Nigeria: Hơn 1 tỷ USD sai phạm tài chính trong khu vực công

Tổng Kiểm toán Shaakaa Chira kêu gọi quản lý nguồn lực công để củng cố trách nhiệm giải trình. Nguồn: cdn.vanguardngr.com

Hàng loạt khoản chi thiếu kiểm soát

Tháng 9 vừa qua, Báo cáo thường niên về tình trạng không tuân thủ luật pháp và yếu kém trong công tác kiểm soát nội bộ tại các MDA cho năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2024 được công khai, phơi bày nhiều vấn đề trong quản lý tài chính công. Báo cáo ghi nhận tình trạng kiểm soát tài chính lỏng lẻo, thanh toán thiếu chứng từ hợp lệ, doanh thu không được nộp về ngân sách, hợp đồng bất thường và các khoản tạm ứng tiền mặt chưa được thanh quyết toán tại hàng loạt cơ quan Chính phủ.

Tổng Kiểm toán Liên bang Nigeria Shaakaa Chira đánh giá đây không chỉ là những vi phạm riêng lẻ mà là “những thiếu sót, sai phạm trong công tác kiểm soát mang tính hệ thống, có nguy cơ làm suy yếu công tác quản lý tài chính công, trách nhiệm giải trình và hiệu quả cung cấp dịch vụ công”.

Trước đó, vào cuối tháng 7, Tổng Kiểm toán Liên bang Nigeria đã trình bày báo cáo trước Quốc hội, cho biết quá trình kiểm toán xác định 31 loại vi phạm nghiêm trọng tại các MDA được kiểm toán. Những phát hiện này làm dấy lên mối quan ngại về hiệu quả của các cơ chế quản lý nhằm bảo vệ nguồn lực công.

Một trong những vấn đề đáng chú ý là việc 25 MDA nhận các khoản tạm ứng tiền mặt vượt quá hạn mức cho phép, với tổng trị giá khoảng 1,403 tỷ NGN. Viện Công nghệ và Quản lý xây dựng quốc gia tại bang Edo có khoản tạm ứng lớn nhất, lên tới 467,77 triệu NGN.

Kiểm toán cũng phát hiện 20 MDA chưa thanh quyết toán các khoản tạm ứng tiền mặt trị giá 2,74 tỷ NGN. Trong đó, Tổ chức Quan hệ đối tác mới vì sự phát triển của châu Phi có khoản tạm ứng chưa quyết toán lớn nhất, ở mức 1,01 tỷ NGN. Tổ chức này tiếp tục bị chỉ trích do không giải trình thỏa đáng các khoản thanh toán mờ ám trị giá 1,78 tỷ NGN.

Công tác thu ngân sách cũng bộc lộ những hạn chế. Theo Báo cáo, 5 MDA đã nộp thiếu các khoản thu nội bộ vào Quỹ Doanh thu hợp nhất của Chính phủ với tổng trị giá 1,169 tỷ NGN. Ủy ban Quản lý định danh quốc gia chiếm phần lớn nhất, với 627,35 triệu NGN.

Bên cạnh đó, 20 cơ quan có các khoản thanh toán thiếu chứng từ hợp lệ với tổng trị giá 3,27 tỷ NGN. Bộ Truyền thông, Đổi mới và Kinh tế kỹ thuật số Liên bang có giá trị cao nhất, ở mức 447,67 triệu NGN.

Đáng chú ý, kiểm toán phát hiện các khoản thanh toán không có chứng từ trị giá 37,081 tỷ NGN tại 21 cơ quan. Văn phòng Chuyển tiền mặt quốc gia chiếm tới 33,75 tỷ NGN. Cơ quan này cũng bị cáo buộc liên quan đến các khoản thanh toán trị giá 36,74 tỷ NGN được thực hiện sai quy định, chiếm phần lớn trong tổng số 39,17 tỷ NGN vi phạm cùng loại tại 7 MDA.

Khung pháp lý chờ được hoàn thiện

Theo Báo cáo kiểm toán, những sai phạm mang tính hệ thống tại nhiều cơ quan công cho thấy vấn đề xuất hiện ở nhiều khâu của quá trình phân phối và sử dụng ngân sách, từ phê duyệt, giải ngân vốn đến mua sắm, thực hiện hợp đồng, lưu trữ hồ sơ, nộp tiền về ngân sách và kiểm duyệt trước khi thanh toán.

Báo cáo đồng thời cảnh báo những hậu quả không chỉ giới hạn ở thiệt hại tài chính. Tình trạng không tuân thủ pháp luật, suy giảm trách nhiệm giải trình của các cơ quan công và những yếu kém trong thực thi các quy định cũng được đặt ra. Trước thực trạng này, Văn phòng Tổng Kiểm toán tiếp tục bày tỏ quan ngại về tính vững chắc của khung pháp lý hỗ trợ hoạt động của Văn phòng cũng như việc thực thi các kiến nghị kiểm toán.

Hiện Quốc hội Nigeria vẫn chưa xem xét, thảo luận và chính thức thông qua luật mới về Cơ quan Kiểm toán Liên bang, dù quá trình xem xét Dự Luật đã kéo dài nhiều tháng. Dự Luật Cơ quan Kiểm toán Liên bang đã được trình lên Tổng thống để phê chuẩn từ vài tháng trước nhưng vẫn chưa được ký ban hành.

Việc phê chuẩn Dự Luật tiếp tục bị trì hoãn trong bối cảnh nhiều vi phạm tài chính được phát hiện qua hoạt động kiểm toán đã trở thành mối quan ngại đối với những người ủng hộ trách nhiệm giải trình. Theo đó, việc phát hiện sai phạm thông qua kiểm toán là chưa đủ nếu thiếu các chế tài hiệu quả để buộc cá nhân, cơ quan tuân thủ pháp luật.

Dự Luật được kỳ vọng sẽ tăng cường tính độc lập và hiệu quả hoạt động của Văn phòng Tổng Kiểm toán, đồng thời cải thiện tính minh bạch, trách nhiệm giải trình trong quản lý tài chính công và hiệu quả thực thi các kiến nghị kiểm toán.

Đáng chú ý, Dự Luật đề xuất trao quyền cho Tổng Kiểm toán thực hiện các biện pháp xử lý đối với người đứng đầu các MDA không phản hồi hoặc không giải trình thỏa đáng những vấn đề được nêu trong Báo cáo kiểm toán. Dự Luật cũng đưa ra yêu cầu mới về mốc thời gian cụ thể hơn để Chính phủ Liên bang gửi báo cáo tài chính lên Văn phòng Tổng Kiểm toán.

Việc trì hoãn phê chuẩn Dự Luật này kéo dài nhiều tháng qua đã khiến những hạn chế, yếu kém mang tính hệ thống không được giải quyết kịp thời. Hậu quả là các nguồn lực công ngày càng bị thất thoát dù hàng loạt sai phạm đã bị phơi bày qua các Báo cáo kiểm toán liên tiếp./.

(Theo guardian.ng và tổng hợp)