Nghị viện châu Âu tạm đình chỉ thỏa thuận thương mại EU-Mỹ

Một cuộc họp của Nghị viện châu Âu. Ảnh: Euractiv

Thuế mới chồng lên thuế cũ

Quyết định này đồng nghĩa với việc cuộc bỏ phiếu dự kiến diễn ra vào 24/2 đã bị hoãn lại. Các nghị sĩ sẽ họp lại vào ngày 4/3, để thảo luận hướng đi tiếp theo.

Trưởng đoàn đàm phán của EP về thỏa thuận, nghị sĩ Đức Bernd Lange cho biết các cuộc thảo luận về thỏa thuận sẽ được tạm dừng cho đến khi có thêm sự chắc chắn về mặt pháp lý liên quan đến hệ quả của phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ hôm 20/2. Phán quyết này kết luận rằng các mức thuế áp lên phần lớn các quốc gia trên thế giới đã được ban hành trái pháp luật theo Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA).

Trước đó, các nghị sĩ phụ trách thương mại dự kiến sẽ bỏ phiếu vào ngày 24/2 về các điều khoản thuế quan chủ chốt trong Thỏa thuận Turnberry. Theo thỏa thuận này, Brussels sẽ phải xóa bỏ thuế đối với một loạt mặt hàng nông sản và công nghiệp của Mỹ, trong khi EU sẽ chịu mức thuế chung 15% đối với phần lớn sản phẩm xuất khẩu sang thị trường Mỹ.

Sau cuộc họp hôm 23/2, ông Lange cho rằng, cơ sở pháp lý hiện đã thay đổi so với thỏa thuận đạt được tại Turnberry mùa hè năm ngoái, bởi mức thuế 15% mới sẽ được áp dụng chồng lên các mức thuế hiện hành. “Đây không phải là mức cơ sở, mà là một khoản phụ thu… điều này có nghĩa là nhiều yếu tố không còn nằm trong phạm vi của thỏa thuận Scotland”, ông nói thêm, nhấn mạnh rằng còn quá nhiều bất định để có thể tiến hành bỏ phiếu như kế hoạch ban đầu.

Tuy nhiên, ông Lange chưa đề xuất đình chỉ cuộc bỏ phiếu toàn thể dự kiến diễn ra vào ngày 11/3. “Mọi khả năng đều có thể xảy ra, chúng tôi cần sự rõ ràng”, ông nói.

Ủy viên Thương mại EU Maroš Šefčovič, người cũng tham dự cuộc họp với các nghị sĩ cho biết, ông đã liên lạc với các đối tác Mỹ và kêu gọi Nghị viện bỏ phiếu về thỏa thuận trong tháng 3 như kế hoạch. Tuy nhiên, ông cũng đồng tình rằng cần làm rõ vấn đề liên quan đến mức thuế 15% “bao trùm toàn diện” đã được nhất trí từ mùa hè năm ngoái.

Phán quyết của Tòa án và thuế mới của Tổng thống

Ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ quyết định của Tổng thống Trump về việc áp thuế cao đối với hàng hóa từ nhiều quốc gia hồi đầu năm 2025. Theo phán quyết, ông Trump đã vượt quá thẩm quyền khi viện dẫn Đạo luật Tình trạng khẩn cấp quốc gia (IEEPA) để áp đặt các mức thuế này.

Trong cuộc họp báo hôm 20/2, Tổng thống Trump tuyên bố áp mức thuế bổ sung 10% đối với hàng nhập khẩu từ toàn thế giới. Chỉ một ngày sau, ông tiếp tục nâng mức này lên 15% thông qua sắc lệnh hành pháp, không cần thông qua Quốc hội.

Ông cho biết, các mức thuế này được áp dụng thông qua những cơ chế pháp lý khác, bao gồm Mục 232 (vì lý do an ninh quốc gia) và Mục 301 (nhằm chống lại các hành vi thương mại mà ông gọi là “không công bằng”).

Trên thực tế, ông Donald Trump dựa vào một đạo luật năm 1974 cho phép Tổng thống áp thuế nhập khẩu trong thời hạn tối đa 150 ngày mà không cần Quốc hội phê chuẩn, nhưng chỉ trong những trường hợp đặc biệt. Theo nhiều chuyên gia pháp lý, các điều kiện “đặc biệt” này hiện không tồn tại. Để duy trì mức thuế cao hơn trong thời gian dài, ông cần sự chấp thuận của Quốc hội, điều mà ông chưa yêu cầu.

EP yêu cầu “bảo đảm rõ ràng” từ phía Mỹ

Trước diễn biến trên, các nghị sĩ phụ trách hồ sơ tại EP đã quyết định đóng băng toàn bộ tiến trình liên quan đến thỏa thuận EU-Mỹ cho đến khi tình hình được làm rõ.

Chủ tịch Ủy ban Thương mại quốc tế của EP, nghị sĩ Đảng Dân chủ Xã hội Đức Bernd Lange, nhấn mạnh: “Chúng tôi muốn nhận được những bảo đảm rõ ràng từ phía Mỹ rằng họ sẽ tuân thủ thỏa thuận, vì đó là yếu tố mang tính quyết định”.

Ông Lange cho rằng, phán quyết ngày 20/2 của Tòa án Tối cao đã loại bỏ một công cụ pháp lý quan trọng mà phía Mỹ sử dụng để đạt được và triển khai thỏa thuận Turnberry. Theo ông, những hệ quả từ phán quyết này là “không thể bỏ qua”, và việc tiếp tục tiến trình như trước đây là không khả thi.

Vì vậy, cuộc bỏ phiếu dự kiến tại Ủy ban trong ngày đã bị hủy, và các báo cáo viên đại diện cho đa số nghị sĩ sẽ xem xét tình hình vào tuần tới. Các bên thống nhất rằng, trong bối cảnh hiện nay, việc triển khai thỏa thuận EU-Mỹ cần tạm dừng cho đến khi “sự rõ ràng, ổn định và chắc chắn về pháp lý” được khôi phục trong quan hệ hai bên.

Thỏa thuận Turnberry và những cam kết lớn

Thỏa thuận hải quan và thương mại giữa EU và Mỹ được Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Tổng thống Donald Trump ký tại Turnberry, Scotland, vào tháng 7 năm ngoái, thường được gọi là Thỏa thuận Turnberry.

Theo nội dung thỏa thuận, Mỹ cam kết áp mức thuế tiêu chuẩn 15% đối với phần lớn hàng nhập khẩu từ EU, thay cho mức 30% từng được đe dọa trước đó. Đổi lại, EU đồng ý xóa bỏ thuế đối với gần như toàn bộ hàng công nghiệp của Mỹ.

EU cũng cam kết mua khoảng 750 tỷ USD nhiên liệu và 600 tỷ USD thiết bị quân sự từ Mỹ trong thời hạn không xác định.

Tuy nhiên, việc thực thi đầy đủ thỏa thuận cần có sự phê chuẩn của Nghị viện châu Âu và các quốc gia thành viên. Trước đó, EP từng tạm dừng tiến trình một lần do những phát biểu của ông Trump liên quan tới Greenland.

Động thái đình chỉ lần này cho thấy quan hệ thương mại xuyên Đại Tây Dương đang đối mặt với thách thức pháp lý và chính trị đáng kể, trong bối cảnh những tranh cãi về thẩm quyền hành pháp và chính sách thuế quan tại Mỹ chưa có hồi kết.

Quỳnh Vũ