Những người lính áo trắng trên mặt trận thầm lặng

Cuộc chạy đua với những tổn thương vô hình

Bệnh nhân Chương (sinh năm 2008, quê ở phường Tân Châu, tỉnh An Giang) được đưa vào điều trị tại Khoa SKTT (Bệnh viện Quân y 175) từ đầu tháng 7-2026. Trước kỳ thi tốt nghiệp THPT, khi cánh cửa tương lai tưởng chừng rất gần thì Chương gặp biến cố lớn về sức khỏe.

Em kể rằng, càng đến gần ngày thi, đầu óc càng trở nên trống rỗng, những trang sách quen thuộc bỗng xa lạ và rồi cậu học trò 18 tuổi chọn cách nhảy từ trên cao xuống. Cú ngã chỉ khiến Chương gãy chân, nhưng vết thương cần được chăm sóc nhiều hơn lại là những tổn thương không thể nhìn thấy bằng mắt. Sau biến cố, gia đình đưa em đến Khoa SKTT để được theo dõi và điều trị.

Các bác sĩ Khoa Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Quân y 175 tư vấn cho người đến khám.

Phía sau cánh cửa Khoa SKTT, câu chuyện như của Chương không phải hiếm. Ở đó có những bệnh nhân trẻ đang chật vật với áp lực học hành, có những người trưởng thành gục ngã trước biến cố cuộc sống, cũng có những người từng là quân nhân, giáo viên, doanh nhân... Họ không giống với hình dung quen thuộc của nhiều người khi nhắc đến bệnh nhân tâm thần. Nhiều người từng có công việc, gia đình và một cuộc sống bình thường, nhưng đến một thời điểm nào đó, tâm trí họ cần được chữa lành. Và người đồng hành trên hành trình ấy là những bác sĩ khoác trên mình hai màu áo.

Gắn bó với lĩnh vực SKTT từ năm 2012, Đại tá, bác sĩ chuyên khoa II Đặng Trần Khang, Chủ nhiệm Khoa SKTT đã chứng kiến sự thay đổi rất lớn trong cách xã hội nhìn nhận về lĩnh vực này. Ngày trước, SKTT là khái niệm còn xa lạ, nhiều người ngại thừa nhận mình cần được hỗ trợ. 10 năm về trước, mỗi ngày Khoa chỉ tiếp nhận khoảng 10-20 lượt khám. Nhưng vài năm gần đây, con số ấy tăng nhanh, lượng bệnh nhân trung bình đến khám mỗi ngày lên tới khoảng 120 người.

Với bác sĩ Khang, SKTT là một lĩnh vực đặc biệt. Ở đó, bác sĩ không chỉ điều trị triệu chứng mà còn phải bước vào thế giới nội tâm rất riêng của từng bệnh nhân. “Đây là chuyên ngành y học non trẻ so với các chuyên ngành khác, còn rất nhiều điều cần khám phá, nghiên cứu”, Đại tá Đặng Trần Khang chia sẻ.

Khoa SKTT không chỉ tiếp nhận bệnh nhân trong nước, nơi đây còn điều trị cho nhiều bệnh nhân nước ngoài, được tổng lãnh sự quán của nhiều nước như Anh, Pháp, Nhật Bản, Ấn Độ... tại TP Hồ Chí Minh gửi đến. Có những trường hợp rào cản ngôn ngữ khiến việc giao tiếp trở nên khó khăn, các bác sĩ phải nhờ chính những bệnh nhân nước ngoài đã hồi phục hỗ trợ phiên dịch cho người mới đến.

So với chuyên khoa SKTT ở các bệnh viện khác, lợi thế lớn của Khoa SKTT, Bệnh viện Quân y 175 là nằm trong một quần thể y học quân sự đa năng, chuyên sâu, kỹ thuật cao, hiện đại, ngang tầm khu vực và quốc tế, nơi bệnh nhân được phối hợp điều trị toàn diện bằng hệ thống chuyên khoa và trang thiết bị tiên tiến. Quan trọng hơn, nhận thức của xã hội về chuyên ngành này đang dần thay đổi. SKTT không chỉ được nhắc đến khi có bệnh mà đang hướng đến phát hiện sớm và phòng ngừa. Từ những yêu cầu kiểm tra SKTT với các ngành nghề đặc thù, đến việc nhiều người chủ động thăm khám trước hôn nhân, lập di chúc... khoảng cách giữa cộng đồng và lĩnh vực từng đối diện với nhiều định kiến này đang dần thu hẹp.

Thấu cảm và yêu thương...

26 năm gắn bó với công việc chăm sóc bệnh nhân SKTT, Trung tá Nguyễn Thị Loan, Điều dưỡng trưởng Khoa SKTT vẫn nhớ cảm giác của những ngày đầu tiên: Lo lắng, bỡ ngỡ và có cả những giọt nước mắt. Dù đã chuẩn bị tâm lý, chị vẫn không tránh khỏi những tình huống bất ngờ, không kịp trở tay. Có lần, một bệnh nhân mời chị ăn bánh, khi chị nhẹ nhàng từ chối, bệnh nhân bất ngờ lao vào... Chuyện nhân viên y tế bị bệnh nhân rượt đuổi, cào cấu hay tấn công trong lúc bị kích động đã trở thành quen thuộc.

Bệnh nhân điều trị tại Khoa Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Quân y 175.

Sau nhiều năm gắn bó, chị Loan và các y, bác sĩ trong Khoa hiểu rằng phía sau hành động mất kiểm soát ấy là một người bệnh đang cần được giúp đỡ. Ở Khoa SKTT, điều dưỡng không chỉ đo huyết áp, phát thuốc hay thực hiện y lệnh, mà họ chăm lo từng bữa ăn, giấc ngủ, vệ sinh cá nhân và cả những sinh hoạt riêng tư nhất của bệnh nhân. Muốn làm được điều đó, ngoài chuyên môn, họ cần một trái tim biết thấu cảm, yêu thương.

Còn với bác sĩ nội trú Nguyễn Xuân Trung, lựa chọn lĩnh vực SKTT bắt đầu từ chính câu chuyện của bản thân. Những ngày ôn thi vào đại học, anh từng trải qua giai đoạn trầm cảm, lo âu. May mắn được người thân cũng là bác sĩ chuyên ngành hỗ trợ điều trị, anh hiểu cảm giác của một người khi tâm trí rơi vào khủng hoảng. Từ một người từng được giúp đỡ, anh khát khao trở thành người có thể giúp đỡ những hoàn cảnh đang mang trong mình những rối loạn về SKTT.

Thiếu tá, Tiến sĩ, bác sĩ nội trú Nguyễn Hữu Thiện tốt nghiệp bác sĩ nội trú chuyên ngành SKTT và bảo vệ luận án tiến sĩ tại Hàn Quốc, vẫn luôn yêu và chọn chuyên ngành này-một lĩnh vực nhiều áp lực, thử thách. Theo bác sĩ Thiện, thực hành lâm sàng trong lĩnh vực SKTT của Việt Nam về cơ bản đã tiếp cận chuẩn thế giới, nhưng cần tiếp tục đẩy mạnh các nghiên cứu chuyên sâu, nhất là các nghiên cứu về cấp độ phân tử, tế bào. Anh cũng là người tham gia nhiều nghiên cứu, đề tài trong và ngoài nước.

Hiện nay, Khoa SKTT đang thực hiện nhiều hướng nghiên cứu về hoạt động thần kinh cấp cao liên quan đến ngôn ngữ, hành vi, tâm lý; nghiên cứu về trầm cảm, rối loạn lo âu... Đặc biệt, Khoa đang ấp ủ xây dựng bộ công cụ nhằm phát hiện, sàng lọc tình trạng SKTT cho các tân binh.

Phần thưởng lớn nhất dành cho các cán bộ, nhân viên y tế công tác tại Khoa SKTT là sự cải thiện tốt hơn mỗi ngày của bệnh nhân, họ bình tĩnh trở lại, có thể trò chuyện, mỉm cười và bước ra khỏi cánh cửa bệnh viện để trở về với cuộc sống thường nhật.