Những 'kiến trúc sư' kiến tạo sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam

Nghệ sĩ đàn tỳ bà Diệu Thảo cùng các học trò ra MV đón xuân. Ảnh: ND

Sức mạnh mềm trong kỷ nguyên mới

Giữa nhịp sống hối hả của một đô thị đang chuyển mình mạnh mẽ, Hà Nội vẫn lặng lẽ mang trong mình lớp trầm tích văn hiến nghìn năm. Từ mái đình, phố cổ, làng nghề truyền thống đến những giá trị phi vật thể như ca trù, chèo, tín ngưỡng dân gian… tất cả tạo nên một hệ sinh thái văn hóa đặc biệt, nơi quá khứ và hiện tại đan cài, tiếp biến không ngừng.

Trong nhiều thập niên, văn hóa thường được nhìn nhận như nền tảng tinh thần, là “phần hồn” của xã hội. Bước sang kỷ nguyên mới, dưới tác động của chuyển đổi số và kinh tế tri thức, văn hóa đang được tái định vị như một nguồn lực phát triển - “tài nguyên mềm” có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng sức mạnh quốc gia.

Tinh thần đó được khẳng định trong Nghị quyết số 80-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, khi lần đầu tiên nhấn mạnh yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa như một ngành kinh tế quan trọng, gắn với xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Văn hóa từ vị trí nền tảng đã trở thành một trụ cột chiến lược, vừa nuôi dưỡng bản sắc, vừa tạo động lực tăng trưởng.

Trong bức tranh ấy, Hà Nội với vai trò Thủ đô - trung tâm chính trị, văn hóa của cả nước - đang hội tụ đầy đủ điều kiện để đi đầu. Không gian sáng tạo ngày càng mở rộng, các trung tâm nghệ thuật đương đại, không gian sáng tạo trẻ, cùng các hoạt động lễ hội, trình diễn, triển lãm mang tính tương tác cao được tổ chức thường xuyên, góp phần hình thành những dòng chảy sáng tạo mới.

Đặc biệt, chuyển đổi số đã mở ra một “cánh cửa thứ hai” cho văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Di sản không còn bị giới hạn bởi không gian vật lý, đang góp phần “tái sinh” giá trị văn hóa bằng những phương thức mới. Một ngôi đình cổ, một làn điệu dân ca hay một món ăn truyền thống, khi được kể lại bằng ngôn ngữ số, có thể tiếp cận hàng triệu người, vượt qua mọi ranh giới địa lý, lan tỏa văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Với danh hiệu Thành phố sáng tạo do UNESCO ghi nhận, Hà Nội đang từng bước khẳng định vị thế trong mạng lưới các đô thị sáng tạo toàn cầu. Ở đó, sáng tạo dần trở thành năng lực phổ biến, lan tỏa trong cộng đồng, đặc biệt ở thế hệ trẻ.

Văn hóa trong dòng chảy mới không “ngủ yên” trong ký ức mà vận động, sinh trưởng và tạo giá trị. Khi được “đánh thức” bằng công nghệ và tư duy sáng tạo, văn hóa trở thành một dòng chảy kinh tế - xã hội sống động, góp phần kiến tạo tương lai bền vững cho Thủ đô và đất nước.

Những người “chuyển ngữ” văn hóa truyền thống

Nếu văn hóa là “nguyên liệu”, thanh niên chính là những người “chế tác”. Trong kỷ nguyên số, họ không dừng lại ở vai trò tiêu dùng văn hóa, mà đang trực tiếp tham gia sản xuất, phân phối và lan tỏa các giá trị văn hóa mới.

Sinh ra trong môi trường công nghệ, thanh niên Thủ đô mang những đặc trưng nổi bật: Nhanh nhạy với xu hướng, linh hoạt trong tiếp cận tri thức, giàu khả năng sáng tạo trên nền tảng số. Từ các video ngắn trên mạng xã hội, dự án thiết kế sáng tạo, sản phẩm âm nhạc độc lập đến các startup trong lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật, dấu ấn của thanh niên ngày càng rõ nét.

Định hướng này cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia, khi xác định con người là trung tâm, là chủ thể của đổi mới sáng tạo. Trong lĩnh vực văn hóa, điều đó thể hiện rõ ở vai trò của thanh niên như những người “chuyển ngữ” truyền thống sang ngôn ngữ của thời đại.

Có thể thấy rõ qua sự phát triển mạnh mẽ của các nhà sáng tạo nội dung trẻ. Nhiều bạn trẻ Hà Nội đã sử dụng nền tảng số để kể lại câu chuyện về phố cổ, ẩm thực, đời sống đô thị… bằng hình thức sinh động, gần gũi với công chúng. Những clip ngắn về một góc phố, một món ăn hay một lát cắt văn hóa có thể thu hút hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ.

Chương trình Hòa nhạc ánh sáng - Chào năm mới. Ảnh: ND

Ở tầm cao hơn, nhiều startup trẻ đã lựa chọn công nghiệp văn hóa như một hướng đi chiến lược. Từ thiết kế sản phẩm mang cảm hứng văn hóa Việt, phát triển game, phim hoạt hình đến xây dựng nền tảng nội dung số, họ đang từng bước chuyển hóa sáng tạo thành giá trị kinh tế. Các sản phẩm này không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn hướng tới thị trường quốc tế, góp phần quảng bá mạnh mẽ hình ảnh Việt Nam.

Thanh niên đồng thời giữ vai trò quan trọng trong việc định hình hình ảnh “người Hà Nội thanh lịch, văn minh” trong không gian số. Mỗi bài viết, mỗi video, mỗi sản phẩm sáng tạo đều là một “tín hiệu văn hóa”. Khi những tín hiệu ấy mang giá trị tích cực, nhân văn, chúng sẽ góp phần kiến tạo môi trường văn hóa lành mạnh.

Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là những thách thức đáng lưu ý. Sự phát triển nhanh của công nghệ và mạng xã hội kéo theo nguy cơ lai tạp, thương mại hóa, thậm chí lệch chuẩn văn hóa. Không ít nội dung chạy theo xu hướng, thiếu chiều sâu, khai thác yếu tố giật gân để thu hút lượt xem. Điều đó đặt ra yêu cầu về bản lĩnh, trách nhiệm và định hướng giá trị đối với thế hệ trẻ.

Thanh niên với vai trò “kiến trúc sư” của giá trị mềm, cần được trang bị kỹ năng công nghệ, nền tảng văn hóa vững chắc, ý thức trách nhiệm xã hội và tinh thần dân tộc. Khi hội tụ đầy đủ những yếu tố đó, sáng tạo mới thực sự góp phần làm giàu bản sắc, thay vì làm phai nhạt giá trị cốt lõi.

Khi giá trị mềm trở thành sức mạnh quốc gia

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, bên cạnh cạnh tranh truyền thống, các quốc gia ngày càng cạnh tranh bằng “sức mạnh mềm” - khả năng lan tỏa giá trị văn hóa, hình ảnh và tầm ảnh hưởng. Công nghiệp văn hóa trở thành một công cụ quan trọng để nâng cao vị thế quốc gia.

Với Hà Nội, phát triển công nghiệp văn hóa còn là hành trình khẳng định bản sắc, xây dựng hình ảnh một Thủ đô giàu truyền thống, năng động và sáng tạo. Trong hành trình đó, thanh niên chính là lực lượng tiên phong, là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.

Để thanh niên thực sự trở thành “kiến trúc sư” của giá trị mềm, cần có cơ chế, chính sách phù hợp nhằm nuôi dưỡng hệ sinh thái sáng tạo. Đó là việc phát triển các không gian sáng tạo, hỗ trợ startup văn hóa, tăng cường giáo dục thẩm mĩ và giáo dục văn hóa trong nhà trường, đồng thời xây dựng môi trường số lành mạnh.

Sự kết nối giữa giáo dục, công nghệ và văn hóa cần được thúc đẩy mạnh mẽ, để mỗi thanh niên không chỉ là người sử dụng công nghệ, mà còn là người sáng tạo giá trị trên nền tảng đó. Khi tri thức, sáng tạo và bản sắc hòa quyện, công nghiệp văn hóa sẽ trở thành động lực phát triển bền vững.

Từ một Thủ đô nghìn năm văn hiến, Hà Nội đang từng bước chuyển mình thành trung tâm sáng tạo văn hóa của khu vực. Trong hành trình ấy, người trẻ - với trí tuệ, nhiệt huyết và khát vọng - chính là lực lượng viết tiếp câu chuyện của Thủ đô bằng ngôn ngữ của thời đại.

Thanh niên hôm nay kế thừa di sản, đồng thời sáng tạo nên những giá trị mới. Họ làm cho bản sắc trở nên sống động, hấp dẫn và có khả năng lan tỏa mạnh mẽ trong không gian số.

Khi mỗi ý tưởng sáng tạo được nuôi dưỡng, mỗi sản phẩm văn hóa được trân trọng và người trẻ ý thức rõ vai trò của mình, công nghiệp văn hóa Việt Nam sẽ trở thành biểu tượng của một quốc gia giàu bản sắc, năng động và đầy sức sống. Khi đó, thanh niên Thủ đô - những “kiến trúc sư” của giá trị mềm - sẽ là lực lượng đưa hình ảnh Việt Nam vươn xa, bền vững và tự tin trên bản đồ thế giới.

Hoàng Châu