Những người trẻ giữ hồn quê bằng du lịch
Không chọn rời quê để tìm cơ hội, nhiều người trẻ đang trở về hoặc ở lại chính nơi mình sinh ra. Họ làm du lịch, kể câu chuyện quê hương, đưa văn hóa bản địa đến gần hơn với du khách. Với họ, phát triển du lịch không chỉ để có thêm sinh kế, mà đó còn là cách giữ lại những giá trị của ông cha và làm giàu cho quê hương.
Niềm vui của các du khách sau khi trải nghiệm hoạt động giã gạo chày tay tại Khu di tích lịch sử quốc gia sóc Bom Bo.
Những người trẻ, đặc biệt là những bạn trẻ người dân tộc thiểu số tham gia làm du lịch trên chính quê hương mình cho thấy một điều: Du lịch cộng đồng muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào cảnh quan. Điểm đến cần có câu chuyện, cần có những sản phẩm riêng và quan trọng hơn, cần những con người đủ hiểu quê hương để kể câu chuyện ấy với du khách.
Làm du lịch để quê hương có thêm sinh kế
Ở Nhà dài (Longhouse) Tà Lài, xã Tà Lài, Ka’ Ngà được phân công đón khách, chuẩn bị không gian ăn, nghỉ và hỗ trợ các hoạt động trải nghiệm cho du khách. Đối với cô gái Xtiêng 27 tuổi này, đây không chỉ là một công việc mà còn là khởi đầu thuận lợi để bản thân được góp sức cùng gìn giữ, lan tỏa văn hóa của người Xtiêng và phát triển mô hình du lịch cộng đồng dựa trên nền tảng văn hóa bản địa.
Hơn 10 năm trước, cô học trò Ka’ Ngà từng nghĩ, sau khi tốt nghiệp THPT, “lận lưng” vốn kiến thức cơ bản thì sẽ đi làm công nhân để có tiền phụ giúp gia đình. Đó cũng là lựa chọn của đa số bạn trẻ trong cộng đồng Xtiêng nơi Ka’ Ngà sinh sống. Nhưng những buổi học tiếng Anh tại Nhà dài Tà Lài, những lần được tạo điều kiện tiếp xúc, giao lưu với du khách đã khiến Ka’ Ngà thay đổi suy nghĩ. “Khi đó, tôi nghĩ nếu chỉ học hết THPT rồi đi làm công nhân thì bản thân đang bỏ lỡ nhiều cơ hội, trong khi bản thân có khả năng học lên cao nữa” - Ka’ Ngà tâm sự.
Quan trọng hơn, Ka’ Ngà nhận thấy quê hương có tiềm năng phát triển du lịch nếu những giá trị văn hóa được biết đến và khai thác đúng cách. Hơn nữa, nếu đi học đại học, Ka’ Ngà sẽ được dự án Nhà dài Tà Lài hỗ trợ về kinh phí với thỏa thuận là sau khi tốt nghiệp sẽ quay về phục vụ tại nhà dài trong thời gian tối thiểu 5 năm. Từ đó, Ka’ Ngà quyết tâm nuôi ước mơ bước chân vào giảng đường đại học; sau đó chị đậu ngành Ngôn ngữ Pháp, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Từ năm 2023, Ka’ Ngà trở về làm việc tại Nhà dài Tà Lài. Cùng với công việc đón tiếp khách, chị có cơ hội tiếp tục tìm hiểu văn hóa của cộng đồng mình. Người Xtiêng ở Tà Lài vẫn còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống như: cồng chiêng, đan lát, văn học dân gian. Nhưng phía sau những giá trị ấy là nỗi lo không mới: người giữ nghề ngày càng lớn tuổi, trong khi lớp trẻ kế cận chưa nhiều. Bởi vậy, với Ka’ Ngà, phát triển du lịch cộng đồng cũng là một cách để văn hóa có thêm không gian tồn tại.
Khi du khách tìm đến để nghe tiếng cồng chiêng, xem đan lát, tìm hiểu đời sống hay thưởng thức những nét văn hóa bản địa, những giá trị ấy không còn nằm yên trong ký ức mà trở thành một phần của đời sống hôm nay.
Cũng như Ka’ Ngà, Điểu Cường (30 tuổi, dân tộc Xtiêng) ở xã Bom Bo từng rời quê hương để đi học đại học rồi quay trở về và chọn gắn bó với công việc làm du lịch. Hiện anh là nhân viên của Khu di tích lịch sử quốc gia sóc Bom Bo (trước đây là Khu Bảo tồn văn hóa dân tộc S'tiêng sóc Bom Bo). Gắn bó với nơi này 7 năm nay, công việc của Điểu Cường là hướng dẫn, giới thiệu với du khách bao quát về khu di tích, đặc biệt là các hiện vật của người Xtiêng được trưng bày tại khu di tích; qua đó giúp du khách hiểu về đời sống sinh hoạt, lao động, sản xuất, phong tục, tập quán và những nét đẹp văn hóa của người Xtiêng.
Ngoài vốn kiến thức có sẵn, anh còn tìm đến những người lớn trong vùng để tìm hiểu thêm về văn hóa của cộng đồng mình để có thêm chất liệu, câu chuyện phục vụ du khách.
Khi văn hóa trở thành một hành trình trải nghiệm
Cũng tại xã Bom Bo, một cách phát triển du lịch khác đang được những người trẻ triển khai. Theo đó, Đoàn xã Bom Bo đã thành lập đội hình Thanh niên quảng bá du lịch cộng đồng Bom Bo gồm 15 thành viên, trong đó có 8 thanh niên người Xtiêng. Những người trẻ này đảm nhận nhiều việc: hướng dẫn du khách, giới thiệu lịch sử, truyền thống cách mạng, bản sắc văn hóa Xtiêng; xây dựng nội dung truyền thông số; tổ chức các hoạt động trải nghiệm; kết nối, quảng bá sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm), sản phẩm nông nghiệp, thủ công truyền thống; đồng thời tham gia giữ gìn cảnh quan và xây dựng hình ảnh điểm đến xanh - sạch - đẹp, thân thiện.
Điểm nhấn trong cách làm của Đoàn xã Bom Bo là mô hình Du lịch trải nghiệm - một ngày làm người Xtiêng. Với mô hình này, du khách không chỉ đến tham quan mà họ còn được mặc trang phục truyền thống; được đặt và gọi theo tên của người Xtiêng, đồng thời tìm hiểu về ý nghĩa của những tên gọi đó; được tham gia các hoạt động cộng đồng và trực tiếp trải nghiệm những nét văn hóa của dân tộc này.
Theo Bí thư Đoàn xã Bom Bo Lê Thị Thu Thuận, các chương trình trải nghiệm được xây dựng linh hoạt tùy thời điểm, điều kiện thực tế và nhu cầu của du khách. Những thanh niên tham gia đội hình quảng bá du lịch cộng đồng Bom Bo đều trên tinh thần tự nguyện, với mong muốn góp phần phát triển kinh tế du lịch địa phương. Với những thành viên người Xtiêng, đó còn là cơ hội để giới thiệu và lan tỏa văn hóa của dân tộc mình. Họ chính là những người hiểu phong tục, tập quán; từ đó có thể tư vấn, thiết kế chương trình và hướng dẫn du khách trải nghiệm phù hợp.
Chị Lê Thị Thu Thuận chia sẻ: “Mô hình này xuất phát từ suy nghĩ giản dị: Nếu muốn người trẻ yêu văn hóa Xtiêng, hãy để họ được sống trong không gian văn hóa ấy. Nếu muốn du khách nhớ về Bom Bo, hãy trao cho họ một trải nghiệm mà họ khó tìm thấy ở nơi khác”.
Từ mô hình trải nghiệm văn hóa, tôi tiếp tục hình thành định hướng nghiên cứu các sản phẩm lưu niệm handmade mang dấu ấn Xtiêng như: bookmark, móc khóa, túi vải, sản phẩm thổ cẩm và các sản phẩm quà tặng đặc trưng. Về lâu dài, khi sản phẩm hoàn thiện, bảo đảm chất lượng và đáp ứng các điều kiện theo quy định, tôi định hướng nghiên cứu phát triển thành sản phẩm đặc trưng của địa phương, hướng tới khả năng tham gia Chương trình OCOP. Với tôi, đây không đơn thuần là một ý tưởng phát triển du lịch mà còn là cách để một người trẻ thể hiện tình yêu quê hương bằng hành động cụ thể; góp phần để những giá trị lịch sử, văn hóa mà ông cha để lại tiếp tục được thế hệ trẻ biết đến, tự hào, gìn giữ và sáng tạo những cách làm mới để lan tỏa trong đời sống hôm nay.
Chị LÊ THỊ THU THUẬN, Bí thư Đoàn xã Bom Bo
Từ không gian lịch sử của sóc Bom Bo, câu chuyện về tiếng chày giã gạo, tinh thần đoàn kết quân - dân, trang phục, tiếng nói, ẩm thực, lao động và đời sống cộng đồng Xtiêng được kết nối thành một sản phẩm du lịch. Đến với Bom Bo, du khách không chỉ “xem” một điểm đến mà được nghe, được làm, được trò chuyện và được trực tiếp chạm vào những giá trị văn hóa đã được nhiều thế hệ gìn giữ. Đó cũng là cách để lịch sử và văn hóa trở thành ký ức sống động trong mỗi người.
Chị Thiều Thị Thảo, một du khách tham gia mô hình cho rằng: Điều thú vị là du khách được bước vào không gian văn hóa Xtiêng và trực tiếp thực hành nhiều hoạt động như: dệt thổ cẩm, giã gạo chày tay, tìm hiểu kỹ năng sinh tồn của cộng đồng Xtiêng và thưởng thức những món ăn của người Xtiêng do chính mình chế biến.
Đi cùng du khách trong hành trình ấy là những đoàn viên trẻ của đội hình quảng bá du lịch. Sự gần gũi, nhiệt tình của họ khiến du khách có thêm cơ hội trò chuyện, hỏi han và hiểu sâu hơn về văn hóa địa phương.
Với những người trẻ như Ka’Ngà, Điểu Cường và các thành viên đội hình Thanh niên quảng bá du lịch cộng đồng Bom Bo, ở lại quê hương không đồng nghĩa với đứng yên. Họ đang tìm những cách mới để lan tỏa nét đẹp, văn hóa của quê hương; đưa du khách đến với địa phương để góp phần làm giàu cho quê hương mình.