Nỗ lực chống nhiễm mặn để bơm nước đổ ải

Nhiều vị trí ở thượng lưu đập tạm ngăn mặn trên sông Vĩnh Điện được quan trắc độ mặn liên tục. Ảnh: NAM TRÂN

Triển khai nhiều biện pháp

Giữa tháng 5/2026, mặn xâm nhập sâu lên sông Yên, Túy Loan, Vĩnh Điện gây nhiễm mặn cục bộ nhiều trạm bơm cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp. Nhằm đảm bảo lịch thời vụ sản xuất lúa hè thu, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chi cục Quản lý tài nguyên nước và thủy lợi đã đề nghị các nhà máy thủy điện trên lưu vực sông Vu Gia, Thu Bồn tăng lưu lượng nước xả về hạ du để đẩy mặn.

Ông Ngô Xuân Thế, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Thủy điện A Vương cho hay, nhận được đề nghị của thành phố, công ty cân đối nguồn nước và xả nước qua phát điện với lưu lượng cao trong mức cho phép theo quy định của quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn. Đồng thời tiếp tục xả nước tăng cường để đẩy một phần nước mặn ra khỏi thượng lưu đập tạm ngăn mặn, giữ ngọt trên sông Vĩnh Điện, phục vụ hàn khẩu tuyến đập tạm này vào ngày 23/5.

Từ nguồn nước các nhà máy thủy điện xả về, các trạm bơm dọc sông Yên và Túy Loan đã được đẩy hết nước mặn, kịp thời vận hành bơm nước đổ ải các cánh đồng ở các xã Hòa Vang, Bà Nà và phường Cẩm Lệ, phục vụ gieo sạ lúa vụ hè thu.

Đồng thời đảm bảo cao trình mực nước để vận hành công suất cao các trạm bơm thượng lưu đập dâng An Trạch, Hà Thanh, Bàu Nít, Thanh Quýt và đẩy mặn một phần cho sông Thanh Quýt cùng thượng lưu đập tạm trên sông Vĩnh Điện.

Tuy nhiên, sau khi đắp đoạn 30m còn lại ở giữa đập tạm này vào ngày 23/5, nguồn nước ngọt từ đập dâng Thanh Quýt trổ về không những chậm hòa loãng mặn, mà còn có dấu hiệu đẩy dòng nước mặn ngược lên phía thượng lưu.

Hàng loạt máy bơm tiếp tục phải dừng vận hành cấp nước vào đồng ruộng để đổ ải, nhất là 2 trạm bơm Tứ Câu và Cẩm Sa. Trong khi đó, trạm bơm Vĩnh Điện hoạt động cầm chừng, chỉ vận hành bơm nước đổ ải vào đồng ruộng khi độ mặn đo được dưới mức cho phép.

Tuyến đập tạm ngăn mặn trên sông Vĩnh Điện đã được hàn khẩu đoạn 30m ở giữa sông và đang được thực hiện các biện pháp bơm xả mặn, hòa loãng mặn bằng nước ngọt. Ảnh: NAM TRÂN

Để tăng tốc hòa loãng mặn cho thượng lưu đập tạm trên sông Vĩnh Điện, kịp bơm nước đổ ải, gieo sạ lúa vụ hè thu đúng lịch thời vụ do Sở Nông nghiệp và Môi trường ban hành, các đơn vị, địa phương đã nỗ lực triển khai nhiều giải pháp.

UBND xã Gò Nổi đẩy nhanh tiến độ nạo vét đoạn đầu sông Vĩnh Điện để tăng lượng nước ngọt từ sông Thu Bồn chảy vào hòa mặn. Công ty TNHH Một thành viên Khai thác thủy lợi Đà Nẵng vận hành trạm bơm Tứ Câu để xả nước mặn ra kênh tiêu. UBND phường Điện Bàn Đông lắp đặt máy bơm tại đập tạm trên sông Vĩnh Điện để bơm bớt nước mặn xuống hạ lưu đập…

Phó Chủ tịch UBND phường Điện Bàn Đông Lê Thanh Long cho hay, trong ngày 1/6, phường tăng cường thêm một máy bơm nước mặn tại đập tạm trên sông Vĩnh Điện nhằm góp phần làm giảm độ mặn tại thượng lưu đập. Những ngày qua, đơn vị vận hành các trạm bơm liên tục đo độ mặn tại bể hút và vận hành bơm nước khi độ mặn dưới mức cho phép để đổ ải một số diện tích đồng ruộng.

Năm ống tròn được lắp đặt để xả nước mặn từ trạm bơm Tứ Câu ra kênh tiêu. Ảnh: NAM TRÂN

Nước về đến đâu, ngâm giống đến đó

Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Đà Nẵng cho biết, đến ngày 31/5, trạm bơm Tứ Câu đang được vận hành cả 3 máy để xả mặn ra kênh tiêu, chưa đưa nước đổ ải vào đồng ruộng (khoảng 235,6ha) vì độ mặn tại bể hút của trạm bơm này cao hơn mức quy định và có xu hướng tăng (dao động từ 1-1,07 phần nghìn).

Trạm bơm Cẩm Sa đã đưa được nước đổ ải vào 20ha ruộng, còn lại hơn 64,8ha chưa được bơm nước vào ruộng do trạm bơm đang dừng vận hành vì độ mặn tại bể hút có xu hướng tăng (dao động từ 1-1,06 phần nghìn). Trạm bơm Vĩnh Điện vẫn đang hoạt động cầm chừng nên chỉ mới đổ ải cho 65ha trong tổng cộng hơn 710ha. Trạm bơm Thanh Quýt (độ mặn tại bể hút dao động từ 0,02-0,36 phần nghìn) đã bơm nước đổ ải được 90/141,4ha (trong đó có 20ha đã được gieo sạ lúa vụ hè thu). Trạm bơm Hà Châu chỉ bơm nước đổ ải được 5ha/333,7ha…

Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Đà Nẵng Đào Văn Thiên cho hay, các trạm bơm lấy nước sông Vĩnh Điện chỉ mới bơm nước đổ ải được 180/1.600ha. Các trạm bơm Hà Châu, Cẩm Thanh cũng đang chờ có nước tạo nguồn từ trạm bơm Vĩnh Điện. Trong khi đó, trạm bơm Vĩnh Điện còn hoạt động cầm chừng, tăng hoặc giảm máy bơm được vận hành theo thủy triều và độ mặn đo được tại bể hút.

Hiện có nhiều cánh đồng đã được cày xới nhưng chưa có nước để đổ ải. Ảnh: NAM TRÂN

Hiện nay, tình hình xâm nhập mặn trên sông Vĩnh Điện vẫn diễn biến phức tạp; nguồn nước phục vụ sản xuất phụ thuộc lớn vào lưu lượng xả từ các hồ thủy điện thượng nguồn, diễn biến thủy triều và khả năng hòa loãng nước mặn trong lòng sông ở thượng lưu đập tạm ngăn mặn.

Trước tình hình trên, công ty đã làm việc với các đơn vị, địa phương liên quan và thống nhất chỉ tổ chức vận hành bơm nước tại các trạm bơm khi độ mặn đo được dưới 0,8 phần nghìn theo quy định. Trường hợp độ mặn vượt ngưỡng cho phép, các trạm bơm phải dừng vận hành nhằm tránh nguy cơ đưa nước nhiễm mặn vào đồng ruộng, gây ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp.

Trong điều kiện nguồn nước đảm bảo nồng độ mặn không cao hơn 0,8 phần nghìn, công ty sẽ tổ chức vận hành linh hoạt, ưu tiên cấp nước cho khu tưới gần trước, khu tưới xa được tưới sau và có thể sẽ bỏ sản xuất vụ hè thu trên một số diện tích. Vì vậy, nông dân cần theo dõi nguồn nước về đến thửa ruộng nào thì tổ chức ngâm giống. UBND các xã, phường và các hợp tác xã nông nghiệp, đơn vị dùng nước phối hợp chặt chẽ với công ty trong công tác đo mặn, điều hành cấp nước; kiểm tra, rà soát diện tích sản xuất thực tế và không tổ chức gieo sạ ngoài kế hoạch hoặc tại các khu vực có nguy cơ thiếu nước, nhiễm mặn cao. Đồng thời tuyên truyền, vận động nông dân sử dụng nước tiết kiệm, chia sẻ khó khăn trong điều kiện nguồn nước tưới bị thiếu hụt và nhiễm mặn.