Về Cao Bồ thăm vùng chè Shan tuyết Di sản Việt Nam, học người Dao làm trà

Nằm trong vùng đệm Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Côn Lĩnh, thôn Lùng Tao (xã Cao Bồ, tỉnh Tuyên Quang) hiện lên như một bức tranh thiên nhiên nguyên sơ, yên bình, giản dị. Từ năm 2009, thôn Lùng Tao đã phát triển du lịch cộng đồng. Không ồn ào, náo nhiệt, nơi đây chinh phục du khách bằng vẻ đẹp hài hòa của thiên nhiên, bằng nhịp sống chậm rãi và đặc biệt là bằng bản sắc văn hóa cộng đồng của đồng bào dân tộc Dao áo dài được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Xã Cao Bồ hiện nay có hơn 820ha chè Shan tuyết. Năm 2015, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam đã trao bằng công nhận cây Di sản Việt Nam cho quần thể 220 cây chè Shan tuyết cổ thụ tiêu biểu đại diện cho vùng chè Cao Bồ (trước sáp nhập thuộc huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang). Việc công nhận góp phần ghi nhận giá trị sinh học, văn hóa và lịch sử của quần thể chè cổ thụ gắn với đời sống cộng đồng người Dao ở Cao Bồ.

Cây chè Shan tuyết ở Cao Bồ sinh trưởng trên núi cao, tạo nên những đặc điểm riêng chất lượng và hương vị đặc trưng. Khác với những luống chè thấp ngang thắt lưng ở vùng trung du, cây chè Shan tuyết ở đây phát triển thành những thân cây lớn, người dân phải trèo lên cành để hái từng búp non.

Người dân địa phương thường ưu tiên thu hoạch chè vào những ngày nắng ráo để búp chè đạt chất lượng và hương vị tốt nhất. Người dân thường phải xuất phát từ mờ sáng, mang theo bữa trưa và cần mẫn hái những búp chè 1 tôm 1 lá hoặc 1 tôm 2 lá để kịp mang về phơi sao trong ngày.

Những cây chè cổ thụ ở Cao Bồ với chi chít quả trên cành. Khi non quả có màu xanh, khi già quả sẽ chuyển sang màu nâu, tự nứt ra để hạt bắn ra ngoài và mọc lên những cây non.

Thân cây trà Shan tuyết cổ thụ rêu phong, xù xì, đường kính lớn một người ôm không xuể.

Tại xã Cao Bồ có hơn 95% người dân là đồng bào dân tộc Dao sinh sống. Đồng bào dân tộc Dao nơi đây gắn bó với cây chè từ nhiều đời nay, cây chè đã mang lại việc làm, thu nhập ổn định cho người dân địa phương.

Cháng Thị Bích - cô gái dân tộc Dao áo dài sinh ra và lớn lên tại thôn Lùng Tao, xã Cao Bồ. Sau khi tốt nghiệp cao đẳng Dược và đi làm vài năm ở thành phố, Bích tham gia một chương trình nâng cao năng lực cho thanh niên miền núi và quyết định rời thành phố trở về quê hương để xây dựng thương hiệu trà thủ công của gia đình kết hợp làm du lịch cộng đồng.

Bắt đầu chính thức làm du lịch từ đầu năm 2024, Bích tập trung vào thiết kế các tour du lịch như trekking rừng già Tây Côn Lĩnh, hái chè Shan tuyết cổ thụ, thực hành chế biến chè thủ công. Theo Bích, từ khi tổ chức các tour trải nghiệm, cô đã đón các du khách đến từ Nhật, Thụy Sĩ, Pháp, Anh, Mỹ, Australia... tới để tìm hiểu về cây chè Shan tuyết và tham gia các công đoạn chế biến trà. (Trong ảnh: Bích giới thiệu về những cây chè Shan tuyết cổ thụ cho hai du khách Italia đặt tour tìm hiểu về cây chè Cao Bồ.)

Ông Marco Buscemi, du khách đến từ Italia cho biết, ông vô tình nghe một podcast về cây trà Shan tuyết cổ thụ ở Cao Bồ và đã đến tận nơi để nhìn tận mắt, sờ tận tay những gốc trà Shan Tuyết cổ thụ. ''Trước đây chúng tôi nghĩ cây chè chỉ có nhiều ở Trung Quốc, Ấn Độ hoặc Sri Lanka. Tôi thực sự ngạc nhiên khi tận mắt nhìn thấy những cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi này tại Việt Nam. Khi tới Cao Bồ, chúng tôi đã biết Việt Nam có những loại trà rất ngon''. (Trong ảnh: Ông Marco Buscemi đang chụp ảnh cho người bạn đồng hành để lưu lại kỷ niệm dưới tán một cây chè Shan tuyết cổ thụ cao gần 5m).

Du khách yêu trà khi lưu trú tại thôn Lùng Tao có thể thưởng thức những chén trà đặc sản ngay bên bếp lửa các homestay, hay bên hiên nhà sàn với view núi đồi và ruộng bậc thang, thác nước. Du khách cũng có thể đi thăm các xưởng sản xuất trà và phòng trà của người Dao bản địa tại Cao Bồ như Mây Trà Shan hay Lý Trà Cổ.

Du khách cũng có thể tham quan các xưởng sản xuất chè tại địa phương - nơi đóng vai trò đầu mối thu mua búp chè tươi cho các hộ dân trong bản và chế biến thành các loại trà khác nhau như bạch trà, trà vàng (trà Phổ Nhĩ sống), hồng trà (trà đen), trà nhồi ống tre, trà quýt Shan tuyết, cũng như khai thác các dòng trà tự nhiên quý hiếm trên núi cao như Trà Tiên và Trà Móng Rồng.

Cháng Thị Bích cho biết, vào vụ sản xuất trà, nhiều du khách nước ngoài đã dành nhiều thời gian ở lại thôn Lùng Tao để tự mình tham gia tất cả các công đoạn sản xuất, học cách tạo ra một mẻ trà đúng chuẩn theo phương thức cổ truyền của người Dao. (Ảnh NVCC)

Từ những gốc chè cổ thụ trên sườn núi đến chén trà bên bếp lửa, câu chuyện ở Lùng Tao không chỉ là câu chuyện về một sản phẩm nông nghiệp. Đó còn là cách những người trẻ dân tộc Dao áo dài đang tìm một sinh kế mới từ chính di sản của quê hương.