Franklin nói. Bà cũng lưu ý cô lập xã hội có thể khiến suy giảm nhận thức diễn tiến nhanh hơn, tạo thành một vòng luẩn quẩn cần được ngăn chặn từ sớm.