Những hạn chế từ hệ thống phòng thủ tên lửa tầm trung của Israel

Một mục tiêu ở Israel trúng tên lửa của Iran. Ảnh: THX/TTXVN

Theo trang tin tức công nghệ CTech của Israel ngày 6/4, trong cuộc tấn công tên lửa của Iran hồi tuần trước, loạt vụ đánh chặn thất bại trên không phận Dimona và Arad đã thu hút sự chú ý hiếm hoi liên quan đến một trong những hệ thống phòng không quan trọng nhất của Israel: hệ thống David's Sling. Những sự cố này đặt ra câu hỏi về những thách thức trong việc thích ứng hệ thống phòng thủ tầm trung với các mối đe dọa tên lửa tầm xa ngày càng phức tạp.

David's Sling bị quá tải?

Hệ thống David's Sling do Rafael Advanced Defense Systems phát triển, nằm ở trung tâm cấu trúc phòng thủ tên lửa đa tầng của Israel. Được thiết kế để đánh chặn tên lửa hạng nặng và tên lửa hành trình ở tầm trung, hệ thống này đóng vai trò như một "cầu nối" giữa lớp phòng thủ tầm ngắn và hệ thống đánh chặn tầm cao, với khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách lên đến khoảng 300 km.

Trước đây, nhiệm vụ chính của David's Sling là đối phó với các mối đe dọa từ Hezbollah và các nhóm vũ trang khác - tức là tên lửa hạng nặng và đạn dẫn đường chính xác - chứ không phải tên lửa đạn đạo tầm xa phóng từ Iran. Tuy nhiên, khi cuộc xung đột với Iran leo thang, vai trò của hệ thống cũng thay đổi theo, và trong những tháng gần đây nó đã được sử dụng vượt ra ngoài phạm vi ban đầu.

Trước khi xảy ra đợt leo thang mới nhất, quân đội Israel đã tuyên bố thực hiện nâng cấp "đáng kể" đối với hệ thống David's Sling, dựa trên các bài học rút ra từ những vòng giao tranh trước. Một trong những mục tiêu được nêu ra là mở rộng phạm vi hoạt động, cho phép hệ thống đối phó với các mối đe dọa phức tạp hơn - bao gồm một số loại tên lửa đạn đạo - đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các hệ thống cấp cao hơn.

Chính sự thay đổi này được xem là yếu tố then chốt để lý giải những thất bại gần đây. Khi các tên lửa Iran, được Không quân nước này xác định là loại "Qadr" (tên lửa đạn đạo tầm trung do Iran thiết kế và phát triển có tầm bắn từ 1800 - 2000 km) phóng về phía Dimona và Arad, hệ thống David's Sling đã được triển khai để đánh chặn nhưng không thành công.

Không quân Israel khẳng định đây không phải là lỗi hệ thống, và lưu ý rằng các tên lửa tương tự từng bị hệ thống này đánh chặn thành công trong quá khứ. Dù vậy, sự cố vẫn làm dấy lên những câu hỏi về rủi ro tiềm tàng khi mở rộng vai trò của hệ thống.

Thách thức kỹ thuật khi đánh chặn ở độ cao thấp hơn

Không giống các hệ thống đánh chặn tầm cao - vốn nhằm phá hủy tên lửa bên ngoài khí quyển -David's Sling hoạt động ở độ cao thấp hơn, tạo ra cả thách thức kỹ thuật lẫn vận hành. Đặc biệt, tên lửa đạn đạo mang đầu đạn chùm có thể phân tán các đầu đạn con ở độ cao từ 7 đến 8 km. Khi điều đó xảy ra, việc đánh chặn trở nên khó khăn hơn gấp bội, và ngay cả khi nhắm vào các đầu đạn con, việc giảm thiểu thiệt hại cũng chỉ đạt được một phần.

Quyết định triển khai David's Sling để chống tên lửa đạn đạo không phải là một lựa chọn đơn lẻ mà phản ánh chiến thuật tác chiến rộng hơn, được định hình bởi thực tế của một cuộc xung đột kéo dài. Các chỉ huy phòng không Israel phải cân nhắc nhiều yếu tố trong thời gian thực: loại mối đe dọa đang bay đến, khả năng sẵn sàng của các khẩu đội phòng không đánh chặn và đặc biệt là bài toán quản lý kho dự trữ.

Mặc dù tên lửa đánh chặn của David's Sling có giá chỉ bằng khoảng một nửa so với các lựa chọn cao cấp hơn, nhiều quan chức quốc phòng Israel nhấn mạnh rằng khả năng sẵn có - chứ không phải giá cả - mới là yếu tố quyết định. Việc sản xuất tên lửa đánh chặn đã được đẩy nhanh kể từ khi chiến tranh bùng nổ vào tháng 10/2023, với các dây chuyền sản xuất tại Israel và Mỹ hoạt động hết công suất. Tuy nhiên, nguồn cung hiện có dường như chỉ đang đáp ứng các quyết định mua sắm được đưa ra từ nhiều năm trước, khiến việc mở rộng sử dụng các hệ thống tầm trung như David's Sling trở thành điều cần thiết hơn là một sự lựa chọn.

Rủi ro từ việc mở rộng vai trò

Các nhà phê bình trong giới quốc phòng Israel chỉ ra rằng chiến lược này tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc đánh chặn tên lửa đạn đạo ở độ cao thấp hơn làm tăng khả năng mảnh vỡ đầu đạn, mảnh đạn hoặc đầu đạn con rơi xuống mặt đất. Những hình ảnh "giống như pháo hoa" được người dân Israel quan sát thấy trên bầu trời trong những tuần gần đây chính là biểu hiện rõ ràng của rủi ro đó - kết quả của sự phân tán đầu đạn con sau những vụ đánh chặn thất bại ở độ cao lớn. Một số quan chức Israel cũng đặt câu hỏi liệu việc mở rộng phạm vi sử dụng David's Sling vượt ra ngoài nhiệm vụ ban đầu có tạo ra những lỗ hổng phòng không mới hay không.

Kể từ khi cuộc xung đột hiện tại nổ ra, Iran đã phóng khoảng 440 tên lửa đạn đạo về phía Israel, với tỷ lệ đánh chặn đạt khoảng 92%. Tuy nhiên, ngay cả một tỷ lệ nhỏ thất bại cũng có thể dẫn đến thiệt hại đáng kể, đặc biệt khi các cuộc tấn công nhắm vào khu vực đông dân cư hoặc cơ sở hạ tầng trọng yếu.

Đồng thời, những đánh giá trước đây cho rằng khả năng phóng tên lửa của Iran đã bị suy giảm đáng kể đã tỏ ra quá lạc quan. Các đợt tấn công vẫn tiếp diễn hàng ngày, buộc hệ thống phòng không Israel phải duy trì cường độ hoạt động cao trong thời gian dài. Trong môi trường đó, các hệ thống như David's Sling đang được huy động thực hiện nhiều nhiệm vụ hơn, thường xuyên hơn và trong những điều kiện ngày càng phức tạp hơn.