Ninh Bình: Đưa di sản vượt khỏi không gian của di tích

Khi di sản được đưa lên môi trường số

Tại Bảo tàng tỉnh Ninh Bình, hơn 92.000 tài liệu, hiện vật đang được lưu giữ. Trong số này, 350 hiện vật, bộ sưu tập tiêu biểu đã được quét 3D; 10 bảo vật quốc gia hoàn thiện bản sao kỹ thuật số và hơn 50 hiện vật có phiên bản trực tuyến 2D. Những hiện vật vốn chủ yếu được tiếp cận tại bảo tàng giờ có thêm một không gian lưu giữ và giới thiệu trên môi trường số.

Tại Cố đô Hoa Lư, quá trình số hóa được thực hiện với kho hiện vật, bảo vật và tư liệu gắn với Nhà nước Đại Cồ Việt. Trung tâm Bảo tồn di tích lịch sử - văn hóa Cố đô Hoa Lư hiện quản lý khoảng 1.000 hiện vật quý, 5 bảo vật quốc gia và 50 bản sắc phong. Tại Nhà trưng bày “Di sản văn hóa thời Đinh - Tiền Lê”, công nghệ trình chiếu 3D kết hợp mapping được sử dụng để giới thiệu trực quan hơn về lịch sử, văn hóa thời kỳ này.

“Di sản văn hóa thời Đinh - Tiền Lê” được trình chiếu sinh động qua công nghệ 3D kết hợp mapping

Ở Chùa Keo Hành Thiện, số hóa lại đi từ những tư liệu cổ. Tư liệu Hán Nôm, kiến trúc, hoa văn của di tích được khảo cứu, đo vẽ, chụp ảnh, in rập; từ đó xây dựng mô hình 3D, bản đồ di tích và không gian tham quan VR360, đồng thời tích hợp dữ liệu vào bản đồ tham quan làng Hành Thiện.

Một cách làm phổ biến hơn là đưa thông tin di tích vào mã QR. Đền Trần, Chùa Phổ Minh, Đền Bảo Lộc, Đền Lựu Phố, Nhà lưu niệm nhà thơ Trần Tế Xương... đã được số hóa, gắn QR để người dân và du khách có thể tra cứu thông tin ngay trên thiết bị di động.

Trong năm 2026, Tỉnh đoàn Ninh Bình đặt mục tiêu số hóa 12 điểm di tích. Trong đó, Chùa Phổ Minh, Đền Cây Quế và Đình Cả đã hoàn thiện tích hợp VR360, cho phép người xem tương tác với không gian di tích trên môi trường ảo.

Từ quét 3D hiện vật, số hóa tư liệu Hán Nôm đến QR và VR360, những cách làm khác nhau đang cùng tạo nên một thay đổi: di sản không còn chỉ được lưu giữ và giới thiệu trong phạm vi nơi nó hiện hữu mà đang có thêm một “đời sống” trên môi trường số.

Mở rộng không gian tiếp cận di sản

Tại Quần thể danh thắng Tràng An, QR đã được triển khai tại Khu du lịch sinh thái Tràng An, Tam Cốc - Bích Động và Cố đô Hoa Lư. Chỉ với một lần quét mã, du khách có thể tiếp cận thêm nội dung thuyết minh, hình ảnh, phim tư liệu và thông tin về điểm đến.

Chỉ cần quét mã QR, du khách có thể tiếp cận nhiều thông tin hữu ích về điểm đến

Điều này càng có ý nghĩa khi không gian di sản của Ninh Bình sau hợp nhất được mở rộng đáng kể, trải dài từ Tràng An - Hoa Lư, Tam Cốc - Bích Động, Bái Đính, Vân Long, Tam Chúc đến Đền Trần - Chùa Phổ Minh, Phủ Dầy, Chùa Keo Hành Thiện, cùng hệ thống di tích, làng nghề và di sản văn hóa phi vật thể phong phú.

Năm 2026, tỉnh tiếp tục xác định ứng dụng VR360, AI, QR, trình chiếu hologram 3D, e-book trong bảo tàng, thư viện, di tích và du lịch; đồng thời số hóa các điểm du lịch, di tích lịch sử và di sản văn hóa phục vụ quản lý và mở rộng khả năng tiếp cận.

Song song với đó, Ninh Bình triển khai điều tra tài nguyên du lịch giai đoạn 2026-2029, hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu số hóa đồng bộ; riêng năm 2026 dự kiến thực hiện tại 27 xã, phường.

Đây cũng là bước chuyển đáng chú ý: từ số hóa từng hiện vật, từng di tích sang từng bước hình thành một không gian dữ liệu rộng hơn về di sản và tài nguyên văn hóa của tỉnh. Khi được số hóa và kết nối, một bảo vật trong bảo tàng, tư liệu Hán Nôm tại hệ thống chùa chiền, hay không gian kiến trúc củacác di tích có thể tiếp tục hiện diện trong trường học, các nghiên cứu, trên điện thoại của du khách hay những không gian tham quan trực tuyến.

Công nghệ không thay thế trải nghiệm đứng trước một bảo vật hay bước vào một di tích hàng trăm năm tuổi. Nhưng 3D, VR360, QR và dữ liệu số đang mở thêm con đường để di sản đến với công chúng. Từ không gian thực đến không gian số, những giá trị của di sản Ninh Bình đang được lưu giữ, kể lại và lan tỏa theo những cách mới mẻ và hấp dẫn./.