Ninh Bình: Khánh Thiện hôm nay, mùa phù sa mới

Mô hình kinh tế tổng hợp của anh Nguyễn Mạnh Hảo, thôn Tiền Phong, giúp nâng cao hiệu quả kinh tế trên diện tích đất ruộng sản xuất kém hiệu quả trước đây. (Ảnh: YẾN TRINH)

Từ những hạt phù sa bồi đắp qua bao mùa, một miền quê cần cù đang tiếp tục vun đắp diện mạo nông thôn mới. Địa giới đã mở rộng, nhưng những điều thân thuộc của làng quê, nếp lao động trên đồng, tình làng nghĩa xóm và ý thức cùng nhau giữ gìn cảnh quan vẫn được nối dài.

Phù sa bồi đắp những mùa no ấm

Dòng Đáy hiền hòa chảy qua địa bàn, đem theo phù sa bồi đắp cho đồng đất. Cùng với hệ thống thủy lợi, kênh mương được đầu tư, điều kiện tự nhiên ấy đã tạo nên một vùng sản xuất nông nghiệp có nền nếp, nơi người dân tích lũy kinh nghiệm qua nhiều mùa vụ và biết cách khai thác lợi thế của quê hương.

Trong báo cáo kinh tế-xã hội chín tháng đầu năm 2026, tổng diện tích gieo trồng vụ xuân của xã đạt 1.184,6ha, trong đó diện tích lúa là 1.019ha. Vụ mùa, diện tích gieo trồng đạt 1.162,7ha, gồm 1.013,9ha lúa và 148,8ha cây hoa màu khác. Những con số ấy phản ánh quy mô sản xuất vẫn được duy trì ổn định, đồng thời cho thấy nông nghiệp tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong đời sống của người dân Khánh Thiện.

Điều đáng chú ý là sản xuất nơi đây không chỉ dừng ở việc giữ diện tích hay bảo đảm thời vụ. Người dân và các hợp tác xã đang tính đến việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng kỹ thuật, cơ giới hóa và tìm hướng tạo ra sản phẩm có chất lượng cao hơn. Với những diện tích canh tác kém hiệu quả, một số hộ đã mạnh dạn chuyển sang mô hình kinh tế tổng hợp, kết hợp trồng cây ăn quả, cây cảnh với nuôi cá, vịt, ngan. Có mô hình trên diện tích hơn một mẫu, sau khi trừ chi phí đem lại hiệu quả kinh tế khoảng 300 triệu đồng mỗi năm.

Mô hình nuôi cua cà ra trên địa bàn xã cho hiệu quả kinh tế cao. (Ảnh: YẾN TRINH)

Ở vùng ven sông, anh Phạm Trung Giang, thôn Tiền Phong, tận dụng 2,5ha mặt nước để nuôi cua cà ra. Sau gần ba năm gây dựng, mô hình có bốn ao nuôi cua thương phẩm và cua giống, sản lượng khoảng 4 tấn mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho năm lao động. Nguồn nước được xử lý, luân chuyển theo hướng tuần hoàn; việc nuôi cua đòi hỏi theo dõi kỹ môi trường ao và thu hoạch chủ yếu vào ban đêm. Từ mặt nước ven sông, một hướng làm ăn mới đang mở ra, góp phần đa dạng sinh kế bên cạnh nghề trồng lúa truyền thống.

Một mô hình khác cho thấy cách người dân tìm giá trị mới từ nguồn nước sông Đáy là nuôi trai nước ngọt của anh Đinh Văn Việt ở thôn Đông Văn Thịnh. Bắt đầu nghiên cứu từ năm 2011, đến nay cơ sở của anh đã chủ động sản xuất con giống, duy trì khoảng 500 nghìn con trai trên diện tích nuôi khoảng 6ha và nâng tỷ lệ sống lên khoảng 80%. Hai sản phẩm ngọc thời trang, ngọc trang sức của cơ sở được công nhận OCOP 4 sao. Từ con trai nước ngọt, người nuôi tạo ra ngọc, sản phẩm thủ công và nguyên liệu chế biến, qua đó nâng giá trị của một nguồn lợi tự nhiên.

Những mô hình ấy chưa thể thay thế vai trò của cây lúa, nhưng mở thêm lựa chọn cho người dân và cho thấy khả năng thích ứng của một vùng quê thuần nông. Bí thư Đảng ủy xã Bùi Thị Lan Oanh cho biết, địa phương xác định nông nghiệp vẫn là nền tảng truyền thống, đồng thời định hướng xây dựng các mô hình sạch, an toàn, từng bước tập trung diện tích và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Đây cũng là nguồn lực để kết nối sản xuất với các hoạt động trải nghiệm nông thôn trong tương lai.

Nếp quê được giữ từ những con đường sạch

Ở Khánh Thiện, xây dựng nông thôn mới không chỉ hiện diện trong những công trình lớn hay các tiêu chí được rà soát trên giấy. Nếp ấy còn nằm trong những việc lặp lại mỗi ngày: đường làng được dọn dẹp, cây xanh được cắt tỉa, hoa được chăm sóc bên lề đường, kênh mương được khơi thông để phục vụ đồng ruộng và khu dân cư.

Sau sáp nhập, địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, cách tổ chức công việc ở cơ sở cũng có những thay đổi. Nhưng việc chăm chút cảnh quan và giữ gìn môi trường vẫn được chính quyền cùng người dân quan tâm. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tô Xuân Trường cho biết, các hoạt động như duy trì điện chiếu sáng, chỉnh trang đường làng, trồng cây xanh và vệ sinh môi trường đã được thực hiện ở các xã trước đây, nay tiếp tục được duy trì trên địa bàn mới. Các tổ tự quản ở khu dân cư, cùng tinh thần gắn bó giữa bà con, góp phần giữ cho những con đường quê sáng, xanh, sạch, đẹp.

Sự tiếp nối ấy có ý nghĩa riêng trong bối cảnh hình thành xã mới. Sáp nhập thay đổi địa giới hành chính, nhưng đời sống làng quê không bắt đầu lại từ đầu. Những tuyến đường, hàng cây, nếp sinh hoạt cộng đồng và tinh thần cùng làm việc chung đã được gây dựng từ nhiều năm. Khi người dân vẫn tự giác dọn dẹp nơi mình sống, chăm chút đoạn đường trước ngõ hay cùng nhau giữ gìn cảnh quan, nông thôn mới trở thành một phần của sinh hoạt thường nhật chứ không còn là phong trào theo đợt.

Báo cáo 9 tháng đầu năm cho biết, xã đang rà soát tiêu chí nông thôn mới theo bộ tiêu chí giai đoạn 2026-2030, phát động người dân duy trì, phát triển đường cây, đường hoa và quan tâm nâng cấp cơ sở hạ tầng. Khánh Thiện đăng ký phấn đấu đạt chuẩn xã nông thôn mới vào năm 2029. Mục tiêu ấy đặt ra yêu cầu tiếp tục củng cố các tiêu chí, nhưng cũng được nâng đỡ bởi những việc làm bền bỉ ở từng xóm, từng con đường.

Nếp quê còn được nuôi dưỡng bằng đời sống văn hóa sôi nổi. Các câu lạc bộ chèo, bóng chuyền hơi, dân vũ và những buổi giao lưu văn nghệ vẫn được duy trì ở nhiều thôn. Đội trống, đội lân được xã hội hóa để phục vụ lễ hội; trong đó, Lễ hội Đình Hàng Tổng hằng năm thu hút đông đảo người dân và du khách, với đoàn rước từ các đền về đình qua những làng quê. Những sinh hoạt ấy nối các thế hệ, làm dày thêm tình cảm cộng đồng - nền tảng quan trọng để người dân cùng chăm lo cho nơi mình sống.

Diện mạo miền quê Khánh Thiện ngày càng khởi sắc. (Ảnh: YẾN TRINH)

Từ miền quê trù phú đến những hướng đi mới

Khánh Thiện có khoảng 15km sông Đáy, nhiều di tích, đình, đền, chùa và những nghề truyền thống như làm bánh đa, bánh đúc, chiếu cói. Đó là những nguồn lực để địa phương nghĩ đến việc kết nối nông nghiệp với văn hóa và du lịch trải nghiệm. Theo Bí thư Đảng ủy xã Bùi Thị Lan Oanh, đã có những đoàn tàu du lịch quốc tế ghé địa phương, đưa du khách đến tìm hiểu làng nghề và giao lưu với các đội chèo. Định hướng của xã là phát triển sản phẩm xanh, thân thiện với môi trường, gắn với đồng ruộng và đời sống làng quê.

Dẫu vậy, con đường phía trước còn những việc cần giải quyết. Quy mô sản xuất của các hợp tác xã còn nhỏ, chưa hình thành vùng sản xuất tập trung; dịch vụ lưu trú và hoạt động trải nghiệm chưa đa dạng. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tô Xuân Trường cũng nêu khó khăn về kết nối giao thông giữa hai bờ sông và việc chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ. Những nghề truyền thống có giá trị văn hóa nhưng chưa tạo được nhiều việc làm, trong khi địa phương còn cần thêm nguồn lực để đầu tư hạ tầng.

Đồng quê Khánh Thiện vào mùa lúa chín. (Ảnh: YẾN TRINH)

Bởi vậy, hướng đi mới của Khánh Thiện không phải là rời bỏ nền tảng nông nghiệp, mà là tìm cách làm cho đồng đất, mặt nước, nghề truyền thống và văn hóa làng quê tạo ra giá trị tốt hơn. Xã định hướng phát triển các cụm công nghiệp gắn với bảo vệ môi trường, khai thác lợi thế cảng sông và từng bước kết nối sản xuất nông nghiệp với du lịch nông thôn. Những lựa chọn ấy cần thời gian, quy hoạch và sự tham gia của người dân, nhưng đều bắt đầu từ việc nhận ra giá trị sẵn có của quê hương.

Chiều xuống, trên những con đường ven kênh, sắc vàng của lúa chín vẫn ánh lên giữa màu xanh của hàng cây và những khoảng vườn. Dòng Đáy lặng lẽ đi qua, mang theo phù sa và chứng kiến những đổi thay của vùng quê. Khánh Thiện hôm nay đang rộng mở hơn sau sáp nhập, nhưng sức sống của miền đất này vẫn bắt đầu từ những điều gần gũi: bàn tay người nông dân trên đồng, con đường được giữ sạch và tình làng nghĩa xóm được bồi đắp qua từng ngày.