Niềm đam mê biến di sản văn hóa thành nơi sinh kế

Những đóng góp ấy đã giúp anh được vinh danh tại Giải thưởng “Thanh niên sống đẹp” năm 2026, nhân kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống Hội LHTN (15.10).

Anh Sùng Mạnh Hùng chụp ảnh kỷ niệm cùng các du khách quốc tế khi ghé thăm, trải nghiệm văn hoá tại phố cổ Đồng Văn. Ảnh: Báo Tin tức và Dân tộc

Ký ức bản làng đến khát vọng giữ gìn văn hóa

Sinh năm 1992, hiện là cán bộ Trung tâm Dịch vụ công xã Đồng Văn, Hùng có tuổi thơ gắn với Xà Phìn, vùng quê nghèo của đồng bào dân tộc Mông. Ký ức tuổi thơ của anh là hình ảnh cối xay lúa, giã gạo, những ngày làm nương và tiếng khèn Mông trầm bổng qua đôi tay của ông trong những buổi sinh hoạt của bản làng. Những âm thanh tưởng chừng bình dị ấy đã trở thành một phần ký ức, nuôi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc trong chàng trai trẻ.

Càng trưởng thành, Hùng càng nhận ra rằng đằng sau mỗi điệu khèn, câu hát là những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

“Tôi sinh ra trong một gia đình khó khăn, từ nhỏ đã thường nghe ông thổi khèn, bà hát dân ca Mông. Khi lớn lên, tôi tự hỏi tại sao mình không thể đưa những làn điệu dân ca, tiếng khèn ấy đến với du khách, để nhiều người biết hơn về văn hóa của dân tộc mình?”, Hùng chia sẻ.

Trăn trở ấy dần trở thành động lực để anh tìm cách đưa văn hóa truyền thống ra khỏi không gian sinh hoạt quen thuộc của bản làng, đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là du khách trong nước và quốc tế.

Với Hùng, bảo tồn văn hóa không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ những giá trị đã có mà quan trọng hơn là tạo được môi trường để văn hóa tiếp tục hiện diện trong đời sống, được thực hành, trải nghiệm và trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, tạo sinh kế cho chính những người đang nắm giữ di sản.

Nghĩ là làm, năm 2022, Sùng Mạnh Hùng bắt đầu đề xuất, xây dựng và tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa cộng đồng tại Đồng Văn. Trong đó, chương trình lửa trại kết hợp biểu diễn nghệ thuật dân gian, giao lưu văn nghệ và trải nghiệm văn hóa bản địa như nhổ lúa, xay ngô, giã gạo… dần trở thành điểm nhấn trong hành trình khám phá vùng cao của du khách tại Đồng Văn, Tuyên Quang.

Điều đáng chú ý trong cách làm của Hùng là không tổ chức hoạt động văn hóa theo lối trình diễn một chiều. Anh mong muốn tạo ra một không gian mở, nơi người dân địa phương và du khách không còn khoảng cách giữa người biểu diễn với người thưởng thức. Mọi người cùng tham gia các điệu múa, lời ca, trò chơi tập thể, trò chuyện, chia sẻ và tìm hiểu về phong tục, tập quán của đồng bào các dân tộc.

Ngay từ những ngày đầu, Hùng đã dành nhiều thời gian tìm hiểu, tham khảo để xây dựng chương trình phù hợp với nhiều lứa tuổi, quốc tịch và sở thích khác nhau. Anh mong muốn đây phải là một sân chơi lành mạnh, vui tươi, nơi bất cứ ai đến Đồng Văn cũng có thể tìm thấy niềm vui, sự gần gũi và cảm giác được hòa mình vào đời sống văn hóa bản địa.

“Khi du khách đến quê hương mình, tôi muốn họ có một không gian để giao lưu, kết nối văn hóa, biến những người xa lạ thành người quen. Điều khiến tôi vui nhất là được nghe du khách chia sẻ rằng đây là một sân chơi tuyệt vời, nơi mọi người trong nước và quốc tế có thể cùng tham gia, cùng làm quen và trở nên gần gũi hơn”, Hùng bộc bạch.

Khi di sản trở thành sinh kế của cộng đồng

Từ một hoạt động giao lưu cộng đồng, chương trình lửa trại dần tạo được sức hút riêng. Không chỉ có người dân địa phương, đoàn viên, thanh niên tham gia, ngày càng nhiều du khách quốc tế cũng tìm đến trải nghiệm. Những hình ảnh về các hoạt động giao lưu văn hóa được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội, thu hút sự quan tâm của cộng đồng du lịch trong và ngoài nước.

Hùng cho biết, ban đầu anh không đặt mục tiêu xây dựng kênh truyền thông hay tạo ra một hiện tượng trên mạng xã hội. Mọi thứ đến khá tự nhiên, từ chính những hoạt động được tổ chức thường xuyên và sự hào hứng của người tham gia. Đến nay, chương trình đã trở thành một điểm hẹn quen thuộc, được nhiều du khách xem như trải nghiệm không thể thiếu khi đến Đồng Văn.

Các hoạt động thường diễn ra từ 20h đến 22h hằng ngày; riêng thứ Bảy và Chủ nhật có thể kéo dài đến 22h30.

Đặc biệt, Hùng chủ động tận dụng các nền tảng số để quảng bá hình ảnh quê hương. Theo anh, trước đây, muốn đưa hình ảnh địa phương đến với công chúng thường phải thông qua các kênh truyền hình, phát thanh chính thống. Nhưng hiện nay, với một chiếc điện thoại thông minh và khả năng sáng tạo nội dung, người trẻ hoàn toàn có thể giới thiệu vẻ đẹp văn hóa, con người và sản vật quê hương đến đông đảo công chúng.

“Những đoạn video ghi lại không khí giao lưu, tiếng khèn, điệu múa và nụ cười của du khách tại các đêm lửa trại đã góp phần đưa hình ảnh Đồng Văn lan tỏa trên môi trường số. Không ít du khách quốc tế chủ động nhắn tin bày tỏ mong muốn đến Việt Nam, đến quê hương của Hùng để trực tiếp tham gia những hoạt động này”, chàng trai người Mông chia sẻ.

Theo Hùng, Đồng Văn vốn được biết đến với những dãy núi đá tai mèo hùng vĩ, cảnh quan thiên nhiên đặc sắc và hệ thống di sản văn hóa. Nếu trước đây du khách chủ yếu tìm đến để khám phá cảnh quan, tham quan các di tích thì nay, những hoạt động văn hóa cộng đồng đã tạo thêm lý do để họ ở lại, trải nghiệm và cảm nhận sâu sắc hơn về vùng đất này.

Đáng chú ý, trong dịp lễ Quốc khánh 2.9, riêng Đồng Văn đón khoảng 45.000 lượt khách tham quan, trải nghiệm. Với Hùng, sự quan tâm của du khách không chỉ là niềm vui đối với những người tổ chức mà còn cho thấy sức hấp dẫn của văn hóa bản địa khi được giới thiệu bằng cách thức gần gũi, sinh động và phù hợp với nhu cầu trải nghiệm của du khách hiện đại.

Đặc biệt, Hùng đã thành lập các nhóm giao lưu văn hóa, nghệ thuật dân gian quần chúng để phục vụ du khách. Hiện có ba nhóm mang tên Lửa trại, với thành viên chủ yếu là các bạn học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn tại địa phương. Tham gia hoạt động, các em có cơ hội thể hiện năng khiếu, thực hành những giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời có thêm nguồn kinh phí trang trải việc học tập và hỗ trợ cuộc sống gia đình.

Anh cũng khuyến khích các bạn trẻ mạnh dạn ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số vào quảng bá văn hóa, du lịch và tiêu thụ sản vật địa phương. Tuy nhiên, việc sáng tạo nội dung trên môi trường mạng cần được thực hiện nghiêm túc, có trách nhiệm, bảo đảm phù hợp với các chủ trương, chính sách và quy định của pháp luật.

Những đóng góp được ghi nhận

Những nỗ lực bền bỉ của Sùng Mạnh Hùng đã được ghi nhận bằng nhiều giải thưởng, bằng khen trong hoạt động văn hóa, nghệ thuật và công tác cộng đồng.

Anh từng đạt giải A với tiết mục “Pao ơi bay lên” tại Liên hoan Tuyên truyền lưu động tỉnh Hà Giang năm 2024; giải A với tiết mục múa “Xuân về trên bản Lô Lô” cùng năm. Anh cũng được khen thưởng vì có thành tích xuất sắc trong công tác truyền thông số, lan tỏa hình ảnh Hà Giang trên môi trường số.

Năm 2025, Hùng tiếp tục được ghi nhận với thành tích trong tổ chức Lễ hội Khèn Mông lần thứ X; thành tích xuất sắc trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; đặc biệt là thành tích tiêu biểu trong học tập, công tác, có uy tín tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Việc được trao Giải thưởng “Thanh niên sống đẹp” là sự ghi nhận đối với những đóng góp của chàng trai người Mông trong việc gìn giữ, lan tỏa văn hóa truyền thống và tạo dựng những giá trị tích cực cho cộng đồng.