Những “địa chỉ đỏ” nuôi dưỡng tinh thần dân tộc

Nhiều hiện vật Cách mạng Tháng Tám được lưu giữ tại Trung tâm Bảo tồn di sản, Bảo tàng và Thư viện tỉnh.

Trở lại di tích Cồn Mã Nhón (xã Hoằng Hóa) và Cồn Ba Cây (xã Hoằng Châu), chúng tôi cảm nhận mạch nguồn cách mạng vẫn luôn soi sáng những vùng quê bình dị này. Nơi đây, 81 năm về trước, lực lượng Việt Minh huyện Hoằng Hóa (cũ) đã có cuộc đánh trả bất ngờ, khiến toán lính bảo an của chính quyền tay sai không kịp trở tay, tạo tiền đề cho cuộc khởi nghĩa ở Hoằng Hóa đi đến thắng lợi.

Lịch sử còn ghi lại, trước tình thế cách mạng ngày càng phát triển mạnh ở Hoằng Hóa, phát xít Nhật và bè lũ phong kiến tay sai nhận định phong trào cách mạng Hoằng Hóa phát triển sẽ là “ngòi nổ” cho phong trào cách mạng toàn tỉnh. Do đó, chúng đã dùng bạo lực tập trung đàn áp phong trào ở Hoằng Hóa hòng bẻ gãy mũi nhọn này. Sau khi bàn bạc, phân công giữa tri phủ Phạm Trung Bảo và Quản Hiến, địch chia làm hai cánh quân, khủng bố hai nơi mà chúng cho là cái nôi của cách mạng Hoằng Hóa.

Ngày 24/7/1945, dưới sự lãnh đạo của chi bộ Đảng và Ban Việt Minh Hoằng Hóa, đội tự vệ nòng cốt đã đánh chiếm phủ đường; cùng lúc đó, quần chúng Nhân dân đã đứng lên ủng hộ Việt Minh, đổ dồn về phủ lỵ Bút Sơn. Trước sự áp đảo của lực lượng tự vệ vũ trang và quần chúng Nhân dân, bọn nha lại và lính tuần sai ở phủ đường không dám chống đối, nhanh chóng giao toàn bộ tài sản, vũ khí, hồ sơ, tài liệu cho cách mạng... Đây là cuộc khởi nghĩa ít đổ máu và là thắng lợi mở đầu thúc đẩy các địa phương trong tỉnh đồng loạt đứng lên khởi nghĩa, đưa phong trào cách mạng toàn tỉnh phát triển lên đến đỉnh cao.

Tháng Tám lịch sử, đình Ngô Xá Hạ (xã Thiệu Toán) hiện lên trước mắt chúng tôi vững chãi, kiên cố như một chứng nhân bất diệt, đang lặng lẽ kể lại câu chuyện về đoàn kết của Nhân dân nơi đây trong cách mạng. Dưới sự chỉ đạo của đồng chí Ngô Đức, Bí thư Phủ ủy Thiệu Hóa, quần chúng Nhân dân đã tổ chức cuộc tuần hành tại chợ Đu, vừa đi, vừa hô vang khẩu hiệu: “Đả đảo phát xít Nhật! Đánh đổ chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim”. Hưởng ứng lời kêu gọi “Sắm sửa vũ khí đánh đuổi kẻ thù chung” của Tỉnh ủy, chi bộ Ngô Xá Hạ cử đại diện đứng ra vận động Nhân dân góp tiền mua vũ khí chuẩn bị cho khởi nghĩa. Chiều tối 18/8/1945, lực lượng tự vệ các làng với vũ khí sẵn có đã tập kết về bãi đê làng Cựu Thôn để xuống thuyền về phủ Thiệu Hóa đánh chiếm trường tiểu học và phủ đường. Trận chiến diễn ra hết sức ác liệt, quân địch điên cuồng chống cự buộc lực lượng cách mạng phải nổ súng tấn công. Đến rạng sáng 19/8/1945, quân ta đã chiếm được toàn bộ phủ đường và trường tiểu học, chính quyền cách mạng về tay Nhân dân.

Tại TP Thanh Hóa (cũ), khí thế cách mạng dâng cao khiến quân địch hoang mang cực độ. Sáng 18/8, chấp thuận tối hậu thư của ta, các đơn vị quân đội phát xít Nhật đang chiếm đóng ở các nơi đã rút về tập trung tại khu vực Nhà Dòng. Sáng ngày 19/8, băng cờ, khẩu hiệu rợp đường phố, tự vệ và Nhân dân tập hợp thành đoàn biểu tình khắp nơi. Nhờ làm tốt công tác binh vận, sáng 20/8/1945, khi lực lượng vũ trang của ta ập vào sân trại lính, tất cả sĩ quan và binh lính bảo an đã hạ vũ khí đầu hàng, giao nộp toàn bộ súng đạn cho quân khởi nghĩa. Cùng với việc giải phóng các vị trí quan trọng, lực lượng tự vệ và quần chúng cách mạng đã nhanh chóng tiếp quản các công sở, đường phố. Đến chiều 20/8, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở TP Thanh Hóa hoàn toàn thắng lợi, thôi thúc các địa phương còn lại nhanh chóng tiến lên giành toàn thắng.

81 năm qua, tầm vóc, ý nghĩa của Cách mạng Tháng Tám vẫn còn vẹn nguyên giá trị. Ngoài những địa chỉ đỏ nhắc nhớ về lịch sử dân tộc, tinh thần Cách mạng Tháng Tám còn được lưu giữ trang trọng tại Trung tâm Bảo tồn di sản, Bảo tàng và Thư viện tỉnh thông qua hàng nghìn hình ảnh, hiện vật lịch sử quý hiếm. Nổi bật là chiếc mâm xà dùng làm bàn in báo “Tiến lên” gắn với quá trình hoạt động của đồng chí Mười Cúc; trong ngôi nhà mẹ Tơm, cơ sở hoạt động bí mật của Đảng, cũng là nơi in báo “Đuổi giặc nước” có chiếc tráp cắt tóc của con trai mẹ Tơm dùng để cất giấu tài liệu và cắt tóc lấy tiền nuôi đồng chí Tố Hữu và các chiến sĩ cách mạng; là tấm ảnh Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập tại Quảng trường Ba Đình Hà Nội ngày 2/9/1945... Mỗi hình ảnh, mỗi hiện vật đều thể hiện sinh động, trọn vẹn từng sự kiện, từng chặng đường đấu tranh cách mạng kiên cường, bất khuất của cán bộ và Nhân dân Thanh Hóa.

Lật giở những trang sử hào hùng của xứ Thanh giai đoạn 1930-1945, có rất nhiều di tích, nhiều hiện vật ghi đậm dấu ấn của từng thời kỳ lịch sử. Mỗi di tích, mỗi hiện vật gắn với mỗi làng, xã, mãi là những “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống yêu nước, để thế hệ trẻ hôm nay viết tiếp những trang sử vàng, nhân lên những bản anh hùng ca chiến thắng.