Nỗ lực bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Tam Đảo

Ẩn mình giữa cánh rừng nguyên sinh xanh thẳm, Vườn Quốc gia Tam Đảo từ lâu được biết đến là “ngôi nhà chung” của hàng nghìn loài động, thực vật. Không chỉ mang giá trị về cảnh quan, nơi đây còn lưu giữ nhiều nguồn gen quý hiếm có ý nghĩa đặc biệt đối với nghiên cứu khoa học và bảo tồn thiên nhiên.

Để bảo vệ sự đa dạng của tự nhiên, cùng với công tác tuần tra, bảo vệ rừng, Vườn Quốc gia Tam Đảo đã đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học. Một trong những giải pháp nổi bật là triển khai hệ thống bẫy ảnh giám sát động vật hoang dã tại các khu vực trọng điểm trong rừng.

Để có được những hình ảnh quý giá về các loài động vật trong môi trường tự nhiên, cán bộ kỹ thuật phải khảo sát thực địa, xác định các tuyến đường mòn, khu vực nguồn nước hoặc nơi có dấu vết sinh sống của động vật. Những chiếc bẫy ảnh được lắp đặt cẩn thận trên thân cây, hoạt động liên tục ngày đêm nhờ cảm biến chuyển động.

Cán bộ Vườn Quốc gia Tam Đảo đặt bẫy ảnh nhằm phát hiện các loài động vật hoang dã.

Mỗi đợt giám sát thường kéo dài khoảng 30 ngày. Sau khi thu hồi thiết bị, cán bộ chuyên môn tiến hành phân tích dữ liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu và bảo tồn.

Từ những “mắt thần” giữa đại ngàn, nhiều loài động vật hoang dã đã được ghi nhận như mèo rừng, lợn rừng, gà rừng, rắn hổ mang, hươu, sóc cùng nhiều loài chim quý hiếm.

Bẫy ảnh được đặt cố định và thu thập thông tin sau khoảng 30 ngày.

Theo anh Đặng Văn Thạch, cán bộ Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế, hệ thống bẫy ảnh đang trở thành công cụ hỗ trợ đặc biệt hiệu quả trong công tác nghiên cứu và bảo tồn động vật hoang dã.

“Nhờ có bẫy ảnh, chúng tôi ghi nhận được những hình ảnh rất cụ thể về các loài động vật trong tự nhiên. Từ đó, có cơ sở xây dựng các phương án bảo tồn, bảo vệ phù hợp. Ngoài ra, thiết bị còn giúp theo dõi quá trình thích nghi của các cá thể động vật sau khi được tái thả về môi trường tự nhiên.

Đây được xem là một trong những công cụ mang lại nhiều lợi ích thiết thực nhất cho công tác quản lý, bảo vệ rừng hiện nay”, anh Thạch cho biết.

Phát hiện nhiều loài động vật quý hiếm qua bẫy ảnh.

Những hình ảnh thu được không chỉ cung cấp thông tin về thành phần loài, mật độ phân bố hay tập tính sinh sống của động vật mà còn là minh chứng sinh động cho hiệu quả của công tác bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái rừng trong nhiều năm qua.

Đây là cơ sở quan trọng giúp các nhà quản lý đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học, từ đó xây dựng các giải pháp bảo tồn phù hợp và lâu dài.

Bên cạnh việc bảo tồn các loài trong tự nhiên, Vườn Quốc gia Tam Đảo còn chú trọng công tác nghiên cứu, lưu giữ và bảo tồn nguồn gen quý hiếm. Tại Phòng Tiêu bản của Vườn, hàng trăm mẫu vật động vật, thực vật và côn trùng đang được bảo quản, phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Công tác bảo quản các mẫu vật phục vụ nghiên cứu, giáo dục môi trường tại Phòng Tiêu bản.

Không chỉ là nơi lưu giữ các mẫu vật quý, Phòng Tiêu bản còn góp phần quan trọng trong việc bảo tồn nguồn gen và lan tỏa kiến thức về thiên nhiên đến người dân, học sinh và du khách.

Theo anh Nguyễn Xuân Tuấn, Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ Vườn Quốc gia Tam Đảo, việc xây dựng và bảo quản hệ thống tiêu bản giúp lưu giữ những bằng chứng khoa học quan trọng về sự đa dạng sinh học của khu vực, phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ thiên nhiên.

Theo thống kê của Vườn Quốc gia Tam Đảo, khu vực hiện ghi nhận trên 1.247 loài thực vật và 1.299 loài động vật. Trong đó, có nhiều loài quý hiếm, nguy cấp nằm trong sách đỏ Việt Nam và danh mục các loài cần được ưu tiên bảo vệ.

Đây là nguồn tài nguyên sinh học vô cùng quý giá, đóng vai trò quan trọng trong duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, tại Vườn Quốc gia Tam Đảo còn có nhiều loài động thực vật đặc hữu có giá trị bảo tồn cao như cá cóc Tam Đảo, cua bay, lan kim tuyến, lan hài Tam Đảo hay trà hoa vàng Pê-tê-lô. Sự hiện diện của những loài sinh vật độc đáo này không chỉ tạo nên nét riêng biệt cho hệ sinh thái Tam Đảo mà còn khẳng định vị thế của khu vực trong hệ thống các vùng bảo tồn thiên nhiên của Việt Nam.

Tuy nhiên, công tác bảo tồn đa dạng sinh học vẫn đang đối mặt với không ít thách thức. Sự suy giảm sinh cảnh, tác động của thời tiết cực đoan, nguy cơ cháy rừng cùng những hành vi săn bắt, khai thác trái phép động thực vật hoang dã vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với hệ sinh thái tự nhiên.

Trước thực tế đó, Vườn Quốc gia Tam Đảo tiếp tục tăng cường ứng dụng công nghệ trong nghiên cứu, giám sát đa dạng sinh học; đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng; phối hợp với các tổ chức khoa học trong và ngoài nước triển khai các chương trình bảo tồn, phục hồi nguồn gen quý hiếm và bảo vệ sinh cảnh tự nhiên.

Ông Vương Tiến Mạnh - Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Tam Đảo cho biết: “Chúng tôi đang triển khai hệ thống bẫy ảnh tại nhiều khu vực khác nhau theo các tuyến điều tra để giám sát đa dạng sinh học. Khi có đủ dữ liệu, Vườn sẽ xây dựng các phương án quản lý, bảo tồn và nghiên cứu khoa học phù hợp. Đồng thời tăng cường lực lượng bảo vệ tại những khu vực có nhiều loài động vật quý hiếm, đẩy mạnh tuyên truyền để người dân cùng chung tay bảo vệ thiên nhiên và đa dạng sinh học”.

Bảo vệ đa dạng sinh học là bảo vệ nền tảng của sự sống và môi trường sống của con người. Những kết quả đạt được tại Vườn Quốc gia Tam Đảo cho thấy, khi thiên nhiên được gìn giữ, các hệ sinh thái sẽ được phục hồi và phát triển bền vững.

Đây cũng là mục tiêu mà tỉnh Phú Thọ đang hướng tới trong công tác bảo vệ rừng, bảo tồn thiên nhiên và phát triển xanh, bền vững.