Những nước làm ăn với Iran bị ảnh hưởng nhiều nhất khi Tổng thống Trump áp thuế 25%

Người dân Iran mua sắm hàng hóa tại thủ đô Tehran ngày 3/11/2018. Ảnh: AFP/TTXVN

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa cảnh báo rằng các quốc gia làm ăn với Iran sẽ phải đối mặt mức thuế 25% trong hoạt động thương mại với Mỹ. Thông tin này được đưa ra trong bối cảnh biểu tình lan rộng tại Iran.

Trước đây, ông Trump từng sử dụng cảnh báo áp thuế để gây sức ép với các quốc gia. Tuy nhiên, hiện chưa có nhiều thông tin về mức thuế 25% nói trên. Ngày 12/1, ông Trump đăng trên Truth Social: “Có hiệu lực ngay lập tức, bất kỳ quốc gia nào làm ăn với Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ phải trả mức thuế 25% trong mọi hoạt động kinh doanh với Mỹ. Lệnh này là cuối cùng và không thay đổi. Cảm ơn các bạn đã chú ý đến vấn đề này”.

Những đối tác chính của Iran là ai?

Trong hơn 100 quốc gia có quan hệ thương mại với Iran, Trung Quốc là đối tác xuất khẩu lớn nhất. Theo số liệu của tổ chức Giám sát Dữ liệu Thương mại dựa trên thống kê của Cơ quan Hải quan Cộng hòa Hồi giáo Iran, trong năm tính đến tháng 10/2025, Trung Quốc mua hàng hóa Iran trị giá hơn 14 tỷ USD.

Tiếp theo là Iraq, quốc gia tiếp nhận lượng hàng hóa trị giá 10,5 tỷ USD từ Iran. Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Thổ Nhĩ Kỳ cũng thuộc nhóm khách hàng lớn nhất của Iran.

Thực tế, kim ngạch xuất khẩu của Iran sang Thổ Nhĩ Kỳ tăng mạnh từ 4,7 tỷ USD năm 2024 lên 7,3 tỷ USD trong năm 2025.

Gần như toàn bộ 10 mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của Iran liên quan đến nhiên liệu. Iran là một trong những quốc gia sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới.

Iran cũng xuất khẩu thực phẩm sang các nước khác, gồm hạt dẻ cười và cà chua. Tuy nhiên, Iran nhập khẩu nhiều mặt hàng thiết yếu từ các đối tác thương mại hơn là xuất khẩu.

Thực phẩm chiếm khoảng 1/3 kim ngạch nhập khẩu của Iran, đặc biệt là ngô, gạo, hạt hướng dương và dầu, cũng như đậu tương.

Tuy nhiên, mặt hàng nhập khẩu lớn nhất của Iran là vàng. Trong 12 tháng tính đến tháng 10/2025, Iran nhập khẩu vàng trị giá 6,7 tỷ USD, so với 4,8 tỷ USD của năm trước đó.

Mỹ sẽ thực thi mức thuế 25% như thế nào?

Cảnh báo áp thuế của Tổng thống Trump trong bài đăng trên mạng xã hột Truth Social ngày 12/1/2026. Ảnh chụp màn hình

Bài đăng của ông Trump cho biết mức thuế 25% có hiệu lực ngay lập tức và không thay đổi. Tuy nhiên, Nhà Trắng chưa cung cấp chi tiết về cách áp dụng trên thực tế hoặc những quốc gia cụ thể sẽ chịu tác động.

Chưa rõ liệu mức thuế này áp dụng cho tất cả các quốc gia làm ăn với Iran hay chỉ các đối tác thương mại lớn nhất.

Cũng chưa rõ mức thuế 25% này có được áp dụng chồng lên các mức thuế hiện hành mà chính quyền Tổng thống Trump đã ban hành hay không.

Mỹ cũng chưa nêu rõ sẽ ban hành mức thuế mới theo đạo luật nào. Các mức thuế diện rộng được công bố hồi tháng 4/2025 được áp dụng theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế.

Việc áp dụng đạo luật này hiện đối mặt thách thức pháp lý khi Tòa án Tối cao Mỹ dự kiến ra phán quyết sớm nhất vào ngày 14/1. Trước đó, ngày 12/1, ông Trump nói Mỹ sẽ rơi vào tình trạng tồi tệ nếu các mức thuế này không được duy trì.

Việc thực thi mức thuế 25% có thể gặp khó khăn. Năm 2024, ước tính Iran thu về hàng tỷ USD từ xuất khẩu dầu mỏ và bán dầu bằng đồng nhân dân tệ Trung Quốc thay vì USD như truyền thống.

Điều này có thể ảnh hưởng thế nào đến quan hệ Mỹ - Trung Quốc?

Bề ngoài, thông báo của Tổng thống Trump làm dấy lên nguy cơ tái bùng phát xung đột thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc.

Nếu tổng thống thực hiện đúng như tuyên bố, hàng hóa Trung Quốc xuất sang Mỹ sẽ ngay lập tức chịu mức thuế mới 25%. Tuy nhiên, theo Bloomberg Economics, các mặt hàng này hiện đã chịu mức thuế trung bình 30,8%.

Trước đây, Trung Quốc từng thể hiện sẵn sàng phản ứng trước những hành động không cân xứng từ phía Mỹ. Trung Quốc công bố các mức thuế riêng, hạn chế xuất khẩu đất hiếm vốn là những nguyên liệu mà Mỹ rất cần cho các ngành công nghiệp công nghệ cao.

Trung Quốc hiện chi phối nguồn cung đất hiếm toàn cầu, tạo cho nước này đòn bẩy quan trọng, đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại tạm thời với Mỹ vào tháng 11/2025, qua đó hạ nhiệt căng thẳng.

Do đó, theo bình luận của BBC, việc áp mức thuế mới 25% đối với hàng hóa Trung Quốc vào thời điểm này sẽ không có lợi và Trung Quốc đã cảnh báo sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Tình hình kinh tế Iran ra sao?

Trữ lượng dầu mỏ khổng lồ giúp Iran nằm trong top 10 quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, nền kinh tế nước này đã bị suy kiệt sau nhiều năm doanh số dầu mỏ sụt giảm và các biện pháp trừng phạt quốc tế nghiêm ngặt.

Nhiều người trong số 92 triệu dân Iran gặp khó khăn khi trang trải các nhu cầu cơ bản như thực phẩm và chi phí sinh hoạt là trọng tâm của các cuộc biểu tình trong những tuần gần đây.

Theo phân tích của BBC, chi tiêu hộ gia đình đã giảm so với mức đỉnh năm 2008. Cùng lúc đó, giá cả leo thang do lạm phát cao, tăng lên 48,4% vào tháng 10/2025 trong bối cảnh các thay đổi chính sách của chính phủ khiến giá trị đồng rial giảm so với USD.

Điều này khiến hàng nhập khẩu càng đắt đỏ hơn. Nhập khẩu lại càng quan trọng do tình trạng thiếu đầu tư nghiêm trọng vào hệ thống điện và nước khiến các hệ thống này kém ổn định.

Cắt giảm trợ cấp nhiên liệu vào tháng 12/2025 và khả năng ngoại thương tiếp tục suy giảm do các mức thuế mới nhất này có thể khiến lạm phát tăng cao hơn nữa ở Iran.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Ảnh: IRNA/TTXVN

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố chính phủ nước này quyết tâm giải quyết các vấn đề kinh tế đang ảnh hưởng đến đời sống người dân, đồng thời kêu gọi người dân kiềm chế, không thực hiện những hành động gây mất ổn định tình hình trong nước. Ông nhấn mạnh chính phủ Iran sẵn sàng lắng nghe ý kiến của người dân, đồng thời kêu gọi người dân kiềm chế, bày tỏ quan ngại về khả năng có sự tác động từ bên ngoài đối với tình hình trong nước.

Theo hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran, Tổng thống Pezeshkian đã phác thảo các mục tiêu của chính phủ trong triển khai kế hoạch cải cách lớn đối với hệ thống trợ cấp, nhằm ổn định thị trường, thúc đẩy sản xuất và nâng cao sức mua của người dân, đồng thời cập nhật tiến độ thực hiện kế hoạch này.

Các cuộc biểu tình tại Iran bùng phát từ cuối năm 2025, ban đầu nhằm phản đối lạm phát tăng cao và đời sống khó khăn. Tuy nhiên, theo phía Iran, một số hành động kích động đã làm chệch hướng các cuộc biểu tình khỏi các vấn đề kinh tế, nảy sinh những thông điệp không còn thuần túy về kinh tế - xã hội.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc