Cách mạng Tháng Tám - Mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do của dân tộc

Cuộc mít-tinh phát động khởi nghĩa giành chính quyền do Mặt trận Việt Minh tổ chức tại Nhà hát Lớn Hà Nội ngày 19/8/1945.                         Ảnh: Tư Liệu

 Mùa thu lịch sử

Đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc. Ở Đông Dương, ngày 9/3/1945, phát xít Nhật đảo chính Pháp. Trước những chuyển biến mau lẹ của tình hình, ngày 12/3/1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, xác định kẻ thù chính, cụ thể trước mắt là phát xít Nhật; phát động cao trào kháng Nhật cứu nước, chuẩn bị tiến tới tổng khởi nghĩa.

Phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ. Lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang và căn cứ địa tiếp tục được củng cố, mở rộng. Trải qua 15 năm kể từ khi Đảng ra đời, với các cao trào cách mạng nối tiếp nhau, lực lượng cách mạng đã được rèn luyện, chuẩn bị cho thời khắc quyết định.

Tháng 8/1945, thời cơ lịch sử xuất hiện. Phát xít Nhật đứng trước thất bại hoàn toàn. Đêm 13/8, Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc được thành lập và ban bố Quân lệnh số 1, phát lệnh Tổng khởi nghĩa trong cả nước. Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào quyết định phát động toàn dân đứng lên giành chính quyền trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương. Tiếp đó, Đại hội Quốc dân họp ở Tân Trào tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa và thành lập Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.

Lời hiệu triệu cứu nước nhanh chóng truyền đi khắp mọi miền. Cả dân tộc đứng lên với ý chí giành lại độc lập bằng chính sức mạnh của mình.

Từ ngày 14 đến 18/8/1945, khởi nghĩa thắng lợi ở nhiều vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ, phần lớn miền Trung, một phần miền Nam và một số tỉnh, thị xã. Ngày 19/8, hàng chục vạn nhân dân Hà Nội xuống đường, tạo thành sức mạnh áp đảo, giành chính quyền về tay nhân dân. Thắng lợi tại trung tâm chính trị của cả nước tạo sức cổ vũ mạnh mẽ đối với phong trào cách mạng trên toàn quốc.

Ngày 23/8, khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Huế cùng nhiều địa phương. Ngày 25/8, Sài Gòn - Gia Định và nhiều tỉnh Nam Bộ giành chính quyền. Đến ngày 28/8, chính quyền cách mạng cơ bản được thiết lập trong cả nước. Tổng khởi nghĩa diễn ra và giành thắng lợi nhanh chóng trong khoảng 15 ngày; trong đó, thắng lợi ở Hà Nội ngày 19/8, Huế ngày 23/8 và Sài Gòn ngày 25/8 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Ngày 30/8/1945, tại Huế, vua Bảo Đại thoái vị, đánh dấu sự chấm dứt của chế độ quân chủ phong kiến ở Việt Nam.

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập trước quốc dân đồng bào, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Một Nhà nước độc lập của nhân dân Việt Nam ra đời, mở đầu kỷ nguyên mới của dân tộc.

Cuộc cách mạng diễn ra nhanh chóng nhưng không phải là thắng lợi ngẫu nhiên. Đó là kết quả của quá trình chuẩn bị lâu dài, bền bỉ về đường lối, tổ chức, lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang và căn cứ địa; là kết tinh sức mạnh yêu nước, tinh thần đại đoàn kết và ý chí tự lực, tự cường của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Một góc phường Tô Hiệu dưới chân đồi Khau Cả.

 Cách mạng Tháng Tám ở Sơn La

Hòa cùng khí thế cách mạng sục sôi của cả nước, tại Sơn La, những hạt giống cách mạng được gieo từ phong trào đấu tranh của các chiến sĩ cộng sản tại Nhà tù Sơn La đã từng bước bén rễ, lan tỏa trong nhân dân các dân tộc.

Sau cuộc đảo chính Pháp của Nhật tháng 3/1945, tình hình Sơn La có nhiều biến động. Hệ thống chính quyền tay sai ở các châu, mường đổi chủ từ Pháp sang Nhật. Trong khi đó, phong trào Việt Minh phát triển, nhất là tại Mường La, Mường Chanh; nhiều tổ Thanh niên cứu quốc được hình thành, các đội du kích vũ trang tập trung và bán tập trung được xây dựng. Cơ sở cách mạng lan rộng tới Bản Lầm, Tranh Đấu, Sông Mã, Yên Châu và nhiều địa bàn khác.

Phù Yên là địa phương giành chính quyền sớm nhất của Sơn La. Ngày 22/7/1945, Chi đội Giải phóng quân từ Chiến khu Vần - Hiền Lương phối hợp với lực lượng tự vệ cách mạng và nhân dân Phù Yên tiến vào Quang Huy, bao vây châu đường. Ngày 23/7, khởi nghĩa ở Phù Yên toàn thắng, chính quyền về tay nhân dân. Thắng lợi này cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng trong tỉnh.

Khi thời cơ Tổng khởi nghĩa đến, phong trào cách mạng Sơn La chuyển biến nhanh chóng. Các đồng chí Chu Văn Thịnh và Cầm Minh từ chiến khu trở về trực tiếp tham gia lãnh đạo khởi nghĩa. Mường Chanh trở thành một trong những địa bàn mở đầu cho cao trào giành chính quyền trong những ngày Tháng Tám. Lực lượng du kích cùng đông đảo nhân dân bao vây bộ máy chính quyền cũ, buộc đại diện chính quyền phải giao nộp ấn tín. Chính quyền cách mạng lâm thời được thành lập. Thắng lợi ở Mường Chanh nhanh chóng cổ vũ nhân dân các địa phương khác đứng lên.

Ngày 21/8, Ban lãnh đạo khởi nghĩa họp, thống nhất kế hoạch giành chính quyền tại các châu. Từ đêm 22/8, lực lượng vũ trang và đông đảo quần chúng đồng loạt hành động. Tại Mường La, lực lượng cách mạng bao vây châu đường, buộc tri châu đầu hàng, giao nộp ấn tín; đồng thời bao vây tỉnh trưởng, tước vũ khí. Tại Thuận Châu, lực lượng khởi nghĩa từ Sơn La phối hợp với lực lượng tại chỗ tiến về châu lỵ, buộc tri châu đầu hàng. Ở Mai Sơn, du kích Mường Chanh làm nòng cốt cùng quần chúng giành chính quyền, sau đó phối hợp với lực lượng Yên Châu tiếp tục tiến xuống giải phóng Yên Châu. Chỉ trong các ngày từ 22 - 24/8, chính quyền ở Mường La, Thuận Châu, Mai Sơn và Yên Châu lần lượt về tay nhân dân.

Tại tỉnh lỵ Sơn La, lực lượng cách mạng bao vây đồi Khau Cả và những vị trí quan trọng, vừa đấu tranh chính trị, vừa tạo áp lực quân sự. Ngày 25/8, lực lượng bảo an giao nộp vũ khí; quân Nhật cuối cùng phải chấp nhận đầu hàng.

Ngày 26/8/1945 trở thành dấu mốc đặc biệt trong lịch sử Sơn La. Một cuộc mít tinh lớn được tổ chức tại đồi Khau Cả với hàng nghìn quần chúng tham dự. Ủy ban cách mạng lâm thời tỉnh ra mắt nhân dân. Đồng chí Chu Văn Thịnh thay mặt chính quyền cách mạng tuyên bố cuộc khởi nghĩa ở Sơn La thắng lợi, xóa bỏ bộ máy chính quyền cũ, nhân dân các dân tộc từ đây được làm chủ quê hương, bản mường.

Ở Mộc Châu, đầu tháng 9/1945, lực lượng khởi nghĩa của Hòa Bình phối hợp với nhân dân địa phương giành chính quyền. Tại Quỳnh Nhai, đến tháng 10/1945, chính quyền cách mạng được thiết lập.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám tại Sơn La là kết quả của quá trình xây dựng cơ sở cách mạng, phát huy tinh thần yêu nước, đoàn kết của đồng bào các dân tộc; đồng thời thể hiện sự chủ động nắm bắt thời cơ, vận dụng linh hoạt chủ trương của Đảng vào điều kiện một tỉnh miền núi, nhiều dân tộc. Cách mạng đã chấm dứt hàng chục năm thống trị của thực dân, xóa bỏ bộ máy quan lại, phìa tạo phong kiến, đưa nhân dân các dân tộc Sơn La từ thân phận bị áp bức trở thành người làm chủ quê hương.

Đông đảo nhân dân và du khách tham quan Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La trong những ngày tháng 8.

Giá trị trường tồn của cuộc cách mạng

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những mốc son chói lọi nhất trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Trước hết, thắng lợi ấy đập tan ách thống trị của thực dân, phát xít và chế độ phong kiến, giành chính quyền về tay nhân dân, dẫn tới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á. Từ thân phận mất nước, nhân dân Việt Nam trở thành người làm chủ đất nước và vận mệnh của mình.

Cách mạng Tháng Tám mở ra kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Độc lập, tự chủ trở thành nền tảng để dân tộc Việt Nam tiếp tục đi qua các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, thống nhất đất nước, tiến hành công cuộc đổi mới, xây dựng và phát triển đất nước.

Thắng lợi ấy còn chứng minh sức mạnh vô cùng to lớn của nhân dân khi được tập hợp trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc và có đường lối đúng đắn dẫn đường. Với một lực lượng đảng viên còn rất ít so với dân số cả nước lúc bấy giờ, Đảng đã quy tụ và phát huy sức mạnh của hàng triệu người dân đứng lên làm nên cuộc đổi đời lịch sử. Đó là bài học sâu sắc về xây dựng lực lượng, tập hợp quần chúng, phát huy sức mạnh dân tộc và biết nắm bắt thời cơ.

Tầm vóc của Cách mạng Tháng Tám còn vượt ra ngoài biên giới Việt Nam. Thắng lợi của một dân tộc thuộc địa bằng sức mạnh đoàn kết và ý chí tự giải phóng đã góp phần cổ vũ mạnh mẽ phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc trên thế giới, khẳng định quyền sống, quyền tự do và quyền tự quyết của các dân tộc.

Hơn tám thập niên đã đi qua, thế giới và đất nước có nhiều đổi thay, nhưng những giá trị của Cách mạng Tháng Tám vẫn vẹn nguyên sức sống. Đó là bài học về sự lãnh đạo đúng đắn; về lấy nhân dân làm gốc; xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc; phát huy nội lực, tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường; nhạy bén nhận diện và nắm bắt thời cơ để đưa đất nước phát triển.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, chuyển đổi số và cạnh tranh toàn cầu ngày càng mạnh mẽ, tinh thần của mùa thu năm 1945 tiếp tục là nguồn sức mạnh hun đúc bản lĩnh quốc gia, khơi dậy khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Với Sơn La, phát huy tinh thần Cách mạng Tháng Tám hôm nay chính là tiếp tục củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc, khơi dậy ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên; xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, chăm lo đời sống nhân dân, giữ vững quốc phòng, an ninh, đưa vùng đất cách mạng nơi Tây Bắc phát triển xanh và bền vững.

Từ mùa thu lịch sử năm 1945 đến hôm nay, bài học lớn vẫn còn nguyên giá trị: Khi ý Đảng hòa cùng lòng dân, khi sức mạnh đại đoàn kết được khơi dậy và thời cơ được nắm bắt, dân tộc Việt Nam có thể làm nên những kỳ tích. Hào khí Cách mạng Tháng Tám vì thế không chỉ thuộc về lịch sử, mà tiếp tục là nguồn lực tinh thần để đất nước tiếp tục vững bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.