Ninh Bình trên hành trình trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa và du lịch di sản thiên niên kỷ Bài 1: Đánh thức 'mỏ vàng' di sản

Từ nhận diện tiềm năng đến những bước chuyển rõ nét trong thực tiễn, Ninh Bình đang từng bước khẳng định vị thế điểm đến du lịch hàng đầu thế giới, nơi di sản không chỉ được bảo tồn mà từng bước trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng.

Tăng trưởng bứt phá, khẳng định vai trò mũi nhọn

Sở hữu hệ thống tài nguyên du lịch đặc sắc, kết tinh giữa thiên nhiên và văn hóa, Ninh Bình từ lâu được ví như “Việt Nam thu nhỏ”. Trên bản đồ du lịch quốc gia và quốc tế, Quần thể danh thắng Tràng An đã trở thành biểu tượng của du lịch Việt Nam. Không chỉ là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới duy nhất của khu vực Đông Nam Á, Tràng An còn là minh chứng điển hình cho cách tiếp cận hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Ninh Bình khai mạc Lễ hội Hoa Lư năm 2026

Cùng với đó, hệ thống điểm đến như: Tam Cốc - Bích Động, Phủ Dầy, Đền Trần, Chùa Bái Đính, Cố đô Hoa Lư hay Nhà thờ Phát Diệm… đã tạo nên một không gian du lịch đa dạng, kết nối giữa di sản thiên nhiên, văn hóa và tâm linh. Đây chính là nền tảng để Ninh Bình định vị thương hiệu là điểm đến văn hóa hàng đầu thế giới. Việc nhiều danh thắng, sản phẩm du lịch của Ninh Bình liên tục được các tổ chức quốc tế vinh danh không chỉ nâng cao hình ảnh địa phương mà còn khẳng định hướng đi đúng trong phát triển du lịch dựa trên giá trị di sản.

Từ nền tảng tài nguyên và định hướng đúng đắn, du lịch Ninh Bình đã có bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Bình quân giai đoạn 2020 - 2025, lượng khách tăng 25,4%/năm, tổng thu du lịch tăng 43%/năm. Riêng quý I/2026, toàn tỉnh đón gần 9,9 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch đạt hơn 10.000 tỷ đồng, tăng 18,07% so với cùng kỳ năm 2025. Du lịch đã và đang đóng góp ngày càng lớn vào GRDP, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng dịch vụ, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

Để có được thành quả đó, tỉnh đã có hàng loạt hoạt động xúc tiến sôi nổi. Năm 2025, Ninh Bình tham gia quảng bá tại Cộng hòa Séc, Vương quốc Bỉ, đặc biệt là sự hiện diện tại Triển lãm Thế giới EXPO 2025 và tổ chức Hội nghị xúc tiến du lịch lần II tại Osaka (Nhật Bản). Tại thị trường trong nước, hàng loạt sự kiện quy mô lớn đã được tổ chức thành công, thu hút đông đảo du khách như: Tuần Du lịch Ninh Bình với chủ đề “Sắc vàng Tam Cốc - Tràng An”; Lễ hội Ẩm thực và Sáng tạo Tràng An (Forestival); Hội thảo “Đưa công nghiệp văn hóa thành đòn bẩy để du lịch Ninh Bình cất cánh”.

Hiện nay, Ninh Bình đang triển khai các kế hoạch tổ chức thành công Tuần Du lịch Ninh Bình năm 2026 với chủ đề “Ninh Bình - Hành trình di sản qua các thời đại”, dự kiến diễn ra vào cuối tháng 5 tới, thể hiện quyết tâm đổi mới, sáng tạo và hội nhập của tỉnh trong giai đoạn phát triển mới.

Đổi mới tư duy phát triển du lịch

Giám đốc Sở Du lịch Bùi Văn Mạnh cho biết: bước chuyển quan trọng nhất trong thời gian qua là việc Ninh Bình lựa chọn phát triển du lịch dựa trên bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Di sản là “linh hồn” của du lịch, là nền tảng để tạo dựng thương hiệu và lợi thế cạnh tranh lâu dài. Thực tiễn cho thấy, nhiều năm qua, dù đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng, song du lịch Ninh Bình vẫn đối mặt với những hạn chế: sản phẩm chưa thực sự khác biệt, thời gian lưu trú ngắn, chi tiêu của du khách chưa cao. Vì vậy, Ninh Bình đã tập trung phát triển sản phẩm theo hướng đa dạng, chất lượng cao, gắn với di sản, văn hóa và công nghiệp sáng tạo.

Theo đó, các loại hình lưu trú đa dạng từ khách sạn, resort đến homestay từng bước được chuẩn hóa, nâng cao chất lượng dịch vụ. Điều này góp phần cải thiện đáng kể trải nghiệm du khách và kéo dài thời gian lưu trú. Các sản phẩm du lịch đã có bước chuyển từ đơn điệu sang đa dạng: du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, văn hóa - tâm linh, cộng đồng, trải nghiệm… từng bước được hình thành và phát triển.

Một trong những thành quả đáng ghi nhận là việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong du lịch. Các nền tảng thông tin du lịch đa ngôn ngữ, hệ thống kiosk điện tử, wifi miễn phí, tổng đài hỗ trợ du khách và chatbot tự động được khai thác hiệu quả. Bản đồ du lịch số, ứng dụng QR code, công nghệ VR360 và AI được ứng dụng để giới thiệu các điểm đến bằng hình ảnh 3D, góp phần nâng cao trải nghiệm du khách và hiệu quả quản lý.

Ninh Bình cũng triển khai Đề án phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, xác định du lịch tự nhiên - văn hóa - cộng đồng là trụ cột. Trên cơ sở đó, Sở Du lịch triển khai 12 lĩnh vực công nghiệp văn hóa, ưu tiên 10 lĩnh vực trọng điểm, phát triển công nghiệp biểu diễn, sự kiện nghệ thuật, thể thao, điện ảnh, kinh tế di sản. Qua đó, từng bước đưa Ninh Bình trở thành trung tâm tổ chức sự kiện văn hóa, nghệ thuật, thể thao, điện ảnh có sức cạnh tranh trong nước và quốc tế.