Những thuật ngữ chứng khoán cơ bản nhà đầu tư cần biết

Thuật ngữ về giá (ceiling, floor, reference...)

Giá cổ phiếu trên bảng điện được quy định bằng hệ thống màu sắc để nhà đầu tư nhận diện trạng thái nhanh chóng:

Giá tham chiếu (Reference Price - TC): Là mức giá đóng cửa của phiên gần nhất (HOSE, HNX) hoặc giá bình quân gia quyền (UPCoM). Trên bảng giá, nó có màu vàng và là mốc để tính giá trần, giá sàn.
Giá trần (Ceiling Price - CE): Mức giá cao nhất có thể giao dịch trong phiên, hiển thị bằng màu tím.
Giá sàn (Floor Price - FL): Mức giá thấp nhất có thể giao dịch trong phiên, hiển thị bằng màu xanh lơ (hoặc xanh lam).
Giá mở cửa/đóng cửa (Open/Close): Mức giá khớp lệnh đầu tiên và cuối cùng của ngày giao dịch.
Giá cao nhất/thấp nhất (High/Low): Mức giá khớp lệnh thực tế cao nhất và thấp nhất đã xảy ra trong phiên.

Ảnh minh họa: AI

Thuật ngữ về giao dịch (matching, order...)

Các thuật ngữ này mô tả cách thức và trạng thái mua bán trên sàn:

Lệnh (Order): Chỉ thị mua/bán cổ phiếu. Các loại lệnh phổ biến gồm:

LO (Limit Order): Lệnh giới hạn, mua hoặc bán tại một mức giá xác định.
ATO/ATC: Lệnh tranh mua hoặc bán bằng mọi giá tại thời điểm mở cửa (ATO) hoặc đóng cửa (ATC).
MP/MTL (Market Order): Lệnh thị trường, khớp ngay lập tức tại mức giá tốt nhất hiện có.

Khớp lệnh (Matching): Trạng thái giao dịch thành công khi mức giá của bên mua và bên bán gặp nhau.Dư mua/Dư bán (Bid/Ask): Khối lượng cổ phiếu đang chờ khớp lệnh ở các mức giá khác nhau.Thanh khoản (Liquidity): Khả năng chuyển đổi thành tiền mặt của cổ phiếu, thể hiện qua Tổng khối lượng (Tổng KL) giao dịch.Biên độ dao động: Giới hạn tăng/giảm giá trong ngày (HOSE ±7%, HNX ±10%, UPCoM ±15%).

Thuật ngữ phân tích kỹ thuật

Các thuật ngữ kỹ thuật dùng để dự báo xu hướng giá dựa trên biểu đồ và dữ liệu quá khứ:

Biểu đồ nến Nhật (Candlestick Chart): Loại biểu đồ phổ biến nhất, thể hiện tâm lý thị trường qua thân nến và bóng nến.
Chỉ báo kỹ thuật (Indicators):

MA (Moving Average): Đường trung bình động giúp xác định xu hướng.
RSI: Chỉ số sức mạnh tương đối, dùng để nhận diện vùng quá mua (>70) hoặc quá bán (<30).
MACD: Chỉ báo hội tụ phân kỳ để tìm tín hiệu mua/bán.

Hỗ trợ & Kháng cự (Support & Resistance): Các vùng giá mà tại đó đà giảm thường dừng lại (hỗ trợ) hoặc đà tăng gặp áp lực bán (kháng cự).Uptrend/Downtrend/Sideway: Các trạng thái xu hướng thị trường tăng, giảm hoặc đi ngang.

Thuật ngữ phân tích cơ bản

Dùng để đánh giá sức khỏe tài chính và giá trị nội tại của doanh nghiệp:

P/E (Price/Earnings): Chỉ số đo lường mối quan hệ giữa thị giá và lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu.
EPS (Earnings Per Share): Lợi nhuận ròng trên mỗi cổ phiếu.
Book Value (BVPS): Giá trị sổ sách của cổ phiếu.
Dividend Yield: Tỷ suất cổ tức tính trên giá thị trường.
Vốn hóa thị trường (Market Cap): Tổng giá trị của doanh nghiệp tính theo giá thị trường (Giá cổ phiếu x Tổng số cổ phiếu lưu hành).

Thuật ngữ về quyền và nghĩa vụ

Cổ tức (Dividend): Phần lợi nhuận sau thuế được chia cho cổ đông.
Ngày giao dịch không hưởng quyền: Ngày mà nhà đầu tư mua cổ phiếu sẽ không được nhận các quyền kèm theo (như cổ tức, quyền mua...).
Ký quỹ (Margin): Việc vay tiền công ty chứng khoán để mua cổ phiếu.
Call Margin & Bán giải chấp (Force Sell): Thông báo nộp thêm tiền khi tài sản sụt giảm và việc tự động bán cổ phiếu để thu hồi nợ khi nhà đầu tư không bổ sung tài sản.
T+2: Chu kỳ thanh toán chứng khoán hiện nay tại Việt Nam (tiền và cổ phiếu về tài khoản sau 2 ngày làm việc).

Từ viết tắt thường gặp

HOSE/HSX: Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM.
HNX: Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội.
VSDC: Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam.
UBCKNN: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
NĐTNN: Nhà đầu tư nước ngoài (thường gọi là "Khối ngoại").
CKPS & HĐTL: Chứng khoán phái sinh và Hợp đồng tương lai.
KRX: Hệ thống công nghệ thông tin mới quản lý toàn bộ thị trường chứng khoán Việt Nam sắp vận hành.

Nhật An