Những đôi tay gieo nhịp cho tiếng nói không thành lời

“Hạt mầm ngôn ngữ” được vun trồng từ chữ tâm

Nằm trong ngõ Xã Đàn 2 (phường Đống Đa, Hà Nội), Trường PTCS Xã Đàn được thành lập năm 1977, trở thành nơi chắp cánh ước mơ học tập cho nhiều thế hệ trẻ em khuyết tật, mất khả năng nghe - nói. Với bề dày gần 50 năm, nơi đây đã đồng hành cùng những em nhỏ trong hành trình tìm thấy thanh âm và mở ra cơ hội để các em hòa nhập với cộng đồng.

Gắn bó với trường từ những ngày đầu chuyển công tác về Hà Nội, cô Vũ Thị Hiền (Phó Bí thư Chi bộ nhà trường, Tổ trưởng Tổ Tiểu học Chuyên biệt) từng không khỏi bỡ ngỡ khi bắt đầu công việc giảng dạy những em nhỏ đặc biệt. Cô Hiền chia sẻ: “Khi được thầy Hiệu trưởng cũ Đinh Văn Đoàn dẫn đi tham quan các lớp, tôi nhìn thấy các giáo viên đang giảng dạy, các em chăm chú học tập và thực sự rất ngưỡng mộ. Sao các bạn không nghe được, không nói được mà lại giỏi thế, chữ viết cũng đẹp thế! Vừa ngạc nhiên, tôi vừa lo vì không biết có thể làm tốt công việc này hay không”.

Thế nhưng, từ một cán bộ quản lý tại Hải Dương, cô Hiền từng bước làm quen được với công việc, học ngôn ngữ ký hiệu và lựa chọn những phương pháp phù hợp nhất để giảng dạy cho những em học sinh khiếm thính tại trường. Với hơn 10 năm gắn bó, cô Hiền thấu hiểu rõ những khó khăn của các em học sinh tại trường gặp phải và đã dìu dắt những lứa học sinh thực sự trở thành những công dân có ích.

Trên hành trình gieo những “hạt mầm ngôn ngữ”, cô Hiền luôn trăn trở làm sao để mang đến những phương pháp truyền đạt phong phú và dễ hiểu nhất cho học sinh. “Bản thân mình phải tự học và tìm các cách khác nhau để cô và trò hiểu nhau, để truyền tải được kiến thức đúng. Đội ngũ giáo viên cũng cần chuẩn bị tài liệu để minh họa giúp các em hiểu rõ bài học một cách dễ dàng hơn”, cô Hiền bày tỏ.

Trường PTCS Xã Đàn xây dựng mô hình trường học hòa nhập tạo điều kiện cho các em nhỏ khiếm thính trong quá trình bước ra thế giới bên ngoài. Ảnh: Minh Hiền

Với cô Vũ Thị Hiền, công việc gieo mầm này cần sự kiên nhẫn và không thể nóng vội. Mức độ khiếm thính và khả năng tiếp thu của những em nhỏ tại đây có thể khác nhau. Vì vậy, trong mỗi giờ học, cô đều kết hợp nhiều phương pháp như lời nói, ngôn ngữ ký hiệu và hướng dẫn các con quan sát khẩu hình.

Niềm vui của cô Hiền cũng giản dị như bao người giáo viên đứng trên bục giảng, đó là được chứng kiến những người học trò của mình tiến bộ từng ngày. Những thay đổi tưởng chừng nhỏ bé ấy lại trở thành động lực để cô tiếp tục kiên nhẫn đồng hành. Cô chia sẻ: “Cũng rất vui, có những phụ huynh nói là về nhà bây giờ con có thể gọi bà, gọi mẹ thì bản thân mình thấy như là những nỗ lực của cô và trò được đáp lại”.

Gần 15 năm gắn bó, cô Hiền vẫn chọn ở lại với những lớp học đặc biệt. Với cô, dạy học không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là giúp các em tìm được cách giao tiếp, bày tỏ và tự tin bước vào cuộc sống. “Từ ngôn ngữ ký hiệu, các con sẽ hiểu được âm thanh của cuộc sống, bù đắp cho những gì các con khiếm khuyết, cố gắng giúp các con đỡ thiệt thòi, được phát triển, hòa nhập với cuộc sống”, nỗi lòng ấy cũng là điều cô Hiền và những thầy cô tại Trường PTCS Xã Đàn bền bỉ theo đuổi suốt hành trình đồng hành cùng các em.

Trường PTCS Xã Đàn cùng nhiều trường PTCS khác tại Việt Nam đang từng ngày vun đắp môi trường giáo dục phù hợp, giúp những em nhỏ khuyết tật phát triển khả năng giao tiếp, tự tin hòa nhập và từng bước mở rộng cánh cửa đến với cuộc sống.

Nối dài hành trình gieo mầm ngôn ngữ

Từ những lớp học đặc biệt, ngôn ngữ ký hiệu đang dần mở ra một hành trình nghề nghiệp cho những người trẻ. Xuất phát từ những cuộc gặp gỡ với những em nhỏ, nhiều người trẻ dần tìm thấy sự gắn kết với ngôn ngữ ký hiệu và mong muốn theo đuổi công việc này như một hướng phát triển lâu dài.

Bạn Vũ Xuân Hà Lan (20 tuổi, thành viên Câu lạc bộ Ngôn ngữ ký hiệu Sign By Sign) có cơ hội tham gia tình nguyện tại một trường phổ thông năng khiếu và dẫn nuôi dưỡng niềm yêu thích với ngôn ngữ ký hiệu. “Sau khi tham gia câu lạc bộ, mình nhận ra những người điếc, người khiếm thính cũng đều là những người bình thường. Việc giao tiếp bằng ngôn ngữ ký hiệu chỉ như việc giao tiếp với người nước ngoài bằng một ngôn ngữ mới”, Hà Lan tâm sự.

Với những người trẻ lựa chọn tìm hiểu về ngôn ngữ ký hiệu, hành trình theo đuổi nghề đòi hỏi sự học hỏi liên tục, rèn luyện kỹ năng và tích lũy trải nghiệm. Đây cũng là quá trình để mỗi người xác định hướng đi phù hợp, duy trì sự gắn bó và tìm kiếm những cơ hội đóng góp cho cộng đồng.

“Càng tham gia, mình càng có mong muốn được lan tỏa ngôn ngữ ký hiệu tới nhiều người hơn. Mình hy vọng qua những hoạt động này, mọi người sẽ hiểu hơn về cộng đồng người điếc, từ đó xóa bỏ những rào cản trong giao tiếp và tạo nên sự kết nối gần gũi hơn giữa mọi người”, Hà Lan bày tỏ.

Thạc sĩ Phạm Thị Trang (ngoài cùng bên phải) cùng cán bộ tại Hội người Điếc Việt Nam, lớp học C5 và Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương trong video gieo ký hiệu thuật ngữ môn Khoa học tự nhiên lớp 6, 7. Ảnh: NVCC

Tuy nhiên, để nghề dạy ngôn ngữ ký hiệu có thể phát triển lâu dài, việc xây dựng đội ngũ có chuyên môn và môi trường đào tạo bài bản là yếu tố quan trọng. Thạc sĩ Phạm Thị Trang (Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Công bằng và Hòa nhập, Viện Chiến lược và Chính sách giáo dục) chia sẻ: “Người dạy không chỉ cần biết nhiều ký hiệu mà còn phải hiểu ngữ pháp, đặc điểm giao tiếp của ngôn ngữ ký hiệu và có kỹ năng sư phạm. Quan trọng hơn, họ cần được thực hành thường xuyên và có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với cộng đồng người điếc, người khiếm thính”.

Ngoài ra, một môi trường đào tạo tốt cũng góp phần hình thành nền tảng cho những người theo đuổi nghề. Các trường học và trung tâm đào tạo cần tạo điều kiện để người học được tiếp cận kiến thức, rèn luyện kỹ năng sư phạm và có thời gian thực hành trong môi trường thực tế. Từ đó, những trải nghiệm thực tiễn giúp người học hiểu rõ hơn đặc điểm của ngôn ngữ ký hiệu cũng như nhu cầu giao tiếp của cộng đồng người điếc, người khiếm thính.

“Các cơ sở giáo dục và đào tạo có vai trò khá quan trọng trong việc hình thành đội ngũ giáo viên. Khi phương pháp và nguồn nhân lực được đầu tư bài bản hơn, nghề dạy ngôn ngữ ký hiệu cũng sẽ có thêm nền tảng để phát triển lâu dài”, Thạc sĩ Phạm Thị Trang nhận định.

Hành trình giúp những trẻ khuyết tật nghe, nói hòa nhập với cuộc sống, được sống trong môi trường không có khoảng cách cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và cộng đồng. Khi ngôn ngữ ký hiệu được nhìn nhận đúng vai trò và có thêm những người lựa chọn gắn bó với nghề, cơ hội để trẻ điếc, trẻ khiếm thính được học tập, giao tiếp và phát triển cũng được mở rộng.