Ni sư Thích nữ Tâm Đạo: 'Tri thức giúp hội nhập, nhưng giới đức và định lực mới giúp người tu sĩ vững chãi'
Nhân kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20-11), Báo Giác Ngộ đã có cuộc trò chuyện cùng Ni sư Thích nữ Tâm Đạo, Giảng viên Khoa Luật học Phật giáo - Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM, trụ trì Pháp Hoa thiền viện (P.Bình Lợi Trung, TP.HCM) về việc giữ gìn phạm hạnh và bồi đắp nội lực cho Tăng Ni sinh.

Ni sư Thích nữ Tâm Đạo, Giảng viên Khoa Luật học Phật giáo - Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM, trụ trì Pháp Hoa thiền viện (P.Bình Lợi Trung, TP.HCM)
* Thưa Ni sư, với vai trò là giảng viên Khoa Luật học Phật giáo, trực tiếp dìu dắt nhiều thế hệ Tăng Ni sinh trẻ, Ni sư nghĩ thế nào về sự chuyển biến trong tư duy tiếp thu tri thức và độ nhạy bén của các học viên hiện nay so với trước đây?
- Ni sư Thích nữ Tâm Đạo: Qua quá trình giảng dạy và đồng hành cùng Tăng Ni sinh, tôi nhận thấy thế hệ trẻ hôm nay có những ưu thế rất đáng ghi nhận, nổi bật là khả năng tiếp cận thông tin nhanh, nhạy bén trong nắm bắt vấn đề và thích ứng linh hoạt với biến chuyển xã hội.
Nếu các thế hệ đi trước chủ yếu tiếp nhận tri thức qua kinh điển, sách vở truyền thống và sự truyền trao trực tiếp của chư tôn đức giáo thọ, thì Tăng Ni sinh hiện nay có thêm nhiều phương tiện hỗ trợ đắc lực như thư viện điện tử, internet, các nền tảng học thuật mở và công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Các em cũng mạnh dạn hơn trong việc đặt vấn đề, phản biện và bày tỏ quan điểm cá nhân. Đây là tín hiệu tích cực của giáo dục hiện đại.
Tuy nhiên, mỗi thế hệ đều mang một giá trị riêng. Người xưa có sự chuyên cần, tính kiên nhẫn và nếp nghiền ngẫm sâu lắng - dù tiếp cận chậm nhưng lại giúp người học thẩm thấu và ghi nhớ bền lâu. Trong khi đó, thế hệ hôm nay mạnh về sự năng động, tư duy liên ngành và phương pháp nghiên cứu mới. Bài toán đặt ra là làm sao để người trẻ kế thừa được chiều sâu tu học của bậc tiền nhân, đồng thời phát huy trọn vẹn bản lĩnh hội nhập của thời đại mới.
* Ni sư nhận thấy đâu là điểm mạnh và những "khoảng trống" nào cần bồi đắp thêm nơi Tăng Ni sinh trong bối cảnh xã hội hiện đại?
- Tôi trân trọng sự thông minh, nhạy bén và tinh thần cầu tiến của Tăng Ni sinh trẻ - đó là những điểm sáng đáng tự hào. Song, điều khiến tôi quan tâm hơn cả vẫn là nội lực tu tập và ý thức tự kỷ luật của các em.
Xã hội hiện đại mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng bủa vây bởi vô vàn tác động và cám dỗ. Nếu thiếu nội lực và khả năng làm chủ bản thân, người trẻ rất dễ bị cuốn theo các giá trị bên ngoài mà lơi lỏng công phu tu tập. Người xuất gia có thể chưa phải là người xuất sắc nhất về kiến thức thế học, nhưng nhất thiết phải là người có ý thức tu tập, biết tự điều chỉnh và chịu trách nhiệm với đời sống của chính mình.
Tri thức giúp người tu sĩ hội nhập với thời đại, nhưng giới đức, nội lực và sự tự kỷ luật mới là nền tảng giúp người tu sĩ đứng vững trên lộ trình tu học và phụng sự lâu dài. Vì vậy, giáo dục Phật giáo không chỉ đào tạo nên những Tăng Ni sinh năng động bên ngoài, mà cốt lõi phải giúp các em vững vàng từ nội tâm.
* Giữa biển thông tin và tri thức phong phú hiện nay, Tăng Ni sinh rất dễ bị cuốn vào vòng xoáy bằng cấp, nghiên cứu học thuật hoặc các hoạt động Phật sự bề nổi. Làm thế nào để các em giữ được sự cân bằng giữa "học" và "tu", thưa Ni sư?
- Trước hết, Tăng Ni sinh cần xác định rõ mục đích của việc học là để thấu hiểu Chánh pháp, khai mở trí tuệ và phụng sự chúng sinh, chứ không phải chạy theo bằng cấp hay thành tích hình thức. Tôi luôn tâm niệm: Học là để tu tốt hơn và tu là để soi sáng, làm sâu sắc thêm việc học.
Dù bận rộn nghiên cứu hay dấn thân Phật sự, người trẻ vẫn phải giữ vững thời khóa tu tập, thực hành chánh niệm, nương tựa Giới luật và thường xuyên quán chiếu lại tự thân. Người xuất gia cần hội nhập nhưng không đánh mất đời sống nội tâm; dấn thân phụng sự nhưng không để tâm chạy theo danh lợi, phô trương. Thước đo giá trị không nằm ở việc học thật nhiều hay làm thật nhiều Phật sự, mà ở chỗ sau mỗi chặng đường, bản thân có trưởng thành hơn về trí tuệ, đạo hạnh và sự chuyển hóa nội tâm hay không.

Ni sư Thích nữ Tâm Đạo cùng Ni sinh Khoa Luật học Phật giáo khóa XVII - Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM
* Phụ trách bộ môn Luật học Phật giáo - nền tảng căn bản của đời sống phạm hạnh, Ni sư trăn trở điều gì nhất về kỷ cương thiền môn và việc giữ gìn uy nghi tế hạnh của Tăng Ni sinh trước sức ép của lối sống thực dụng và không gian mạng?
- Điều tôi trăn trở nhất là làm sao để Tăng Ni sinh không chỉ tiếp cận Luật học như một môn kiến thức thuần túy, mà thực sự lấy Giới luật làm điểm tựa cho đời sống phạm hạnh. Giới luật không phải là khuôn phép trói buộc, mà chính là hàng rào bảo hộ giúp người xuất gia duy trì sự thanh tịnh, nuôi dưỡng đạo lực và phẩm hạnh. Một người dù kiến thức uyên bác đến đâu nhưng thiếu giới đức và uy nghi tế hạnh thì cũng khó tạo dựng được niềm tin nơi quần chúng.
Trước sức ảnh hưởng của lối sống thực dụng và mạng xã hội, người trẻ dễ bị chi phối bởi tâm lý hình thức, sự nổi tiếng hay những giá trị ảo. Tôi không phủ nhận mặt tích cực của không gian mạng - nếu biết vận dụng đúng Chánh pháp, đây là phương tiện hoằng pháp rất hữu hiệu. Tuy nhiên, người xuất gia phải giữ được chánh niệm, sự tự chủ và luôn lấy giới luật làm thước đo cho từng lời nói, hành xử từ đời thực đến không gian mạng.
Trong giảng dạy, tôi luôn gắn lý thuyết Luật học với thực hành đời sống hằng ngày, đồng thời đề cao vai trò "thân giáo" của chư vị giáo thọ và các bậc tôn túc. Kiến thức giúp người tu sĩ truyền bá giáo pháp, nhưng giới đức và đạo phong mới là cội rễ giữ gìn mạng mạch Phật pháp và sự trang nghiêm, trường tồn của Tăng đoàn.
* Từ thực tiễn giảng dạy và quản lý tự viện, Ni sư có những đề xuất tâm huyết nào đối với chương trình đào tạo của các cơ sở giáo dục Phật giáo hiện nay, nhằm giúp Tăng Ni sinh sau khi ra trường tự tin phụng sự Đạo pháp và xã hội?
- Tôi có hai đề xuất trọng tâm. Thứ nhất, cần chú trọng trang bị cho Tăng Ni sinh ngoại ngữ, kỹ năng công nghệ số và năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách có trách nhiệm để đáp ứng yêu cầu hoằng pháp trong kỷ nguyên mới. Thứ hai, cần tăng cường sự kết nối chặt chẽ giữa Học viện, các tự viện và các ban ngành Giáo hội, tạo môi trường thực tiễn để Tăng Ni sinh rèn luyện, phát huy sở trường và từng bước đảm đương các Phật sự phù hợp.
Giáo dục Phật giáo cần chuyển dịch mạnh mẽ từ mục tiêu truyền đạt kiến thức đơn thuần sang đào tạo con người có năng lực phụng sự toàn diện. Tôi kỳ vọng các cơ sở đào tạo sẽ hun đúc nên một thế hệ Tăng Ni trẻ "vững Phật học, am hiểu thế học, giàu giới đức và bản lĩnh hội nhập". Bởi lẽ, khi rời ghế giảng đường, điều người xuất gia cần nhất không chỉ là tấm bằng, mà là năng lực đảm đương Phật sự, bản lĩnh trước thách thức thời cuộc và đủ đạo hạnh để làm chỗ nương tựa tinh thần vững chãi cho số đông.

