Những lưu ý làm bài thi tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026 hiệu quả

Thầy Nguyễn Trung Nguyên, giáo viên Tiếng Anh tại Hệ thống Giáo dục HOCMAI. Ảnh: HT

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, môn tiếng Anh được dự đoán sẽ giữ nguyên độ khó so với kỳ thi năm 2025. Nhìn lại kì thi tốt nghiệp THPT năm 2025, điểm thi môn Tiếng Anh phổ biến nhất dao động ở mức từ 4.5 tới 5.5 điểm, và năm đó rất nhiều học sinh đã không lựa chọn điểm thi tốt nghiệp để xét tuyển đại học. Một phần là do hầu hết học sinh không lường trước được độ khó của đề thi vì theo như các năm trước, độ khó đề tốt nghiệp chỉ nhỉnh hơi đôi chút so với đề thi minh họa.

Năm nay, dù không có đề minh họa, tuy nhiên, nhiều học sinh cũng đã chuẩn bị kỹ lưỡng với môn tiếng Anh, và chắc chắn các em cũng đã sẵn sàng với đề thi có độ khó tương tự so với năm ngoái. Chúng ta cùng nhau nghiên cứu kỹ hơn về cấu trúc đề thi và cần những gì để có thể làm tốt các dạng bài đó.

Với phần 1, điền từ hoặc cụm từ để thành một văn bản (cloze text). Về độ khó: 1/5 số lượng câu hỏi: 12, mục tiêu: 10/12. Đây là dạng câu hỏi “dễ ăn điểm” nhất trong đề thi với 2 đoạn văn bản và 12 câu hỏi (6 câu cho mỗi đoạn). Đoạn văn bản được đưa ra trong đề có thể là một mẩu tin quảng cáo (advertisement), một thông báo hay chú ý (announcement or notice), một tờ rơi (leaflet) hay thậm chí có thể là một hóa đơn (invoice) hay trích đoạn của bài báo (article).

Theo thầy Nguyễn Trung Nguyên, các dạng văn bản này đòi hỏi khả năng vận dụng tiếng Anh vào thực tiễn. 12 câu hỏi tương ứng với 12 chỗ trống cần điền để hoàn thiện hai đoạn văn bản đó. Tuy nhiên, khả năng cao là chỉ có khoảng 6 tới 8 câu ngữ pháp. Các câu hỏi ngữ pháp không quá khó, thậm chí là rất cơ bản và không hề đánh đố (thường sẽ là lựa chọn đúng thì động từ, đại từ quan hệ, giới từ, liên từ, trạng từ, danh từ, tính từ, hay trạng từ liên kết).

Do đó, các em học sinh cần làm chính xác cả 6 tới 8 câu này. Số câu còn lại sẽ kiểm tra từ vựng (lựa chọn từ vựng để hoàn thành chỗ trống). Thông thường, từ vựng sẽ ở bậc B1 tới B2, vì thế mà các em cũng sẽ không gặp nhiều khó khăn để hoàn thành tốt 12 câu hỏi này.

Thầy giáo Nguyễn Trung Nguyên cho rằng, các em hãy đọc nhiều các dạng bài quảng cáo hoặc tờ rơi bằng tiếng Anh để hiểu văn phong cũng như bố cục của các dạng văn bản ứng dụng đó. Nếu không có nguồn, các em hãy thử tìm hiểu PART 7 trong đề thi TOEIC.

Ở phần 2, điền mệnh đề vào đoạn văn có độ khó: 4/5; Số lượng câu hỏi: 5 câu; Mục tiêu: 3/5. Đây là một dạng CLOZE TEXT khác, nhưng ở cấp độ khó hơn rất nhiều so với phần 1. Không hề kiểm tra ngữ pháp trực tiếp (dựa vào cấu trúc để chọn đáp án), thay vào đó là kiểm tra kỹ năng từ vựng và đọc hiểu. Mỗi chỗ cần điền sẽ có 4 đáp án lựa chọn, nhưng mỗi đáp án đều là một mệnh đề hoặc một cụm từ khá dài. Việc lựa chọn được đáp án đúng tùy thuộc hoàn toàn vào kỹ năng đọc hiểu và ghép nối.

Để làm được tốt dạng bài này, các em cần chuẩn bị các kiến thức về: Phân loại câu theo số lượng mệnh đề (simple sentences – compound sentences – complex sentences) để có thể loại được đáp án sai (đáp án không tuân theo cấu trúc của các loại câu này).

Cụ thể, các em sẽ phải nắm chắc phân loại câu: Câu đơn (simple sentence): Là câu có một mệnh đề độc lập (mệnh đề (có 1 chủ ngữ, 1 động từ và thành phần sau động từ) đã diễn tả một ý nghĩa hoàn chỉnh); Câu ghép (compound sentence): Là câu có hai mệnh đề độc lập được nối với nhau bởi dấu chấm phẩy (;) hoặc bởi các liên từ đẳng lập (and, but, or, so, nor); Cấu trúc câu ghép: Mệnh đề độc lập 1; mệnh đề độc lập 2. Mệnh đề độc lập 1, and/but/or/so/nor mệnh đề độc lập 2).

Câu phức (complex sentence): Là câu có một mệnh đề độc lập và một mệnh đề phụ thuộc (mệnh đề phụ thuộc bắt đầu bằng liên từ phụ thuộc như: because, although, if, when …); Cấu trúc câu phức: ○ [Liên từ phụ thuộc] – S – V – X, mệnh đề độc lập. (lưu ý có dấu phẩy).

Mệnh đề độc lập [liên từ phụ thuộc] – S – V – X. (lưu ý không có dấu phẩy). Mệnh đề độc lập, which – V – X. Hoặc Mệnh đề độc lập, V-ing – X (lưu ý dấu phẩy) Từ đây có thể suy ra: (1) Mệnh đề độc lập, _____. Không chọn mệnh đề độc lập (câu đơn), không chọn mệnh đề phụ thuộc bắt đầu bằng because, although, if, when …. Chọn mệnh đề của Which – V – X hoặc V-ing – X. (2) _____, mệnh đề độc lập. Chọn mệnh đề phụ thuộc bắt đầu bằng because, although, if, when … (không chọn mệnh đề độc lập). (3) _____, and/but/or/so _____. Chọn mệnh đề độc lập (4) [Liên từ phụ thuộc – S – V – X], _____. Chọn mệnh đề độc lập. (5) _____, which – V – X. Hoặc _____, V-ing – X. Chọn mệnh đề độc lập.

Ở phần 3 yêu cầu sắp xếp các câu văn để tạo thành một đoạn hội thoại – lá thư - đoạn văn hoàn chỉnh. Độ khó: 3/5; Số lượng câu hỏi: 5 câu; Mục tiêu: 4/5. Đây là dạng bài yêu cầu các em sắp xếp lại các câu văn để tạo thành nội dung hoàn chỉnh. Trong đó, có hai đoạn hội thoại, một lá thư/email và hai đoạn văn theo dạng nghị luận.

Đối với lá thư, chúng ta cần hiểu bố cục của một lá thư/email: Chào hỏi - Mục đích viết thư/email - Nội dung chính - Lời hứa hẹn, mong muốn - Kết thư. Dạng bài nghị luận thường sẽ có bố cục: Topic sentence – Supporting sentence 1 – Detail 1 – Supporting sentence 2 – Detail 2 – Concluding sentence. Giữa các câu thường có các trạng từ liên kết như moreover, in addition, furthermore, however, for example, … Như vậy, trước tiên hãy tìm câu topic sentence (luận điểm), sau đó lựa chọn các câu phân tích và giải thích phù hợp. Hai đoạn văn dạng nghị luận thường sẽ có một đoạn nêu nên một hiện tượng xã hội, và phân tích hiện tượng đó. Một đoạn sẽ thường miêu tả sự thay đổi hoặc biến đổi của một địa điểm hoặc một khu vực.

Thầy giáo Nguyễn Trung Nguyên khuyên các thí sinh nên thử tìm hiểu phần WRITING TASK 1 trong bài thi IELTS ở phần miêu tả bản đồ.

Ở phần 4: Đọc hiểu – Bài đọc 1 với độ khó: 4/5; Số lượng câu hỏi: 8 câu; Mục tiêu: 6/8. Đây là bài đọc hiểu ở mức độ khó trung bình trong bài thi, và đi cùng với bài đọc hiểu đó là 8 câu hỏi tương ứng. Trong 8 câu hỏi này sẽ có một số câu hỏi không quá khó như câu hỏi tìm từ đồng nghĩa, trái nghĩa, câu hỏi paraphrase, và câu hỏi định vị thông tin (2 câu).

Nội dung của bài đọc hiểu này sẽ được lấy từ chủ đề trong chương trình học lớp 12 và được viết lại ở trình độ bậc B2 tới C1. Có điểm dễ là bài đọc này không hề khó đọc (do chủ đề thường khá quen thuộc với học sinh).

Ở phần này các em hãy đọc và dịch lại toàn bộ bài đọc trong SGK của chương trình 12. Sau đó sử dụng CHAT GPT và yêu cầu nó “viết lại thành một bài đọc ở trình độ B2 tới C1”. Các em lúc này sẽ có một tài liệu đọc tương đương với đề thi tốt nghiệp.

Phần 5 phần đọc hiểu – Bài đọc 2 với độ khó: 5/5; Số lượng câu hỏi:10 câu; Mục tiêu: 6/10. Đây là một phần rất khó trong đề thi, cùng với bài đọc là 10 câu hỏi có mức yêu cầu cao đặc biệt là những câu tóm tắt đoạn văn, suy ra gì từ bài đọc và tóm tắt bài đọc. Các câu hỏi còn lại hoàn toàn nằm trong khả năng nếu các em đã quen với dạng câu hỏi. Nội dung bài đọc sẽ mở rộng ra ngoài chương trình học, rất có thể sẽ bám sát vào nội dung của các từ khóa “hot” hiện nay như AI Washing, Carbon footprint, carbon credit, Slow living, quiet quiting, digital divide, digital detox, echo chamber, algorithmic bias, net zero, hybrid work …

Vì vậy, các em nên tìm hiểu kỹ xem các từ khóa này có nghĩa là gì, để khi học vào bài đọc tiếng Anh sẽ không còn bị bỡ ngỡ như “green washing” của đề thi năm 2025. Lưu ý: Với dạng đề thi này, việc học cũng thay đổi.

Tuy nhiên, theo thầy giáo Nguyễn Trung Nguyên, với thời gian ít ỏi còn lại, các em cần phải có chiến lược ôn tập hợp lý: Bước 1: Lựa chọn đề thi sát với đề thi của năm 2025; Bước 2: Làm đề và có bấm thời gian (trong 50 phút), điều này để rèn bản thân đúng “điểm rơi phong độ” ở kì thi thật; Bước 3: Kiểm tra thật kĩ toàn bộ đáp án; Bước 4: Rà soát những đáp án sai hoặc không hỏi mà mình không chắc chắn; Bước 5: Ghi chép và ghi nhớ các vấn đề phát sinh.