Những 'nhân chứng sống' và hành trình truyền lửa

Ông Hoàng Đình Lô (bên phải ảnh) ôn lại kỷ niệm xưa cùng đồng đội.

Ký ức không phai

Trong căn nhà nhỏ ở phường Hòa Bình, ông Hoàng Đình Lô vẫn nhớ rõ từng mốc thời gian của cuộc đời mình như một cuốn lịch không bao giờ phai. Mười tám tuổi nhập ngũ, từ Thanh Hóa hành quân vào Tây Nguyên, rồi theo đơn vị đi qua những chiến dịch lớn, từ Mậu Thân 1968 đến mùa xuân 1975. Ông kể về những lần vượt sông Vàm Cỏ Đông, về những ngày hành quân không ngủ, về đồng đội ngã xuống ngay bên cạnh mình. Những chi tiết ấy đủ để người nghe hình dung được sự khốc liệt của chiến tranh.

Câu chuyện của ông Đinh Công Khoa ở xã Tân Lạc, người từng chiến đấu ở Lào rồi trở lại Quảng Trị trong 81 ngày đêm khốc liệt, lại mở ra một lát cắt khác của chiến tranh. Là chính trị viên trinh sát, ông vừa dẫn đường, vừa trực tiếp chiến đấu. Khi nhắc lại quãng thời gian ấy, ông không nói nhiều về gian khổ, mà nhắc đến một điều giản dị: Đã ra trận thì không nghĩ đến chuyện quay lại. “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh” - câu thơ ấy, với ông, không phải là khẩu hiệu, mà là lựa chọn của cả một thế hệ.

Những ký ức ấy không chỉ tồn tại trong hai con người cụ thể. Theo thống kê của Hội Cựu chiến binh tỉnh, hiện toàn tỉnh có hơn 312 nghìn hội viên, trong đó hàng trăm nghìn người trực tiếp tham gia kháng chiến chống Mỹ, cùng hàng chục nghìn thương binh, bệnh binh và nạn nhân chất độc da cam. Mỗi con số là một cuộc đời, một câu chuyện, một phần của lịch sử chưa bao giờ khép lại.

Điều đáng nói, sau chiến tranh, họ trở về đời thường không phải với tâm thế của người đã hoàn thành một sứ mệnh rồi dừng lại. Nhiều người tiếp tục công tác trong bộ máy chính quyền, tham gia các hoạt động xã hội, giữ vai trò nòng cốt ở cơ sở. Cuộc đời họ không tách thành hai phần riêng biệt - chiến tranh và hòa bình, mà nối tiếp nhau bằng cùng một tinh thần trách nhiệm.

Giữ lửa qua các thế hệ

Nếu ký ức là điều giữ lại quá khứ, thì những cựu chiến binh hôm nay lại làm cho quá khứ ấy có sức sống mãnh liệt, sống động và được trao lại cho thế hệ sau.

Ở nhiều khu dân cư, trường học, những buổi nói chuyện truyền thống diễn ra đều đặn. Không cần đến những bài diễn văn dài, chỉ vài câu chuyện về một trận đánh, một lần hành quân hay một người đồng đội đã nằm lại... cũng đủ khiến người nghe lặng đi. Với lớp trẻ, chiến tranh vốn là khái niệm xa, nhưng qua lời kể của những người lính năm xưa, lịch sử trở nên gần gũi hơn, cụ thể hơn, không còn là những mốc thời gian khô khan, mà là những con người, những mất mát, hy sinh có thật.

Đoàn viên thanh niên trò chuyện, lắng nghe ký ức chiến tranh từ các cựu chiến binh - những “nhân chứng sống” đang truyền lại giá trị lịch sử cho thế hệ hôm nay.

Ông Đinh Công Khoa, sau khi rời quân ngũ, vẫn tiếp tục gắn bó với các hoạt động hội, đảm nhận vai trò Chủ tịch Chi hội Chiến sĩ Thành cổ Quảng Trị, Chủ tịch Hội truyền thống Trường Sơn tại địa phương. Với ông, việc kể lại ký ức không phải để nhắc lại chiến tranh, mà để thế hệ sau hiểu được giá trị của hòa bình. “Đã là người lính thì phải sống sao cho con cháu nhìn vào mà noi theo” - cách ông nói giản dị, nhưng cũng là điều ông giữ cho mình suốt nhiều năm sau ngày trở về.

Không chỉ dừng lại ở những câu chuyện, nhiều cựu chiến binh còn tiếp tục tham gia công tác xã hội, giữ vai trò nòng cốt ở cơ sở. Họ có mặt trong các tổ chức đoàn thể, trong các phong trào xây dựng đời sống văn hóa, giữ gìn an ninh trật tự. Ở đó, kinh nghiệm từ chiến trường được chuyển hóa thành sự điềm tĩnh, trách nhiệm và kỷ luật trong đời thường.

Theo Thiếu tướng Trần Anh Du - Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh, việc giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ luôn được các cấp hội xác định là nhiệm vụ quan trọng. Điều đó không dừng ở những buổi tuyên truyền hay những câu chuyện được nhắc lại, mà thấm vào từng hành động, từng cách ứng xử của mỗi hội viên trong cộng đồng.

Trong bối cảnh hôm nay, khi chiến tranh đã lùi xa, vai trò “cầu nối ký ức” của những cựu chiến binh càng trở nên quan trọng, bởi khi ký ức vẫn sống mãi, vẫn được kể lại và được gìn giữ thì quá khứ không còn chỉ nằm lại phía sau mà trở thành nền tảng giúp thế hệ trẻ hôm nay hiểu hơn về lịch sử dân tộc, có trách nhiệm bảo vệ thành quả của cha ông, cùng chung tay vun đắp xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.