Ninh Bình: Sức hút du lịch từ những lễ hội truyền thống

Lễ hội Tràng An mang đậm sắc màu văn hóa truyền thống luôn thu hút du khách

“Thỏi nam châm” hút khách

Ninh Bình được ví như một “bảo tàng sống” với hệ thống di sản văn hóa, lịch sử dày đặc gắn liền với triều đại Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần. Thay vì chỉ giữ gìn di sản trong khuôn viên các di tích, bảo tàng, tỉnh Ninh Bình trong nhiều năm qua đã đưa các lễ hội truyền thống trở thành hạt nhân của chiến lược phát triển du lịch bền vững.

Ngay từ đầu xuân, Ninh Bình đã thu hút du khách với hàng loạt lễ hội truyền thống như: Lễ hội chùa Bái Đính, Lễ hội chùa Tam Chúc, Lễ hội chợ Viềng, Lễ hội Khai ấn đền Trần, Lễ hội đền Trần Thương… Đây đều là những lễ hội truyền thống lâu đời gắn với các di tích lịch sử, văn hóa trọng điểm được nâng tầm về cả quy mô và chất lượng, tạo nên không gian văn hóa vừa trang nghiêm, vừa đậm đà bản sắc có sức hút đối với hàng triệu khách du lịch.

Ngay cả những lễ hội diễn ra vào ban đêm, rạng sáng cũng không ngăn nổi hàng chục nghìn du khách đổ về tham dự, điển hình như Lễ hội chợ Viềng xuân, Lễ hội Khai ấn đền Trần.

Hàng vạn du khách về tham dự Lễ hội chùa Tam Chúc đầu Xuân

Sau những lễ hội truyền thống đầu năm, Ninh Bình tiếp tục tổ chức một loạt lễ hội lớn như: Lễ hội Hoa Lư, Lễ hội Tràng An, Lễ hội chùa Long Đọi Sơn, Lễ hội Sắc vàng Tam Cốc… và đã chứng kiến sự “nhảy vọt” của lượng khách du lịch so với thời điểm không có lễ hội.

Ông Nguyễn Cao Tấn, Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình cho biết: “Năm 2023 toàn tỉnh đón 12,75 triệu lượt khách; năm 2024 đón 15,29 triệu lượt khách; năm 2025 đạt 19,42 triệu lượt, đáng chú ý khách quốc tế đạt trên 2,2 triệu lượt. Bước sang năm 2026, riêng 2 tháng đầu năm tỉnh đã thu hút 5,4 triệu lượt khách. Đặc biệt, năm nay Lễ hội Hoa Lư, Lễ hội Tràng An diễn ra đúng vào dịp nghỉ lễ 30.4 – 1.5 nên chỉ trong 9 ngày Ninh Bình đã hút 2,7 triệu lượt khách du lịch”.

Chính sự hòa quyện giữa nét đẹp tâm linh, cảnh quan non nước hữu tình và những lễ hội truyền thống mang đậm màu sắc văn hóa, lịch sử đã tạo nên “thỏi nam châm” có sức hút mãnh liệt. Khách du lịch đến đây không chỉ để ngắm nhìn, mà còn để sống trong không gian văn hóa bản địa, trải nghiệm những nghi thức độc đáo được truyền đời hàng nghìn năm. Sự chuyển mình từ “đọc lịch sử qua trang sách” sang “chạm vào lịch sử qua lễ hội” chính là chìa khóa giúp du lịch Ninh Bình giữ vững đà tăng trưởng.

Hướng đi bền vững

Nhận định về vai trò của lễ hội truyền thống trong việc định hình bản sắc và thu hút dòng khách du lịch bền vững, ông Nguyễn Cao Tấn, Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình cho biết: “Tỉnh Ninh Bình luôn xác định văn hóa là nền tảng, là cội nguồn của nội lực phát triển du lịch. Những năm qua, ngành du lịch đã phối hợp chặt chẽ với các ngành và địa phương để bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Không chỉ gìn giữ nguyên trạng, nhiều lễ hội còn được bảo tồn theo hướng “bảo tồn động”, tức là để lễ hội sống trong lòng cộng đồng cư dân và trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc”.

Dòng người "đội mưa" xuyên đêm tham dự Lễ hội Khai ấn đền Trần

“Việc khai thác hợp lý, có chiều sâu văn hóa của các lễ hội truyền thống đã giúp Ninh Bình khắc phục được tính mùa vụ trong du lịch, từ đó thu hút lượng lớn du khách, đặc biệt là khách quốc tế và khách chi tiêu cao, đồng thời định vị thương hiệu du lịch Ninh Bình là điểm đến an toàn, thân thiện và giàu bản sắc”, ông Nguyễn Cao Tấn cho biết thêm.

Ông Bùi Việt Thắng, Giám đốc Ban Quản lý Quần thể danh thắng Tràng An, đơn vị trực tiếp “giữ lửa” cho Lễ hội Tràng An cho biết: Áp lực lớn nhất khi lễ hội diễn ra trong lòng di sản đó là phải cân bằng giữa yếu tố tâm linh, nguyên bản và yếu tố dịch vụ, tất cả phải đáp ứng được nhu cầu của hàng vạn du khách đổ về cùng lúc.

“Tổ chức một lễ hội quy mô giữa lòng di sản thế giới đòi hỏi sự tỉ mỉ đến từng chi tiết. Chúng tôi chú trọng từ khâu phục dựng, tái hiện các nghi thức rước nước, tế lễ để không làm mất đi tính thiêng liêng, cho đến việc tập huấn ứng xử văn minh cho người chèo đò, hướng dẫn viên. Mục tiêu lớn nhất là để mỗi du khách khi bước xuống thuyền không chỉ thấy cảnh đẹp của hang động, núi non, mà còn cảm nhận được niềm tự hào văn hóa sâu sắc của người dân Cố đô. Sự trang nghiêm, chuyên nghiệp trong tổ chức chính là chìa khóa để tạo dựng lòng tin và giữ chân du khách”, ông Bùi Việt Thắng chia sẻ thêm.

Lễ hội truyền thống ở Ninh Bình giờ đây được nâng tầm trở thành cầu nối văn hóa, góp phần khẳng định thương hiệu du lịch của vùng đất Cố đô

Anh Trần Duy Thành (du khách Hà Nội) chia sẻ: “Năm nay là lần thứ hai tôi quay lại Ninh Bình, cả hai lần đều đúng dịp Lễ hội Hoa Lư. Tôi thực sự bị choáng ngợp trước không khí trang nghiêm nhưng cũng đầy sắc màu ở đây. Được chứng kiến lễ rước kiệu, tế lễ, trải nghiệm các trò chơi dân gian, cờ lau tập trận... tôi và các thành viên trong gia đình hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa của vùng đất này một cách rất tự nhiên. Du lịch kết hợp văn hóa như thế này thực sự rất giá trị, sâu sắc và đáng tiền hơn rất nhiều so với việc chỉ đi ngắm cảnh thuần túy”.

Lễ hội truyền thống ở Ninh Bình từ chỗ chỉ là những hoạt động sinh hoạt tâm linh gói gọn trong không gian làng xã, nay đã được nâng tầm, trở thành cầu nối văn hóa, tạo sinh kế bền vững cho hàng ngàn người dân địa phương, đồng thời góp phần khẳng định thương hiệu của du lịch địa phương.

Tuy nhiên, việc phát triển du lịch dựa trên nền tảng lễ hội cũng đặt ra những bài toán dài hạn về việc bảo vệ môi trường, chống quá tải hạ tầng vào các mùa cao điểm và có biện pháp ngăn chặn hiện tượng thương mại hóa quá mức dễ mất đi bản sắc gốc của lễ hội.

Với sự chung tay đồng lòng của chính quyền và đặc biệt là niềm tự hào của mỗi người dân Cố đô, tin rằng dòng chảy văn hóa ngàn năm tại vùng đất Ninh Bình sẽ tiếp tục được gìn giữ, bảo tồn và phát huy, trở thành nguồn “tài nguyên xanh” đưa ngành du lịch Ninh Bình không ngừng tỏa sáng.