Nigeria và bài toán giành lại nguồn vốn đầu tư dầu khí
Trong nhiều thập kỷ, ngành công nghiệp khai thác dầu khí toàn cầu hoạt động dựa trên một tiền đề đơn giản: tìm thấy dầu mỏ, và vốn đầu tư sẽ theo sau. Logic đó đã định hình cách các quốc gia sản xuất tiếp thị bản thân với các công ty dầu khí quốc tế, và trong một thời gian dài, nó đã hiệu quả. Nhưng cơ chế phân bổ vốn đã thay đổi về cơ bản. Ngày nay, các khu vực giàu tài nguyên dầu khí nhất thế giới đang học được một bài học khó khăn - sự giàu có về địa chất tạo ra cơ hội, nhưng chất lượng thể chế mới quyết định ai thực sự được cấp vốn.
Cải cách thể chế, chính sách tài khóa, an ninh và tốc độ cấp phép sẽ quyết định liệu Nigeria có tận dụng được nguồn tài nguyên khổng lồ trước khi vốn quốc tế chuyển sang Guyana, Namibia và Brazil. (Ảnh minh họa)
Căng thẳng này thể hiện rõ nhất trong cuộc cạnh tranh đầu tư dầu khí ở Nigeria, nơi có 37 tỷ thùng dầu và trữ lượng condensate đã được chứng minh cùng 215,19 nghìn tỷ feet khối khí đốt tự nhiên, trong khi chi tiêu cho hoạt động khai thác lại sụt giảm suốt một thập kỷ. Để hiểu được lý do, cần phải nhìn không chỉ vào những gì nằm dưới lòng đất, mà còn vào mọi thứ nằm trên mặt đất.
Nigeria đang đứng trước cơ hội phục hồi đầu tư dầu khí, nhưng cuộc cạnh tranh mới cho thấy trữ lượng lớn không còn đủ để thu hút dòng vốn. Cải cách thể chế, chính sách tài khóa, an ninh và tốc độ cấp phép sẽ quyết định liệu nước này có tận dụng được nguồn tài nguyên khổng lồ trước khi vốn quốc tế chuyển sang Guyana, Namibia và Brazil.
Nigeria có khoảng 37 tỷ thùng trữ lượng dầu và condensate đã được chứng minh, cùng 215,19 nghìn tỷ feet khối khí tự nhiên. Thế nhưng đầu tư thượng nguồn đã giảm hơn 90%, từ khoảng 26 tỷ USD năm 2014 xuống khoảng 2 tỷ USD trong những năm gần đây. Nguyên nhân không phải Nigeria hết dầu, mà lợi suất điều chỉnh theo rủi ro của các dự án tại đây trở nên kém hấp dẫn so với những thị trường khác.
Trộm dầu và phá hoại đường ống tại Niger Delta gây tổn thất sản lượng và làm tăng chi phí. Quy định thiếu ổn định, thủ tục kéo dài và bất ổn an ninh làm tăng chi phí dự án. Cùng lúc, Guyana, Namibia và Brazil nổi lên như những điểm đến hấp dẫn hơn.
Đây là lý do Nigeria đang đẩy mạnh cải cách. Đạo luật Công nghiệp Dầu khí (PIA) năm 2021 là cuộc cải tổ sâu rộng. Từ năm 2023, thủ tục được rút gọn, thời gian phê duyệt giảm và các ưu đãi ngoài khơi được tăng cường.
Kết quả ban đầu đã xuất hiện. Sản lượng dầu thô và condensate phục hồi lên 1,56 triệu thùng/ngày, cao nhất kể từ tháng 4/2020. NUPRC đã phê duyệt các kế hoạch phát triển mỏ trị giá hơn 57 tỷ USD kể từ năm 2024. ExxonMobil cũng trở lại hoạt động khoan sau gần một thập kỷ giảm hiện diện tại vùng biển Nigeria. Tập đoàn cũng cam kết 1 tỷ USD cho dự án Usan Infill, dự kiến bổ sung tới 40.000 thùng/ngày.
Một bước ngoặt khác là khung tài khóa và quản lý mới dành cho dầu khí nước sâu, được Nigeria phê duyệt ngày 11/8. Điểm quan trọng là chuyển từ đàm phán theo từng dự án sang các quy định xác lập trước. Với dự án cần vốn lớn và có vòng đời hàng chục năm, khả năng dự đoán chính sách có giá trị hơn một mức thuế thấp nhưng dễ thay đổi. Nigeria đặt mục tiêu thu hút tới 50 tỷ USD đầu tư ngoài khơi vào năm 2030.
Nước này cũng giảm phí ký kết trong vòng đấu thầu mới xuống khoảng 3-7 triệu USD, so với 10 triệu USD năm 2024. Gần 300 công ty bày tỏ quan tâm và 196 doanh nghiệp tiến vào vòng đấu thầu. Tuy nhiên, 13 lô không có hồ sơ dự thầu. Điều đó cho thấy nhà đầu tư vẫn chọn lọc rất kỹ: những khu vực có rủi ro an ninh cao, thiếu hạ tầng hoặc hồ sơ quyền khai thác chưa rõ ràng vẫn khó thu hút vốn.
Dự án Bonga South West Aparo là phép thử quan trọng. Dự án do Shell dẫn dắt, trị giá khoảng 20 tỷ USD, đã bị đình trệ hơn một thập kỷ. Nigeria đang hướng tới quyết định đầu tư cuối cùng vào năm 2027. Nếu thành công, dự án sẽ là tín hiệu mạnh cho cải cách.
Tuy vậy, ưu đãi tài khóa vẫn chưa đủ. PENGASSAN cho rằng các cải cách cần được đưa vào PIA thông qua sửa đổi luật, thay vì chỉ dựa vào sắc lệnh hành pháp, để giảm nguy cơ chính sách đảo chiều. An ninh cũng cần giải pháp lâu dài, kết hợp với sự tham gia của cộng đồng và công nghệ giám sát đường ống.
Khí đốt là một cơ hội khác. Với 215,19 nghìn tỷ feet khối trữ lượng, Nigeria có tiềm năng lớn nhưng chưa khai thác đầy đủ do thiếu nhà máy xử lý, đường ống và thị trường tiêu thụ đủ tín nhiệm. Đầu tư vào chế biến khí, LNG, LPG, CNG, điện khí, phân bón và hóa dầu có thể tạo thêm đầu ra trong nước. Nhà máy lọc dầu Dangote cũng có thể trở thành điểm tựa cho chuỗi giá trị nội địa.
Cuối cùng, Nigeria đang chạy đua trên hai mặt trận. Một mặt, cải cách đã giúp sản lượng và niềm tin đầu tư bắt đầu phục hồi. Mặt khác, Guyana tiếp tục mở rộng khai thác, Namibia tăng tốc tại Orange Basin, còn Brazil duy trì vị thế mạnh về khai thác nước sâu. Vì vậy, vấn đề không phải Nigeria có đủ dầu hay không, mà liệu tốc độ cải cách có đủ nhanh để thu hút nguồn vốn. Trữ lượng có thể nằm dưới lòng đất thêm nhiều năm, nhưng vốn đầu tư thì không chờ đợi.
