Những điểm mới cốt lõi của Luật Dân số từ năm 2026

Quyền tự quyết của người dân và các chính sách hỗ trợ đột phá

Luật Dân số có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong hệ thống chính sách xã hội của Việt Nam, đặt trọng tâm vào định hướng dân số và phát triển nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng cuộc sống trong giai đoạn mới. Điểm mới nổi bật hàng đầu là việc ghi nhận quyền chủ động của người dân và các cặp vợ chồng trong việc quyết định số con, thời điểm sinh con cũng như khoảng cách giữa các lần sinh. Quyết định này được dựa trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng, phù hợp với điều kiện sức khỏe, kinh tế và khả năng nuôi dạy con của từng gia đình, thay cho các quy định mang tính áp đặt trước đây.

Bên cạnh việc trao quyền tự quyết, Nhà nước ban hành nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực để khuyến khích sinh đủ hai con, đặc biệt tập trung tại các địa phương có mức sinh thấp và các nhóm đối tượng ưu tiên như phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người. Luật cũng quy định cụ thể chế độ nghỉ thai sản hợp lý cho người lao động, trong đó tăng thời gian nghỉ cho lao động nữ và bảo đảm thời gian nghỉ làm việc cho lao động nam khi vợ sinh con. Những quy định này vừa góp phần duy trì mức sinh thay thế bền vững, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động trong khu vực công lẫn khu vực tư nhân.

Bảo vệ quyền bình đẳng và nâng cao chất lượng dân số toàn diện

Song song với các chính sách khuyến khích và hỗ trợ, Luật Dân số quy định nghiêm cấm mọi hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới bất kỳ hình thức nào, nhằm từng bước khống chế và đẩy lùi tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đang ở mức báo động tại nhiều địa phương. Đồng thời, pháp luật nghiêm cấm các hành vi cưỡng ép sinh con, cản trở việc sinh con hợp pháp hoặc phân biệt đối xử trong quá trình tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản. Việc thiết lập các quy định cấm rõ ràng tạo hành lang pháp lý vững chắc bảo vệ quyền con người, quyền bình đẳng giới và an toàn sức khỏe cho phụ nữ và trẻ em.

Chuyển trọng tâm sang dân số và phát triển là yêu cầu khách quan để Việt Nam giải quyết đồng bộ các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số trong mối tương quan chặt chẽ với phát triển kinh tế xã hội. Việc chủ động tìm hiểu và chấp hành nghiêm các quy định của Luật Dân số không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân, gia đình mà còn là sự đồng hành thiết thực cùng ngành y tế. Sự đồng thuận toàn xã hội sẽ tạo nền tảng vững chắc để xây dựng các gia đình ấm no, hạnh phúc, góp phần vào sự phát triển phồn vinh và bền vững của đất nước.