Những quốc gia bất ngờ hưởng lợi từ chính sách thuế Mỹ

Trong một diễn biến đảo chiều nhanh chóng, những quốc gia từng chịu tác động nặng nề nhất từ các đợt tăng thuế của ông Trump nay lại trở thành bên hưởng lợi lớn nhất sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, theo Bloomberg.

Hôm 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng phần lớn các mức thuế quan mà chính quyền Trump ban hành năm 2025 là bất hợp pháp. Các thẩm phán cho rằng ông Trump đã vượt quá thẩm quyền khi viện dẫn Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) được ban hành từ nhiều thập niên trước để áp thuế lên hàng hóa từ gần như mọi quốc gia.

Dù sau đó ông Trump công bố kế hoạch áp mức thuế mới toàn cầu 15%, Bloomberg Economics tính toán mức thuế suất hiệu dụng trung bình thực tế sẽ vào khoảng 12% - thấp nhất kể từ khi các mức thuế “Ngày Giải phóng” được ban hành hồi tháng 4/2025.

Trước động thái này, theo các nhà kinh tế của Morgan Stanley, mức thuế suất bình quân gia quyền đối với châu Á sẽ giảm từ 20% xuống còn 17%. Trong đó, thuế trung bình áp lên hàng hóa Trung Quốc giảm từ 32% xuống 24%.

Tuy nhiên, sự “dễ thở” này có thể chỉ mang tính tạm thời, khi chính quyền Trump đang tìm cách áp thuế theo từng ngành và từng nền kinh tế nhằm tái thiết lập hệ thống thuế quan của mình.

Dù vậy, các nhà kinh tế của Morgan Stanley, đứng đầu là Chetan Ahya, viết trong bản ghi chú rằng "mức độ bất ổn cao nhất về thuế quan và căng thẳng thương mại đã qua".

Sau động thái của Tòa án Tối cao Mỹ, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21/2 tuyên bố sẽ nâng mức thuế quan toàn cầu lên 15%. Ảnh: Reuters.

Sân chơi thương mại được thiết lập lại

Mức thuế đồng loạt 15% về cơ bản đã thiết lập lại sân chơi thương mại cho các đối tác của Mỹ.

Những nước như Trung Quốc - được tòa án hủy bỏ mức thuế 10% liên quan đến fentanyl - nay đối mặt với các mức thuế bớt khắc nghiệt hơn.

Ngược lại, các nền kinh tế như Anh và Australia, từng đàm phán được mức thuế thấp 10% theo cơ chế “có đi có lại” trước đó, nay lại “chịu thiệt” hơn.

Giới chức cấp cao Mỹ được cho đang thúc ép các đối tác, bao gồm Liên minh châu Âu và Nhật Bản, tuân thủ cam kết đã đưa ra trong những vòng đàm phán trước đây.

Washington đang nỗ lực duy trì thỏa thuận đình chiến thương mại kỳ hạn một năm, tạo tiền đề thuận lợi cho chuyến thăm Bắc Kinh sắp tới của Tổng thống Trump và cuộc hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình.

“Chúng tôi muốn bảo đảm Trung Quốc tuân thủ phần thỏa thuận của mình”, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nói trên Fox News Sunday. “Điều đó có nghĩa là tiếp tục mua những sản phẩm mà họ đã cam kết”.

Trả lời câu hỏi về động thái mới trên, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc ngày 23/2 cho biết Bắc Kinh đang đánh giá toàn diện nội dung và tác động của phán quyết, đồng thời nhấn mạnh nước này luôn phản đối thuế quan đơn phương và kêu gọi Mỹ hủy bỏ các biện pháp này.

Trung Quốc cũng quan tâm việc Mỹ chuẩn bị thực hiện biện pháp thay thế, như điều tra thương mại, nhằm duy trì các mức thuế áp đặt lên đối tác thương mại.

“Chúng tôi cũng lưu ý rằng phía Mỹ đang chuẩn bị các biện pháp thay thế, chẳng hạn tiến hành cuộc điều tra thương mại, nhằm duy trì thuế quan đối với các đối tác thương mại. Trung Quốc sẽ theo dõi chặt chẽ những diễn biến này và kiên quyết bảo vệ lợi ích của mình”, người phát ngôn nêu trong tuyên bố.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Ảnh: Reuters.

Bên lợi, bên thiệt

Canada và Mexico - cũng từng chịu thuế liên quan đến fentanyl - nay được hưởng lợi khi các mức thuế này không còn hiệu lực.

Nếu các miễn trừ theo Hiệp định Thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) tiếp tục được duy trì, hai nước sẽ ở vào “vị thế rất thuận lợi”, theo các chuyên gia Bloomberg Economics.

Trong khi đó, mức thuế 15% mới khiến những quốc gia từng được hưởng mức 10% rơi vào thế bất lợi, như Australia và Anh.

Các nước từng có lợi thế cạnh tranh nhờ mức thuế 15% trước đây, như Nhật Bản, nay cũng mất đi lợi thế đó khi mức thuế chung được áp dụng đồng loạt.

Tổng thống Trump giơ tấm bảng mức thuế các nước đang áp với Mỹ và thuế đối ứng vào năm 2025. Ảnh: Reuters.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) ngày 23/2 đã yêu cầu Mỹ làm rõ tác động của diễn biến thuế quan mới đối với quan hệ thương mại song phương, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải khôi phục ổn định và khả năng dự đoán trong hợp tác kinh tế hai bên.

"Làm rõ ý nghĩa của những diễn biến mới này đối với mối quan hệ thương mại EU - Mỹ là điều tối thiểu tuyệt đối cần thiết để chúng tôi có thể đánh giá một cách khách quan và quyết định các bước tiếp theo. Chúng tôi đang tiếp tục đàm phán với Mỹ, nhưng chúng tôi cần nhiều hơn thế nữa để hiểu rõ toàn cảnh vấn đề này", người phát ngôn của Ủy ban châu Âu Olof Gill nói.

Ngày 23/2, Nghị viện châu Âu (EP) lần thứ hai hoãn phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ. Quyết định được đưa ra sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các cơ sở pháp lý cũ và Tổng thống Donald Trump lập tức áp đặt mức thuế mới. Trước đó, tiến trình này từng bị đình trệ vào ngày 20/1 do những đe dọa từ ông Trump về việc sáp nhập Greenland và chỉ mới được nối lại gần đây sau khi Washington rút lời.

Dù phán quyết của tòa án Mỹ có thể làm gia tăng thêm lớp bất định mới, giới phân tích chỉ ra khả năng phục hồi của thương mại toàn cầu trong năm qua, và sự thay đổi không quá lớn về mức thuế trung bình có thể khiến tác động ngắn hạn tương đối hạn chế.

Các nhà kinh tế tại Goldman Sachs ước tính sự kết hợp giữa phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ với mức thuế mới theo Điều 122 vẫn sẽ làm giảm mức tăng thuế hiệu dụng kể từ đầu năm 2025 từ hơn 10 điểm phần trăm xuống còn 9 điểm phần trăm.

“Nhập khẩu từ các quốc gia được giảm thuế đáng kể nhiều khả năng sẽ tăng lên trong những tháng tới”, họ nhận định.

Minh An