“Những vì sao không tắt”- tiếp nối mạch nguồn tri ân

Tượng đài 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ. Ảnh: Viết Dư

Từ ký ức Lam Hạ

Nhắc tới tháng Mười của sáu mươi năm về trước, những người con vùng đất chiêm trũng chưa bao giờ quên bầu trời từng bị xé toạc bởi đạn bom. Ngã ba Lam Hạ ngày ấy nhuốm màu khói súng. Giữa nhịp sống hối hả hiện tại, ca khúc “Những vì sao không tắt” cất lên như lời tri ân.

Nhà thơ Minh Hương - tác giả

Nhà thơ Minh Hương, tác giả phần lời của ca khúc, tên thật là Hoàng Thị Hương. Sinh năm 1970 tại huyện Kim Bảng xưa, chị rời miền Bắc năm hai mươi sáu tuổi để theo chồng Nam tiến, định cư tại Vũng Tàu. Cuộc đời của người vợ lính, chồng trực chiến quanh năm, mọi công việc gia đình, chăm sóc 2 con đều do chị gánh vác.

Mãi đến khi người con thứ hai tốt nghiệp đại học, Minh Hương mới thực sự toàn tâm cầm bút và dấn thân vào thi ca. Kể từ năm 2021 đến nay, người phụ nữ muộn màng với văn chương liên tục cho ra mắt năm tập thơ. Những dồn nén của người đàn bà xa quê, những nhọc nhằn của người vợ lính đã hóa thành những vần thơ đầy sâu lắng.

Với Lam Hạ, câu chuyện bắt đầu từ một buổi sáng bình thường. Cuối năm 2022, Minh Hương ngồi ăn sáng, bên tai vang lên giai điệu của những ca khúc nhạc cách mạng. Những thanh âm hào hùng bất chợt đánh thức ký ức. Trong đầu chị lóe lên sự thôi thúc mãnh liệt khi chợt nhớ quê hương mình có mười cô gái dân quân anh dũng ngã xuống trên trận địa pháo Lam Hạ.

Những gương mặt trẻ trung hiện về. Hình ảnh những người con gái đứng trên mâm pháo với đôi mắt đầy ánh thép, nhả những tia pháo xé rách màn đêm chớp nháy liên tục trong tâm trí. Minh Hương lập tức cầm bút. Chị cẩn thận nắn nót viết lên trang vở dòng chữ: “Những vì sao không tắt”. Nhưng chỉ một tựa đề, một khổ thơ đầu, rồi mọi thứ dừng lại.

Suốt buổi sáng hôm đó, mọi ý niệm đều trở nên mơ hồ. Cảm xúc chưa đủ độ chín để phát triển tiếp tứ thơ khiến tác phẩm rơi vào trạng thái bỏ ngỏ. Sự bế tắc kéo dài ròng rã suốt gần năm tháng. Bầu trời Lam Hạ trong tâm trí người viết dường như vẫn thiếu một làn gió để xua đi mây mù.

Nhớ lại quãng thời gian đó, nhà thơ Minh Hương chia sẻ: “Tôi cứ viết rồi lại dừng, viết rồi lại xóa. Trong đầu luôn hiện lên hình ảnh mười cô gái Lam Hạ, nhưng bản thân cảm giác chưa chạm đến câu chuyện của các chị. Càng viết tôi càng thấy đề tài lịch sử quá lớn, đòi hỏi sự cẩn trọng và chân thành. Tôi nghĩ mình phải về Lam Hạ, phải đứng ở nơi các chị đã chiến đấu và hi sinh thì mới có thể viết tiếp được.”

Bản thảo bài thơ “Những vì sao không tắt” của nhà thơ Minh Hương

Cơ duyên thực sự đến trong một chuyến trở về quê hương. Minh Hương cùng nhóm bạn học năm xưa tìm về viếng Đền thờ 10 liệt sỹ nữ dân quân Lam Hạ. Bước chân vào cung thờ, đứng trước di ảnh của mười cô gái, chạm tay vào tấm bia đá, ngước nhìn tượng đài giữa mây trời, những giọt nước mắt của Minh Hương tuôn rơi nghẹn ngào. Chị chắp tay khấn nguyện, xin các chị cho mình được viết tiếp những dòng thơ còn dang dở.

Ký ức ùa về chân thực. Bức tranh Lam Hạ hiện lên rõ nét hơn bao giờ hết. Khi quay trở lại Vũng Tàu, cảm xúc dồn nén bấy lâu vỡ òa, và ngày 15 tháng 3 năm 2023, bài thơ “Những vì sao không tắt” chính thức hoàn thiện.

Tác phẩm không kể những bản lý lịch chiến công. Minh Hương chọn cách chạm vào lịch sử bằng hình tượng giàu sức gợi. Mười cô gái ở độ tuổi đôi mươi, độ tuổi đẹp nhất của đời người, được chị ví như “những bông hồng” xinh tươi. Vẻ đẹp mong manh, nữ tính ấy được đặt trên “mâm pháo” đối diện với sự tàn phá khốc liệt của kẻ thù. Giữa bầu trời vần vũ đạn bom, tác giả tập trung đặc tả đôi mắt: “Đôi mắt em sáng ngời/Vạch màn đêm ánh thép như thiêu đốt quân thù”. “Ánh thép” khắc họa sự kiên cường, bất khuất của những cô gái đã dám chiến đấu đến hơi thở cuối cùng.

Họ ngã xuống, nhưng tinh thần không tan biến. Minh Hương ngước nhìn lên không trung. Ở đó, những bông hồng đã hóa thành “những vì sao sẽ không bao giờ tắt”, làm nên trang sử chói lọi. Chi tiết “mười đài hoa thơm ngát” trên “bia đá xin mãi ghi” ở cuối bài thơ như một nén tâm nhang. Khổ cuối cùng muốn gửi gắm lòng biết ơn vô hạn, kính cẩn nghiêng mình trước anh linh các chị. Đất mẹ ôm trọn thân xác họ, để họ mãi mãi tỏa hương trên quê hương anh hùng.

Khi thơ cất thành lời ca

Nghệ thuật luôn có những cuộc hạnh ngộ. Tại Vũng Tàu, Minh Hương gặp gỡ Thượng tá, nhạc sĩ Nguyễn Hồng Sơn. Cả hai từng học chung trường cấp 3 Kim Bảng A tại tỉnh Hà Nam (cũ) nay hội ngộ nơi quê hương thứ hai. Dẫu rời quê hương đã bốn mươi năm, nhưng trong tâm trí nhạc sĩ Nguyễn Hồng Sơn, nỗi nhớ về những năm tháng gian khó chưa bao giờ phai nhạt. Quê hương nay đổi thay nhiều, có những con đường, những mái nhà xưa anh không nhận ra. Nhưng những câu chuyện lịch sử, hình ảnh một Hà Nam anh dũng trong chiến đấu và dựng xây vẫn vẹn nguyên, thôi thúc anh ấp ủ kể lại bằng ngôn ngữ âm nhạc.

Nhạc sĩ Nguyễn Hồng Sơn

Nhạc sĩ Nguyễn Hồng Sơn cho biết: “Khi Minh Hương gửi cho tôi bài thơ vừa hoàn thành, tôi bắt được ngay mạch cảm xúc của tác phẩm. Đọc xong, tôi thấy dâng lên niềm tự hào vì quê hương mình có mười cô gái Lam Hạ anh hùng. Tôi chỉ nghĩ mình phải viết một ca khúc về các chị, như một cách gửi tấm lòng của người con xa quê. Giai điệu đến rất nhanh, gần như liền mạch với cảm xúc khi đọc bài thơ.”

Để bài thơ trọn vẹn hóa thân thành một ca khúc, nhạc sĩ Nguyễn Hồng Sơn cùng Minh Hương ngồi lại gọt giũa ca từ. Nhìn vào bản phổ âm, anh Sơn cẩn thận đặt chỉ dấu nhịp điệu mở đầu là “Chậm rãi, thành kính”. Giai điệu cất lên như tiếng bước chân rón rén vào đền thờ, như nghi thức châm nén nhang trầm xua đi sương mây che phủ. Những lời ca đầu tiên ngân lên mượt mà: “Có những bông hồng còn mãi với thời gian/Có những vì sao sẽ không bao giờ tắt”.

Thế nhưng, sự trầm mặc ấy không kéo dài xuyên suốt. Nỗi tiếc thương, thành kính ban đầu dâng trào một cách tự nhiên, rồi được đẩy dần lên thành khúc tráng ca rực lửa. Nhạc sĩ lý giải, chính sự hi sinh cao cả của mười cô gái Lam Hạ đã chứa đựng sẵn chất hùng ca. Đến điệp khúc, nhịp điệu thực sự vỡ òa: “Lam Hạ ơi, Lam Hạ ơi!/ Trận địa trên mâm pháo ngăn không cho quân thù tàn phá quê hương”.

Nhạc sĩ sử dụng thủ pháp lặp từ và đẩy các nốt vút lên cao trào để nhấn mạnh, khẳng định ý chí quyết tâm chiến đấu của mười cô gái. Hai tiếng “Lam Hạ ơi” liên tiếp vang lên. Âm nhạc vẽ ra trước mắt thính giả một trận địa rực lửa. Tiếng pháo gầm thét, đất trời rung chuyển. Nếu thơ đã đặt “ánh thép” vào đôi mắt những cô gái Lam Hạ, thì âm nhạc thổi vào hình ảnh ấy sức nặng của trận địa, để người nghe cảm nhận được nhịp đập dữ dội của những năm tháng chiến tranh.

Bản nhạc “Những vì sao không tắt” - nhạc Nguyễn Hồng Sơn, thơ Minh Hương, với phần giai điệu và lời ca được trình bày trên khuông nhạc.

Việc một ca khúc truyền thống được khán giả quan tâm giữa vô vàn xu hướng giải trí hiện đại không phải là điều dễ dàng. Nhưng với Nguyễn Hồng Sơn, anh vẫn giữ vững quan điểm sáng tác kiên định. Lịch sử vốn là giá trị tinh thần to lớn, nhắc nhở con người luôn nhớ về cội nguồn, trân trọng những hi sinh mất mát để đổi lấy hòa bình. Bởi vậy, viết về đề tài lịch sử vẫn phải theo lối truyền thống, phải bám rễ vào sự thật. Dù khó khăn, nhưng càng đi sâu vào lịch sử, người sáng tác càng có cơ hội lắng nghe, cảm nhận và lấy cái xưa để soi tỏ cái nay. Cảm xúc của anh không phải là thứ kỹ thuật vay mượn, mà là sự dồn ứ của bốn thập kỷ xa quê thèm được hát về đất mẹ.

Âm nhạc của Nguyễn Hồng Sơn không biến bài thơ thành bức bình phong minh họa. Mỗi nhịp phách thổi vào từng con chữ luồng sinh khí mới mẻ. “Mười cô gái giữa bầu trời Lam Hạ/còn sáng mãi với tuổi đời hai mươi”. Giai điệu trải dài, rộng lớn “mênh mang giữa đất trời Tổ quốc yêu thương”. Lời thơ của Minh Hương cung cấp nền móng vững chắc về mặt ngữ nghĩa và hình ảnh, trong khi các chùm nốt của âm nhạc phá vỡ giới hạn của trang giấy, đưa câu chuyện của năm tháng cũ len lỏi vào nhịp đập của hôm nay. Hai người con xa quê đã chắt lọc từng ca từ, rung cảm từng nốt nhạc, gửi gắm trọn vẹn tình yêu quê hương và lời tri ân gửi tới quê nhà.

Đêm Lam Hạ giờ đây không còn tiếng pháo gầm thét. Không gian đạn bom thuở nào nhường chỗ cho nhịp sống hối hả vươn mình. Sáu mươi năm trôi qua, mười cô gái gửi lại thanh xuân vào lòng đất, để hóa thành những vì sao không tắt. Từ những vì sao ấy, ký ức Lam Hạ trở về trong những câu thơ, giai điệu và nỗi niềm của những người con xa quê, để niềm xúc động còn vương trên những đài hoa thơm ngát nơi đất mẹ anh hùng./.