Những thách thức đối với hệ giá trị văn hóa và con người An Giang trong giai đoạn phát triển mới (Bài 2)

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh An Giang khởi tố vụ án, khởi tố bị can và Lệnh bắt tạm giam đối với Nguyễn Thị Cẩm Chi, cư trú: 223/15 đường Trần Hưng Đạo, tổ 15, khóm Bình Đức 5, phường Bình Đức, tỉnh An Giang) về hành vi “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”. Nguồn: Công an tỉnh An Giang

Sau sáp nhập đơn vị hành chính, không gian văn hóa - xã hội của tỉnh đã mở rộng đáng kể, hình thành một chỉnh thể đa dạng về dân tộc, tôn giáo và vùng miền, từ miền núi, đồng bằng đến biển đảo. Sự đa dạng này vừa tạo nên sức mạnh nội sinh về văn hóa, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn về việc hình thành một hệ giá trị chung, có khả năng kết nối, dẫn dắt và ổn định toàn bộ đời sống xã hội. Tuy nhiên, bối cảnh mới của tỉnh đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong các chuẩn mực văn hóa - xã hội với việc hệ giá trị văn hóa con người chưa thật sự đồng bộ. Một bộ phận người dân, nhất là thanh niên, chịu tác động mạnh từ truyền thông mạng xã hội dẫn đến sự pha trộn giữa các giá trị bản địa và giá trị ngoại lai chưa được kiểm chứng. Một số biểu hiện lệch chuẩn trong giao tiếp, ứng xử nơi công cộng, trên môi trường số hoặc trong hoạt động du lịch - dịch vụ.

Theo ThS. Phạm Thị Ngọc Hân, giảng viên Khoa lý luận cơ sở Trường Chính trị Tôn Đức Thắng, sau sáp nhập, các hệ giá trị của hai vùng văn hóa có xu hướng giao thoa mạnh mẽ. Sự giao thoa này nếu thiếu định hướng, thiếu cơ chế dẫn dắt sẽ làm nảy sinh nguy cơ pha loãng bản sắc, đặc biệt khi các giá trị thương mại, kinh tế thị trường và lối sống tiêu dùng diễn biến nhanh hơn khả năng thích ứng của cộng đồng. Đồng thời, việc sáp nhập cũng khiến sự chênh lệch giữa hai mô hình văn hóa kinh tế bộc lộ rõ hơn: An Giang thiên về nông nghiệp, văn hóa biên giới, tín ngưỡng dân gian và cộng đồng Khmer, Chăm; Kiên Giang mạnh về kinh tế biển, du lịch quốc tế, thương mại và giao lưu xuyên biên giới. Sự khác biệt ấy biểu hiện trong nếp sống, cách ứng xử, trong ưu tiên phát triển và trong tốc độ đô thị hóa tạo nên những khoảng cách nhất định trong tiếp cận văn hóa và hưởng thụ văn hóa giữa các vùng trong tỉnh mới.

Cùng với đó, một số giá trị văn hóa truyền thống của cả hai vùng đang đứng trước nguy cơ mai một bởi lối sống thực dụng và sức ép của du lịch thương mại hóa có thể làm giảm chiều sâu văn hóa trong lễ hội Bà Chúa Xứ, trong thực hành văn hóa của đồng bào Khmer, Chăm, Hoa; các giá trị của Tao đàn Hà Tiên, di sản Hán, Nôm, đời sống phum sóc Khmer hay văn hóa tín ngưỡng Thất Sơn có nguy cơ bị lấn át bởi sự thay đổi nhanh chóng của kinh tế xã hội. Một bộ phận thanh niên ngày càng xa rời lễ hội truyền thống, tiếng dân tộc, phong tục, tri thức bản địa; các nghề thủ công, văn nghệ dân gian, tri thức văn hóa biển và tri thức sinh tồn miền núi có dấu hiệu đứt gãy truyền nối.

Đồng quan điểm với những thách thức đối với hệ giá trị văn hóa và con người An Giang trong giai đoạn mới, ông Võ Minh Trí, Phòng Quan hệ đối ngoại Trường Đại học An Giang, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng, trong bối cảnh Hội nhập quốc tế sâu rộng, kinh tế thị trường phát triển nhanh và tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng số, hệ giá trị văn hóa và con người An Giang đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới. Trước hết, sự lan tỏa mạnh của lối sống thực dụng, cạnh tranh lợi ích và chủ nghĩa cá nhân khiến một số giá trị truyền thống vốn có của người An Giang, như: nghĩa tình, hiền hòa, khoan dung, trọng tín,… dần bị phai nhạt, nhất là trong giới trẻ. Sự tiếp nhận văn hóa ngoại lai thiếu chọn lọc cùng với tác động tiêu cực từ mạng xã hội đã dẫn đến sự biến đổi trong thang giá trị sống, tạo ra khoảng cách về nhận thức và hành vi giữa các thế hệ. Thứ hai, quá trình đô thị hóa và di cư lao động diễn ra mạnh mẽ làm đứt gãy môi trường truyền nối văn hóa truyền thống. Nhiều gia đình trẻ rời khỏi địa phương, trẻ em ít được sống trong không gian văn hóa gốc, các làng nghề, lễ hội và tập quán địa phương có nguy cơ suy giảm sức sống. Thứ ba, một thách thức đáng chú ý khác là sự thương mại hóa quá mức trong các lễ hội và hoạt động tín ngưỡng. Một số không gian văn hóa tâm linh, đặc biệt tại khu du lịch Núi Sam - Châu Đốc đang chịu áp lực lớn từ khai thác du lịch và buôn bán dẫn đến lệch chuẩn hành vi, giảm tính thiêng và gây ảnh hưởng đến hình ảnh văn hóa địa phương. Ngoài ra, tình trạng mai một ngôn ngữ dân tộc thiểu số (Khmer, Chăm, Hoa) đang diễn ra đáng lo ngại. Khi ngôn ngữ không còn được sử dụng thường xuyên trong đời sống, bản sắc văn hóa bị suy yếu, niềm tin và hệ giá trị truyền thống khó duy trì. Sự xuống cấp về môi trường xã hội, tệ nạn vùng biên, gian lận thương mại, bạo lực mạng cũng tác động trực tiếp đến tâm lý, lối sống và chuẩn mực đạo đức của cộng đồng.

Điều đó cho thấy, sự bùng nổ du lịch và xu hướng thương mại hóa dễ tạo ra một dạng thiên lệch giá trị, khi lễ hội và nghi thức bị biến thành hàng hóa, còn chiều sâu nhân văn và hệ quy chiếu đạo đức dần bị đẩy xuống thứ yếu có thể làm suy giảm, phai nhạt ký ức cộng đồng và bào mòn các giá trị nền tảng tạo nên bản sắc văn hóa - con người Việt Nam, đặc trưng và sắc thái văn hóa vùng, địa phương.

Ở một khía cạnh khác, TS. Chu Văn Hưởng, Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị Tôn Đức Thắng, nhận định, sự hội nhập mạnh mẽ, phát triển thị trường cùng bùng nổ mạng xã hội đã thay đổi nhanh chóng tiêu chuẩn, chuẩn mực ứng xử, dẫn đến một bộ phận dân cư (đặc biệt thanh niên đô thị) có xu hướng tiêu dùng, “sống ảo”, coi trọng vật chất hơn các giá trị truyền thống, như: hiếu nghĩa, tiết kiệm, trách nhiệm cộng đồng. Nguyên nhân chính là do áp lực tiêu dùng, quảng cáo, văn hóa tiêu thụ lan truyền trên nền tảng số; mạng xã hội khuếch tán nhanh các chuẩn mực ngoại lai mà không luôn có bộ lọc văn hóa/giáo dục tương thích; thiếu kịp thời các chương trình giáo dục kỹ năng số, phân biệt thông tin và định hướng giá trị cho thanh thiếu niên; giáo dục đạo đức - giá trị sống trong trường học còn hình thức, thiếu tài liệu và đội ngũ giáo viên được đào tạo chuyên sâu; thiếu liên kết hiệu quả giữa nhà trường - gia đình - doanh nghiệp để đào tạo năng lực thực hành; tài nguyên đầu tư cho giáo dục và văn hóa ở một số vùng còn hạn chế (đặc biệt đảo, vùng sâu); thiếu mô hình cụ thể để đưa hệ giá trị văn hóa vào công vụ, doanh nghiệp, trường học; năng lực quản trị văn hóa ở cấp cơ sở còn yếu.

Ngoài ra, chúng ta có thể thấy rằng công tác lãnh đạo, chỉ đạo cụ thể hóa và tổ chức thực hiện của một số cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể chưa thường xuyên. Công tác quản lý nhà nước trên lĩnh vực văn hóa có mặt còn hạn chế, nhất là trên môi trường mạng xã hội. Đầu tư cho văn hóa, văn học nghệ thuật chưa đáp ứng được yêu cầu; chưa có cơ chế và chính sách cụ thể huy động các nguồn lực xã hội đầu tư lĩnh vực văn hóa một cách hiệu quả. Việc khai thác, sử dụng các thiết chế văn hóa, nhất là ở cơ sở còn bất cập, có nơi còn lãng phí; còn ít tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng, nghệ thuật,... ; khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa nông thôn và thành thị vẫn còn lớn; môi trường văn hóa có mặt chưa thực sự lành mạnh. Công nghiệp văn hóa phát triển thiếu định hướng cụ thể; việc đầu tư, phát triển giữa các vùng du lịch trọng điểm chưa đồng đều. Việc xây dựng môi trường văn hóa chưa đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và xã hội; việc xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp chưa tạo sức lan tỏa sâu rộng; chưa xây dựng được các chuẩn mực về đạo đức, văn hóa, hệ giá trị riêng của con người An Giang. Chất lượng phong trào xây dựng đời sống văn hóa còn hạn chế, việc thực hiện nếp sống văn minh ở một số nơi chưa nghiêm. Công tác quản lý, giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, pháp luật, ý thức trách nhiệm công dân,... ở một số địa phương, đơn vị hiệu quả chưa cao. Một bộ phận thanh thiếu niên còn thiếu ý thức tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống, xem nhẹ các giá trị văn hóa truyền thống, dễ bị lôi kéo, lợi dụng; phát triển kinh tế - xã hội chưa bền vững, còn nhiều hạn chế, yếu kém; nhiều điểm nghẽn, trở ngại tồn động từ nhiều năm trước chưa được tháo gỡ, giải quyết triệt để. Kết quả xây dựng và phát triển văn hóa, con người An Giang có mặt chưa ngang tầm với vai trò, chưa thật sự phát huy tốt văn hóa là động lực, là nguồn lực nội sinh góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Bị cáo Lê Văn Mót, nguyên là Đại tá, Điều tra viên cao cấp, Trưởng Công an, Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Phú Quốc (nay là đặc khu Phú Quốc) và bị cáo Nguyễn Thị Hằng tại phiên tòa sơ thẩm sáng 21/4/2026

Khi mà hệ giá trị văn hóa, con người An Giang suy giảm, chúng ta thấy rằng sẽ dẫn đến những hậu quả khó lường và đau lòng, như: mâu thuẫn gia đình, mất đoàn kết khu dân cư, gây mất an ninh trật tự và an toàn xã hội, vi phạm pháp luật, kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Năm 2025, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra 9 vụ bạo lực học đường gây thương tích liên quan đến 26 học sinh, trong đó 6 vụ xảy ra ngoài trường học, 3 vụ xảy ra trong trường học. Đối tượng gây ra thương tích bạo lực học đường thì 7 vụ là học sinh cấp 2 chiếm hơn 77%, còn lại là học sinh cấp 3; có những vụ gây tổn hại đến sức khỏe tỉ lệ thương tật trên 31%; nhiều vụ bạo lực gia đình, bạo lực trên cơ sở giới mà nạn nhân chủ yếu là phụ nữ. Trong phòng chống tham nhũng, lãng phí tiêu cực trong cơ quan, tổ chức, đơn vị, tỉnh phát hiện nhiều vụ việc, như: sai phạm tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Tân Hội, huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang (cũ) khi Hiệu trưởng có dấu hiệu lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ, vụ lợi số tiền 115.459.547 đồng; phát hiện cán bộ lao động - thương binh và xã hội xã Thạnh Đông, huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang cũ (nay là xã Tân Hiệp, tỉnh An Giang), nhân viên Bưu điện Tân Hiệp và trưởng ấp Kinh 9B, xã Thạnh Đông đã lợi dụng nhiệm vụ, quyền hạn chiếm đoạt tiền trợ cấp xã hội với tổng số tiền 1.367.355.000 đồng.

Vụ vi phạm về đầu tư về đầu tư công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng tại Ban Quản lý đầu tư xây dựng tỉnh (An Giang cũ), khiến 06 bị cáo phải vào tù, gồm: Nguyễn Văn Du - 07 năm tù; Quang Minh Tuấn - 05 năm tù; Nguyễn Quốc Triệu - 05 năm tù; Phạm Minh Triết - 04 năm tù; Đỗ Văn Tùng - 04 năm tù; Lê Tuấn Luật - 03 năm tù (án treo); vụ vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng tại Ban Dân tộc tỉnh An Giang, 05 bị cáo, gồm: Men Pholly - 03 năm tù (án treo); Chau Anne - 02 năm 06 tháng tù (án treo); Đặng Thị Xuân Hoa - 02 năm 06 tháng tù (án treo); Keo Kim Seeng - 01 năm 06 tháng tù (án treo); Trần Thái Kháng - 01 năm 06 tháng tù (án treo). Các vụ việc đã được Viện kiểm sát truy tố, Tòa án hai cấp xét xử là 22 vụ. Tổng số tiền, tài sản tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phát hiện được: 7.823.995.190 đồng.

Trong những tháng đầu năm 2026, Cơ quan Công an tỉnh An Giang đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và lệnh tạm giam đối với 06 bị can, gồm: Nguyễn Thị Hiền (sinh năm 1977, cư trú tỉnh Nghệ An); Huỳnh Kim Long (sinh năm 1964, cư trú TP. Hồ Chí Minh); La Văn Phép (sinh năm 1972); Tống Hoàng Huy (sinh năm 1974); La Minh Huyên (sinh năm 1994, cùng cư trú xã Tri Tôn, tỉnh An Giang) cùng về hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và Nguyễn Bội Ngọc (sinh năm 1989, cư trú xã Tri Tôn, tỉnh An Giang) về hành vi “Tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có”. Ngày 4/6/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Trần Thị Thanh Nguyên (sinh năm 2002, cư trú khu phố Suối Lớn, Dương Tơ, đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang) để điều tra về hành vi “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” theo Điều 226 Bộ luật Hình sự,…

Điểm qua một số vụ việc để thấy rằng, nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại trên có sự tác động mặt trái của kinh tế thị trường; sự hội nhập và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ truyền thông, mạng xã hội; sự không tu dưỡng rèn luyện đạo đức, phẩm chất, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên, người dân đã nảy sinh nhiều hành vi phản văn hóa, vi phạm pháp luật gây ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín của Đảng và nhà nước, gây mất niềm tin của quần chúng nhân dân với cơ quan chức năng.

Đồng thời, một số cấp ủy đảng, chính quyền địa phương chưa chú trọng phát huy đúng mức vai trò của văn hóa; chưa phát huy đầy đủ trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người; chưa đặt văn hóa ngang hàng với chính trị, kinh tế, xã hội. Hệ thống văn bản quản lý nhà nước, cơ chế phân cấp quản lý và sự phối hợp giữa các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể thiếu đồng bộ, chưa chặt chẽ trong hoạt động văn hóa, xây dựng môi trường văn hóa trong sạch, lành mạnh.

Cùng với đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng các nguồn lực, cơ chế, chính sách thu hút đầu tư cho văn hóa, văn học, nghệ thuật còn hạn chế. Công nghiệp văn hóa chỉ mới hình thành ở Phú Quốc, Rạch Giá, Hà Tiên nhưng còn bất cập; kết cấu hạ tầng chưa được đầu tư đồng bộ,... đã ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình xây dựng và phát triển văn hóa, con người An Giang trong giai đoạn mới.

Do đó, để phát huy hiệu quả giá trị văn hóa - con người An Giang trong giai đoạn phát triển mới nhằm đảm bảo quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế, xã hội trong tình hình mới, thực hiện mục tiêu đưa An Giang trở thành tỉnh phát triển đứng đầu của khu vực “về xây dựng và phát triển văn hóa, con người An Giang đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, hài hòa và bền vững” thì việc cần có các giải pháp căn cơ để khắc phục những hạn chế, thực trạng nêu trên là hết sức cần thiết.