Ninh Bình: Làm 'sống lại' các di tích lịch sử cách mạng tại phường Nam Định

Bác Hồ đến thăm Nhà máy Dệt Nam Định. (Nguồn: Internet)

Phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình có nhiều di tích được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia, cấp tỉnh, đây là những “địa chỉ đỏ,” ghi dấu những mốc son trong lịch sử đấu tranh, xây dựng và bảo vệ quê hương.

Tuy nhiên, nhiều di tích hiện đang bị xuống cấp nghiêm trọng, việc gìn giữ, bảo tồn các di tích không chỉ là trách nhiệm đối với di sản mà còn là yêu cầu cấp thiết trong công tác giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Di tích cửa hàng cắt tóc hay còn gọi là nhà hầm cắt tóc tại đường Nguyễn Du ra đời năm 1966 trong thời kỳ kháng chiến chống đế quốc Mỹ nhằm phục vụ đời sống của cán bộ, công nhân viên, quân đội, dân quân tự vệ và nhân dân ở lại sản xuất và chiến đấu trong thành phố Nam Định trước đây.

Cửa hàng cắt tóc được thiết kế đặc biệt nằm sâu dưới lòng đất 1,2m, trên nóc nhà được lợp ngói có xếp một lượt bao trấu để chống bom bi, xung quanh có hệ thống cửa sổ giúp thoáng khí và lấy ánh sáng.

Hầm cắt tóc rộng khoảng 10m2, có hai người thợ phục vụ cắt tóc thường xuyên cho các cán bộ chiến sỹ trong suốt những năm tháng chiến tranh khốc liệt nhất. Với giá trị lịch sử đặc biệt, công trình đã được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử-văn hóa cấp Quốc gia từ năm 1979. Những năm sau đó, hầm cắt tóc vẫn duy trì hoạt động để phục vụ người dân, từ khoảng năm 2010 hầm cắt tóc dừng hoạt động.

Ông Nguyễn Minh Vụ (72 tuổi, phường Nam Định) nhớ lại thế hệ chúng tôi gắn bó sâu đậm với căn hầm cắt tóc này, từ giai đoạn chiến tranh ác liệt cho đến khi hòa bình lập lại.

Trước đây, tường của công trình được đắp bằng đất, xung quanh dán báo, treo các ảnh trang trí, ảnh Bác Hồ, đặc biệt có hai băng vải đỏ ghi dòng chữ: "phục vụ sản xuất và chiến đấu," thể hiện rõ tinh thần vừa lao động, vừa chiến đấu của nhân dân.

Trải qua năm tháng thăng trầm cùng lịch sử, đặc biệt là sau khi dừng hoạt động, công trình hiện nay đang bị xuống cấp nghiêm trọng. Mái ngói đã bị xô lệch, vỡ; các cột kèo bị hỏng, không đảm bảo an toàn; phần tường được gia cố bằng các tấm gỗ nay cũng đang bị mối mọt.

Ông Lại Minh Đức, Tổ trưởng Tổ dân phố Nguyễn Du 3 cho biết, sau khi hầm cắt tóc dừng hoạt động, tổ dân phố tận dụng làm kho chứa đồ phục vụ các hoạt động của cộng đồng.

Để bảo vệ tài sản, tổ dân phố đã tạm thời gia cố kết cấu bên trong, che chắn trần bằng túi ni-lông và bố trí máy bơm để xử lý ngập nước mỗi khi mưa lớn. Người dân mong muốn các cấp chính quyền sớm có phương án trùng tu, tôn tạo lại di tích lịch sử đặc biệt này, góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Nhà thơ Tú Xương - Trần Tế Xương (1870-1907) là một trong những gương mặt tiêu biểu của văn học Việt Nam với phong cách trào phúng đặc sắc và giá trị tư tưởng sâu sắc.

Sau khi ông qua đời, ngôi nhà số 280, phố Minh Khai đã trở thành địa chỉ quen thuộc, thu hút đông đảo giới văn nghệ sỹ, nhà nghiên cứu và người yêu thơ trong và ngoài tỉnh đến tham quan, tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của nhà thơ.

Dù đã trải qua hơn một thế kỷ với nhiều biến động lịch sử, trong đó có sự tàn phá của chiến tranh, ngôi nhà vẫn bảo lưu được những nét kiến trúc cơ bản cùng hệ thống vật liệu nguyên bản.

Trước thực trạng xuống cấp của công trình, năm 2012, Ủy ban Nhân dân thành phố Nam Định trước đây đã giao Ban Quản lý Khu di tích lịch sử, văn hóa Đền Trần - Chùa Tháp tổ chức khảo sát, đề xuất các giải pháp tu bổ, bảo tồn, hướng tới việc phát huy giá trị di tích, từng bước hình thành điểm đến văn hóa thu hút du khách. Sau đó, năm 2018, ngôi nhà được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

Do niên đại xây dựng đã lâu, lại sử dụng nhiều loại vật liệu tận dụng, ngôi nhà lưu niệm nhà thơ Trần Tế Xương hiện đang xuống cấp nghiêm trọng. Ghi nhận thực tế, nhiều cấu kiện gỗ như vì kèo, đòn tay đã bị phong hóa, hư hại theo thời gian.

Gác sàn lát gỗ ở tầng 2 ọp ẹp, không còn bảo đảm an toàn cho việc di chuyển, sử dụng. Một số hạng mục đã phải thay thế bằng vật liệu mới như tường gạch ở tầng 1, trần tầng 1 cũng được ốp nhựa để chống bụi.

Ông Trần Xuân Thành, sinh sống gần ngôi nhà lưu niệm nhà thơ Trần Tế Xương cho biết, ngôi nhà lưu niệm nhiều năm qua đã đón tiếp nhiều đoàn văn nghệ sỹ cùng du khách trong, ngoài nước đến tham quan, đặc biệt là không gian khu vực lầu văn - nơi gắn với sự nghiệp sáng tác của nhà thơ với hàng trăm tác phẩm nổi tiếng.

Tuy nhiên, ngôi nhà đang bị xuống cấp, các ngành chức năng cần sớm có kế hoạch tu bổ, tôn tạo lại đưa nơi đây trở thành một địa chỉ văn hóa, du lịch xứng tầm.

Phường Nam Định hiện có khoảng 60 điểm di tích, trong đó có 25 di tích đã được xếp hạng, gồm 1 di tích cấp Quốc gia đặc biệt, 9 di tích cấp Quốc gia và 15 di tích cấp tỉnh. Nhiều di tích lịch sử cách mạng cấp Quốc gia như: Cửa hàng ăn uống dưới hầm, Khu chỉ huy của Nhà máy Dệt Nam Định, Hầm chỉ huy Thành ủy Nam Định, Hầm cắt tóc… hiện đã bị lãng quên, các công trình đang bị xuống cấp nghiêm trọng theo thời gian. Thậm chí có di tích còn đang bị người dân chiếm dụng vào các mục đích khác nhau.

Ông Nguyễn Đức Bình, Trưởng Ban Quản lý Khu di tích phường Nam Định cho biết, đơn vị đã tham mưu Ủy ban Nhân dân phường và Sở Văn hóa, Thể thao tỉnh Ninh Bình về việc cần nhìn nhận đầy đủ giá trị, ý nghĩa lịch sử của các di tích.

Trên cơ sở đó, đề xuất bố trí nguồn lực ngân sách phù hợp, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa nhằm phục vụ công tác tu bổ, tôn tạo, bảo tồn, góp phần làm “sống lại” các di tích, qua đó nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống cách mạng cho nhân dân, nhất là thế hệ trẻ./.