Ninh Bình: Làm gì để biến lợi thế gần 1.500 HTX thành sức mạnh kinh tế?

Trao đổi với VnBusiness, ông Đỗ Xuân Trường, Ủy viên Ban Chấp hành Liên minh HTX Việt Nam khóa VII, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Ninh Bình kỳ vọng, với những thế mạnh sẵn có, từ nay đến năm 2030, Ninh Bình hướng tới mục tiêu có ít nhất 1–2 HTX nằm trong nhóm HTX mạnh của khu vực, đến năm 2045 phấn đấu có 1–2 HTX nằm trong tốp 300 HTX toàn cầu.

Ông Đỗ Xuân Trường, Ủy viên Ban Chấp hành Liên minh HTX Việt Nam khóa VII, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Ninh Bình.

Sau hợp nhất, Ninh Bình có gần 1.500 HTX, đứng thứ hai cả nước về số lượng. Nhưng số lượng lớn có đồng nghĩa với một khu vực kinh tế tập thể mạnh? Đâu là lợi thế thực sự và đâu là điểm nghẽn lớn nhất của các HTX hiện nay?

Việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính theo chủ trương chung của Đảng và Nhà nước đã tạo ra một không gian phát triển mới cho tỉnh Ninh Bình. Qua hơn một năm thực hiện, chúng tôi nhận thấy bên cạnh những khó khăn trong quá trình tổ chức lại, địa phương cũng có nhiều lợi thế để thúc đẩy kinh tế tập thể, HTX phát triển.

Trước hết, về quy mô, Ninh Bình hiện có gần 1.500 HTX, đứng thứ hai cả nước. Trong đó, khoảng 70% HTX hoạt động có hiệu quả; có 953 HTX nông nghiệp, 93 Quỹ tín dụng nhân dân, còn lại là các HTX phi nông nghiệp.

Đây là nền tảng quan trọng để kinh tế tập thể tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đặc biệt, Ninh Bình hiện có khoảng 1.181 sản phẩm OCOP, trong đó nhiều sản phẩm đạt 4 sao, 5 sao. Nếu tổ chức tốt sản xuất, nâng cao chất lượng và kết nối thị trường, đây sẽ là nguồn lực rất lớn để HTX phát triển.

Một lợi thế khác là Ninh Bình đang đặt mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030. Trong định hướng phát triển đó, tỉnh xác định nhiều khâu đột phá, trong đó có hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Liên minh HTX theo hướng chuyên nghiệp; đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng các mô hình liên kết theo chuỗi.

Đặc biệt, chúng tôi xác định phải gắn kinh tế tập thể, HTX với du lịch. Ninh Bình có lợi thế rất lớn về du lịch, vì vậy việc đưa sản phẩm OCOP vào hệ sinh thái du lịch, kết nối sản phẩm với điểm đến, dịch vụ và trải nghiệm sẽ mở thêm đầu ra, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm.

Du khách tham quan đảo chim, Khu du lịch sinh thái Thung Nham ở Ninh Bình.

Tuy nhiên, thách thức cũng rất rõ. Dù số lượng HTX lớn nhưng số HTX thực sự mạnh, có vai trò dẫn dắt, làm đầu tàu còn hạn chế. Quy mô của phần lớn HTX vẫn nhỏ, hoạt động phân tán.

Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ HTX còn nhiều người cao tuổi, trong khi việc thu hút lao động trẻ, lao động có tay nghề về khu vực kinh tế tập thể gặp không ít khó khăn. Đây là bài toán không chỉ của Liên minh HTX mà còn cần sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền địa phương.

Chuyển đổi số cũng là một điểm nghẽn. Dù đã được đẩy mạnh nhưng cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ của các HTX còn hạn chế. Vì vậy, để chuyển đổi số thực sự trở thành công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh, chúng tôi còn rất nhiều việc phải làm.

Không gian phát triển của Ninh Bình sau hợp nhất được mở rộng đáng kể. Theo ông, đâu là những lợi thế có thể chuyển hóa trực tiếp thành cơ hội kinh doanh cho HTX, thay vì chỉ dừng ở lợi thế về quy mô địa lý và số lượng?

Chúng tôi xác định muốn kinh tế tập thể phát triển thì trước hết phải xây dựng được một kế hoạch tổng thể, phù hợp với định hướng phát triển của tỉnh và Nghị quyết Đại hội Liên minh HTX Việt Nam.

Một nhiệm vụ quan trọng là tham mưu UBND tỉnh xây dựng Đề án hỗ trợ kinh tế tập thể tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2026–2030. Khi được ban hành, đây sẽ là cơ sở để huy động và bố trí nguồn lực hỗ trợ HTX xây dựng mô hình, chuyển đổi số, đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn; hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm OCOP.

Cùng với chính sách, chúng tôi chú trọng nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền và các ngành về vai trò của kinh tế tập thể. Tinh thần của Nghị quyết 20 và Luật HTX năm 2023 cần được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực, để kinh tế tập thể thực sự được quan tâm trong quá trình hoạch định và triển khai chính sách ở địa phương.

Liên minh HTX tỉnh cũng sẽ phối hợp chặt chẽ với các sở, ban, ngành như Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường, Tài chính... để tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn, cơ chế chính sách, nguồn lực chuyển đổi số và giúp HTX tiếp cận tốt hơn các chính sách hỗ trợ.

Một nhiệm vụ chúng tôi đặc biệt quan tâm là đào tạo đội ngũ cán bộ HTX. Không thể xây dựng HTX mạnh nếu năng lực quản trị còn hạn chế. Do đó, nội dung đào tạo sẽ tập trung vào quản trị, marketing, dự báo thị trường, xây dựng phương án sản xuất kinh doanh, kỹ năng tiếp cận thị trường và ứng dụng công nghệ.

Chúng tôi cũng khuyến khích HTX ứng dụng các nền tảng số trong tổ chức sản xuất, xây dựng gian hàng trên sàn thương mại điện tử, bán hàng qua các kênh trực tuyến như TikTok, YouTube, Facebook... Qua đó từng bước thay đổi phương thức tiếp cận thị trường, thay vì chỉ sản xuất rồi chờ thương lái hoặc thị trường truyền thống.

Bên cạnh đó, các phong trào thi đua sẽ được triển khai gắn với việc phát hiện, biểu dương những tập thể, cá nhân và mô hình hiệu quả. Những mô hình tốt phải được tổng kết, đánh giá để rút kinh nghiệm và nhân rộng.

Mục tiêu của chúng tôi là đến năm 2030, Ninh Bình có ít nhất 1–2 HTX nằm trong nhóm HTX mạnh của khu vực; đến năm 2045 phấn đấu có 1–2 HTX nằm trong tốp 300 HTX toàn cầu.

Từ thực tiễn tại địa phương, ông có kiến nghị gì với Chính phủ, các bộ, ngành và Liên minh HTX Việt Nam để tháo gỡ những điểm nghẽn hiện nay?

Trước hết, tôi đề nghị Chính phủ và các bộ, ngành tiếp tục ban hành, triển khai đồng bộ các cơ chế, chính sách về kinh tế tập thể để chính sách sớm đi vào cuộc sống và HTX có thể thụ hưởng.

Trong đó, cần nghiên cứu chính sách hỗ trợ đặc thù đối với HTX nông nghiệp. Đây là một trong những trụ cột của kinh tế tập thể nhưng hiện vẫn gặp nhiều khó khăn về vốn, nhân lực và khả năng cung cấp dịch vụ cho thành viên.

Bản chất của HTX là hoạt động vì lợi ích của thành viên chứ không đơn thuần vì lợi nhuận. Vì vậy, các HTX có thể thực hiện tương đối tốt những dịch vụ cơ bản, thiết yếu như nước, bảo vệ thực vật, điện..., nhưng các dịch vụ thỏa thuận như cấy, thu hoạch, cung ứng giống vẫn còn rất khó khăn.

Đặc biệt, cần có chính sách phù hợp đối với đội ngũ cán bộ HTX. Hiện nay, thu nhập của giám đốc, thành viên hội đồng quản trị HTX nông nghiệp ở nhiều nơi chỉ khoảng 3–4 triệu đồng/tháng. Với mức này, rất khó để cán bộ có thể yên tâm, toàn tâm toàn ý gắn bó và đầu tư cho HTX.

Cần các chính sách hỗ trợ đặc thù đối với HTX nông nghiệp.

Một vấn đề khác là thiếu hụt lao động nông thôn. Thanh niên rời quê đến các khu công nghiệp, nhà máy làm việc khiến nhiều địa phương thiếu lao động sản xuất, thậm chí xuất hiện tình trạng bỏ ruộng. Trong khi đó, chi phí dịch vụ đầu vào tăng, nhưng giá thóc và nông sản chưa tương xứng, khiến sản xuất nông nghiệp có nguy cơ thua lỗ.

Do đó, cần có giải pháp đồng bộ để giảm chi phí sản xuất, tổ chức lại sản xuất và nâng cao giá trị nông sản, qua đó tạo động lực để người dân tiếp tục gắn bó với nông nghiệp và HTX.

Cùng với đó, công tác đào tạo cán bộ HTX cần được nâng lên một bước. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và thị trường thay đổi nhanh, cần sớm xây dựng bộ giáo trình, quy chuẩn đào tạo thống nhất, giúp giám đốc và nguồn nhân lực trẻ của HTX được trang bị kỹ năng quản trị, điều hành, đổi mới sản xuất kinh doanh và tiếp cận thị trường.

Đối với Liên minh HTX Việt Nam, tôi cho rằng cần tiếp tục đổi mới phương thức chỉ đạo, chuyển mạnh sang chủ động đồng hành, phục vụ và sâu sát cơ sở. Muốn hỗ trợ hiệu quả thì phải nắm được HTX đang khó ở đâu, thiếu gì và cần hỗ trợ như thế nào.

Liên minh HTX Việt Nam cũng có thể nghiên cứu, xây dựng những mô hình tiên tiến từ nước ngoài, đưa về Việt Nam thử nghiệm, sau đó đánh giá và nhân rộng những mô hình phù hợp.

Một vấn đề rất quan trọng nữa là xây dựng bộ dữ liệu thống nhất về kinh tế tập thể trên toàn quốc. Nếu có hệ thống quản lý dữ liệu đồng bộ giữa Trung ương và địa phương, việc khảo sát, báo cáo và hoạch định chính sách sẽ thuận lợi hơn. Hệ thống này có thể tích hợp thông tin về vùng trồng, vùng nguyên liệu, sản phẩm, HTX và các sàn thương mại điện tử để tạo thành một cơ sở dữ liệu phục vụ phát triển kinh tế tập thể.

Sau Đại hội VII của Liên minh HTX Việt Nam vừa qua, với tư cách là Ủy viên Ban Chấp hành, ông sẽ có những đóng góp cũng như kỳ vọng thay đổi  như thế nào trong cách đồng hành,  hỗ trợ HTX?

Qua Đại hội VII, chúng tôi đánh giá rất cao tinh thần và những định hướng được Thường trực, Ban Thường vụ, Ban Chấp hành Liên minh HTX Việt Nam khóa trước xác định trong văn kiện và được Đại hội thông qua.

Chúng tôi kỳ vọng trong nhiệm kỳ mới, Liên minh HTX Việt Nam sẽ thực sự đổi mới, biến khát vọng phát triển thành động lực để khơi dậy tiềm năng của khu vực kinh tế tập thể, HTX.

Điều quan trọng là phải tạo được sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy sản xuất của HTX: từ “thụ động sản xuất những gì mình có” sang “chủ động sản xuất những gì thị trường cần”.

Muốn vậy, Liên minh HTX Việt Nam cần tăng cường xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ sản phẩm, hỗ trợ HTX tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị và xây dựng những chuỗi có quy mô quốc gia.

Khi HTX được kết nối tốt với thị trường, doanh nghiệp và các đối tác trong chuỗi, khu vực kinh tế tập thể sẽ có thêm điều kiện nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và hội nhập sâu hơn.

Đối với Ninh Bình, chúng tôi xác định sẽ tiếp tục phát huy lợi thế về nông nghiệp, sản phẩm OCOP và du lịch để xây dựng các mô hình kinh tế tập thể phù hợp. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng số lượng HTX mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng, tạo ra những HTX đủ mạnh, có khả năng dẫn dắt thành viên và tham gia hiệu quả vào chuỗi giá trị.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hồng Hương, thực hiện