Những khung dệt ở Kon Kơ Tu kể chuyện di sản

Mỗi mùa bông, từ tháng 10 đến tháng 2 (dương lịch) năm sau, phụ nữ và trẻ em Ba Na ở làng Kon Kơ Tu lại cùng nhau thu hoạch bông, chuẩn bị nguyên liệu cho những tấm thổ cẩm truyền thống

Cây bông mọc ở trong rừng và đất rẫy xung quanh làng Kon Kơ Tu. Thời tiết nắng ráo giúp nhiều quả bông đạt độ chín và nở sớm

Các loại lá cây gơ lũl (một loại cây thân gỗ sống trong rừng), lá cây cây tơ ngo, lá dứa, lá cẩm, củ kơ trong, củ nghệ hay hạt cây thầu dầu… được mọi người lấy mang về để nhuộm màu và làm mềm sợi chỉ

Những người phụ nữ dùng dụng cụ bật bông (pơnĕnh) làm tơi mịn. Từng công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ để tạo ra những sợi bông mềm, thuận lợi cho việc xe sợi

Với dụng cụ xa kéo sợi (xiơ, xia), người phụ nữ Ba Na kiên nhẫn xe từng sợi chỉ. Sợi sau đó được luộc qua một ngày đêm cùng gạo và hạt thầu dầu để tăng độ mềm, dai, giúp vải dệt bền đẹp

Những cuộn chỉ được nhuộm bằng nguyên liệu tự nhiên, tạo nên bảng màu mộc mạc của thổ cẩm Ba Na. Màu đen, xám tro từ lá gơ lũl kết hợp bùn ruộng; màu đỏ từ lá tơ ngo; màu vàng từ củ tơ trong hoặc củ nghệ

Nghệ nhân Y Yin (75 tuổi, dân tộc Ba Na) giặt sạch và phơi khô những cuộn chỉ nhuộm màu bên dòng sông Đăk Bla, chuẩn bị cho công đoạn dệt thổ cẩm

Những cuộn chỉ đã khô được tách, quấn lại thành từng cuộn sợi tròn bằng dụng cụ cuốn sợi (dơi vơi), sẵn sàng cho công đoạn tạo khung và dệt vải

Trước khi dệt, người phụ nữ sẽ giăng những cuộn sợi riêng lẻ vào khung giăng sợi (‘loong săr). Việc giăng sợi giúp người dệt hình thành thảm sợi, xác định được khổ vải và định hình được những dải hoa văn dọc tấm thổ cẩm

Nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Ba Na được Bộ VHTTDL đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 238/QĐ-BVHTTDL ngày 14.2.2023. Sự ghi nhận này góp phần khẳng định giá trị của nghề thủ công truyền thống, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn, phát huy di sản trong đời sống hôm nay