Những địa danh lưu giữ ký ức Cách mạng Tháng Tám ở Thái Nguyên

Thái Nguyên là một trong những địa bàn ghi dấu hoạt động của Việt Nam Giải phóng quân trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 với nhiều địa điểm gắn trực tiếp với quá trình chuẩn bị và tiến công quân Nhật.

Trong đó, Cụm di tích Việt Nam Giải phóng quân gồm: Chùa Đán (trước thuộc phường Thịnh Đán, TP. Thái Nguyên), đình Hàng Phố và Khu chủ sự Nhà Đèn (trước thuộc phường Trưng Vương, TP. Thái Nguyên) lưu giữ những dấu mốc quan trọng trong lịch sử.

Trước đây, chùa Đán vốn là ngôi chùa nhỏ của làng Đán được xây dựng vào thời Nguyễn, trước Cách mạng Tháng Tám ngôi chù được cán bộ Việt Minh chọn làm nơi gặp gỡ, bàn việc đánh Pháp, đuổi Nhật.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến Thái Nguyên ngày 13.8.1998. Ảnh: Tư liệu

Ngày 16.8.1945, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đưa quân chủ lực từ Tân Trào sang giải phóng thị xã Thái Nguyên và chọn chùa Đán làm đại bản doanh, là nơi tập kết lực lượng, chuẩn bị tiến công quân Nhật.

Tại chùa Đán, Đại tướng Võ Nguyên Giáp thay mặt Bộ Chỉ huy Quân Giải phóng và Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc cùng đồng chí Trần Đăng Ninh và cán bộ chỉ huy bàn kế hoạch tác chiến.

Các đơn vị được giao nhiệm vụ tiến đánh quân Nhật tại tỉnh lỵ Thái Nguyên trước khi cuộc tiến công được triển khai vào sáng 20.8.1945 từ chùa Đán.

Chùa Đán từng là đại bản doanh, là nơi tập kết lực lượng, chuẩn bị tiến công quân Nhật

Đại tướng Võ Nguyên Giáp chỉ huy quân giải phóng xuất phát từ chùa Đán cùng quân dân tiến đánh, bao vây quân Nhật đang co cụm trong trung tâm và giải phóng thị xã Thái Nguyên.

Điểm di tích tiếp theo là đình Hàng Phố, được các hộ dân phố thị xã Thái Nguyên cũ xây dựng vào năm Khải Định thứ 4, tức năm 1919 để thờ “bát vị” gồm 8 vị tướng.

Đứng đầu “bát vị” được thờ tại đình là tướng Dương Tự Minh, người anh hùng dân tộc thuộc Phú Lương (Thái Nguyên) hoạt động dưới thời nhà Lý ở thế kỷ XII.

Thời Pháp thuộc, đình Hàng Phố là nơi các chức sắc đến tế lễ, hằng năm vào Rằm tháng Giêng, đình mở hội để nhân dân thị xã và vùng lân cận đến dự lễ, cầu tài, cầu phúc.

Trước đây, đình Hàng Phố bị tiêu thổ kháng chiến năm 1947 trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Nhằm giữ gìn, phát huy giá trị di tích lịch sử, năm 2004, Sở VHTTDL dựng lại bia ghi dấu địa điểm đình Hàng Phố, xác định nơi đây từng là đình Hàng Phố vào thời kỳ năm 1945.

Theo nội dung trên bia, ngày 19.8.1945, Bộ Chỉ huy Việt Nam Giải phóng quân do Đại tướng Võ Nguyên Giáp chỉ huy đã đặt chỉ huy Sở tại đình Hàng Phố.

Sự kiện có sự tham gia của quân đồng minh góp phần giải phóng thị xã Thái Nguyên (cũ) và tạo uy thế cho cao trào Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Mặt sau tấm bia khắc câu: “Lúc này, thời cơ thuận lợi đã tới, dù hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải cương quyết giành cho được độc lập”.

Bia đình Hàng Phố hiện thuộc phường Phan Đình Phùng (Thái Nguyên)

Địa điểm còn lại trong Cụm di tích là Khu chủ sự Nhà Đèn, công trình do thực dân Pháp xây dựng trước đây, sử dụng máy nổ để cung cấp điện cho thị xã Thái Nguyên (cũ), chủ yếu phục vụ lực lượng địch đóng chiếm.

Trong thời kỳ kháng chiến, công trình Khu chủ sự Nhà Đèn cũng bị tiêu thổ, đến nay hình ảnh về địa điểm này chủ yếu được lưu lại qua các tư liệu lịch sử.

Một trong những hình ảnh tư liệu ghi lại Nhà Đèn Thái Nguyên, nơi Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói chuyện với 600 lính bảo an và là kho của đồng chí Trần Đăng Ninh cung cấp lương thực.

Về giá trị lịch sử, khoa học và văn hóa, chùa Đán, địa điểm đình Hàng Phố và Khu chủ sự Nhà Đèn tạo thành cụm di tích thuộc hệ thống di tích lịch sử của Thái Nguyên.

Chùa Đán là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh của người dân địa phương đồng thời ghi dấu sự kiện lịch sử cách mạng gắn với quá trình đấu tranh giành độc lập và bảo vệ quê hương.

Cụm di tích còn có giá trị trong giáo dục truyền thống yêu nước, khơi dậy niềm tự hào về các thế hệ đã cống hiến, đấu tranh giành độc lập và bảo vệ quê hương.

Cây đa do Đại tướng Võ Nguyên Giáp trồng năm 1998

Tại chùa Đán, công tác gìn giữ và phát huy giá trị di tích được quan tâm, trong đó việc bảo vệ không gian và những dấu tích lịch sử tại đây được chú trọng.

Cùng với việc gìn giữ di tích, việc giới thiệu giá trị lịch sử của chùa Đán cũng được thực hiện khi người dân có nhu cầu đến tham quan, tìm hiểu về địa điểm này.

Những dấu mốc gắn với chùa Đán được giới thiệu đến người dân và khách tham quan, qua đó giúp các giá trị lịch sử của di tích tiếp tục được lưu giữ và giới thiệu trong đời sống hiện nay.