Nỗ lực phòng chống dịch tay chân miệng - Bài 1: Virus EV71 xuất hiện trở lại, diễn biến đáng lo ngại

Bài 1: Virus EV71 xuất hiện trở lại, diễn biến đáng lo ngại

Số ca mắc bệnh tay chân miệng đang gia tăng trên cả nước, đặc biệt tại khu vực phía Nam. Nhiều trẻ nhập viện khi bệnh đã tiến triển nặng do triệu chứng ban đầu không rõ ràng, thậm chí không nổi ban điển hình mà xuất hiện ở vị trí kín, dễ bị phụ huynh bỏ sót.

Nhiều ca nặng không có dấu hiệu điển hình

Ghi nhận tại các cơ sở y tế cho thấy, số trẻ nhập viện do bệnh tay chân miệng có xu hướng gia tăng, trong đó số ca nặng tăng so với năm 2025. Đáng chú ý, nhiều trẻ nhập viện khi bệnh đã tiến triển nặng, nguyên nhân chủ yếu do triệu chứng ban đầu không rõ ràng.

Bệnh nhi điều trị bệnh tay chân miệng tại Bệnh viện Nhi đồng 2.

Bác sĩ Nguyễn Đình Qui, Trưởng khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2 cho biết, trong 3 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ ca nặng của bệnh tay chân miệng chiếm khoảng 15 -16%.

Đáng lo ngại, kết quả giám sát tác nhân gây bệnh ghi nhận sự lưu hành của Enterovirus 71 (EV71) - chủng virus có độc lực cao, có thể gây biến chứng liên quan đến hô hấp, tuần hoàn và thần kinh. EV71 có khả năng xâm nhập và tác động lên hệ thần kinh trung ương, diễn tiến nhanh, một số trường hợp có thể chuyển nặng trong vòng 24 giờ.

“Dịch bệnh tay chân miệng không còn theo tính chu kỳ, mà dựa sự biến đổi khí hậu và tùy vào động lực của virrus gây bệnh. Trong thời gian gần đây, hầu như tuần nào khoa cũng tiếp nhận bệnh nhi ở mức độ nặng, trong đó có cả các trường hợp độ 2B, độ 3 thậm chí độ 4. Những trẻ nặng ở độ 4 phải điều trị hồi sức tích cực, một số trường hợp cần lọc máu liên tục”, bác sĩ Nguyễn Đình Qui chia sẻ.

Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Đỗ Châu Việt, Trưởng khoa Hồi sức tích cực nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2, các trường hợp tay chân miệng độ 4 có thể để lại di chứng thần kinh với mức độ khác nhau. Đáng lưu ý, nhiều ca bệnh do EV71 có biểu hiện không điển hình, ban ít hoặc kín đáo. Một số trường hợp nhập viện trong tình trạng nguy kịch như suy hô hấp, sốc tim nhưng không có tổn thương da rõ rệt. Virus có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương và diễn tiến rất nhanh, đe dọa tính mạng trong thời gian ngắn.

Bác sĩ chuyên khoa 2 Đỗ Châu Việt, Trưởng khoa Hồi sức tích cực nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2 đang khám cho trẻ bị tay chân miệng. Ảnh: BV

Điển hình như trường hợp bệnh nhi P.Đ.K. (sinh năm 2025, ngụ TP Hồ Chí Minh). Trước khi chuyển đến Bệnh viện Nhi đồng 2, trẻ có biểu hiện sốt, được chẩn đoán viêm họng tại cơ sở y tế gần nhà nhưng điều trị không cải thiện. Sau đó, trẻ được xác định mắc tay chân miệng với các tổn thương da kín đáo. Dù đã điều trị tuyến dưới, tình trạng nhanh chóng diễn tiến nặng với suy hô hấp, phải đặt nội khí quản và chuyển tuyến.

Tại Bệnh viện Nhi đồng 2, bệnh nhi được chẩn đoán tay chân miệng độ 4, được chỉ định thở máy, lọc máu và dùng thuốc trợ tim. Sau hơn 3 ngày điều trị tích cực, trẻ qua cơn nguy kịch, được cai máy thở, chuyển sang thở CPAP và tiếp tục theo dõi các di chứng thần kinh.

Tương tự, tại Bệnh viện Nhi đồng 1, số ca đến khám và điều trị bệnh tay chân miệng cũng có xu hướng gia tăng. Đáng chú ý, trong 3 tháng đầu năm 2026, số ca bệnh nặng tăng cao hơn so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả xét nghiệm tác nhân gây bệnh cho thấy, trong năm 2025, chủng virus EV71 chiếm khoảng 10%. Tuy nhiên, trong 3 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ này đã tăng lên khoảng 27% trên tổng số mẫu xét nghiệm, cho thấy nguy cơ gia tăng các ca bệnh nặng và biến chứng nguy hiểm.

Bác sĩ chuyên khoa 2 Dư Tuấn Quy, Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 cho biết, đặc trưng của bệnh là các tổn thương dạng phỏng nước tại niêm mạc miệng, lòng bàn tay, bàn chân, mông hoặc đầu gối. Đáng chú ý, nhiều ca bệnh gần đây có biểu hiện không còn “kinh điển” như trước. Bệnh viện ghi nhận không ít trường hợp trẻ không có ban rõ ở tay chân, mà lại xuất hiện ở những vị trí kín đáo như vùng mông, quanh hậu môn hoặc chỉ lấm tấm ở rìa ngón tay, ngón chân. Đây là những vị trí rất dễ bị bỏ sót nếu phụ huynh không kiểm tra kỹ.

Bác sĩ chuyên khoa 2 Dư Tuấn Quy, Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh thăm khám cho bệnh nhi bị tay chân miệng.

Bác sĩ Dư Tuấn Quy khuyến cáo phụ huynh cần kiểm tra toàn diện khi tắm cho trẻ, đặc biệt chú ý vùng mông, quanh hậu môn, khoang miệng và rìa ngón tay, ngón chân. Ngay cả khi chưa thấy nốt ban rõ ràng, nếu trẻ có biểu hiện đau miệng, sốt, biếng ăn, chảy nước miếng hoặc quấy khóc kéo dài hoặc có dấu hiệu nghi ngờ bệnh tay chân miệng thì không nên chủ quan, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám sớm.

Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, tính đến ngày 5/4/2026, toàn Thành phố đã có 10.496 ca mắc tay chân miệng, tăng mạnh so với cùng kỳ năm 2025. Về diễn tiến, sau nhiều tuần giảm liên tục vào đầu năm 2026, từ tuần thứ 14, số ca mắc hàng tuần có xu hướng tăng liên tục. Riêng trong tuần 14 năm 2026, TP Hồ Chí Minh đã ghi nhận 1.347 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng, tăng 64,0% so với trung bình 4 tuần trước. Bệnh chủ yếu xảy ra trên trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và đã ghi nhận một số trường hợp tử vong.

Kết quả giám sát tác nhân gây bệnh những tuần đầu năm 2026 cho thấy có sự xuất hiện của virus EV71. Đây là chủng virus có độc lực cao, lây lan nhanh, dễ gây bệnh nặng và có nguy cơ tử vong; đã từng gây dịch lớn trong những năm trước.

Theo thống kê của Bộ Y tế, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận hơn 25.000 ca mắc tay chân miệng, trong đó có 4 trường hợp tử vong. Đáng chú ý, khoảng 18.000 ca, tương đương gần 72%, tập trung tại các tỉnh khu vực phía Nam. Bệnh chủ yếu xảy ra ở nhóm trẻ từ 1 đến 5 tuổi.

Nâng cao công tác điều trị, sẵn sàng ứng phó dịch bệnh

Trước tình hình bệnh tay chân miệng gia tăng, đặc biệt xuất hiện lưu hành EV71, Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) đã yêu cầu các cơ sở y tế rà soát toàn bộ hướng dẫn chẩn đoán, phác đồ điều trị nhằm kịp thời cập nhật, điều chỉnh khi cần thiết. Đồng thời, các địa phương được yêu cầu tăng cường chuẩn bị thuốc và vật tư y tế phục vụ công tác điều trị.

Các bệnh viện đảm bảo cơ sở vật chất, trang thiết bị, thuốc sẵn sàng đáp ứng dịch bệnh tay chân miệng gia tăng.

Tại Bệnh viện Nhi đồng 2, đơn vị đã xây dựng các kịch bản ứng phó theo từng mức độ gia tăng ca bệnh, chủ động bố trí khu vực điều trị và dự trữ thuốc thiết yếu như Gamma Globulin truyền tĩnh mạch và Phenobarbital, bảo đảm đủ sử dụng trong ít nhất 2 tháng, đồng thời có kế hoạch bổ sung định kỳ.

Bác sĩ Nguyễn Đình Qui cho biết, bên cạnh việc gia tăng ca nặng, số bệnh nhi tay chân miệng độ 2A cũng rất đông, gây áp lực lớn lên cơ sở vật chất. Khoa đã dự trù hệ thống giường xếp, nâng công suất từ 92 giường lên khoảng 145 - 150 giường để đáp ứng nhu cầu điều trị.

Cụ thể, Bệnh viện đã xây dựng các kịch bản ứng phó khi số ca tăng cao. Trong trường hợp có trên 50 bệnh nhân, Bệnh viện sẽ ưu tiên toàn bộ Khoa Nhiễm cho điều trị tay chân miệng, đồng thời điều chuyển các bệnh truyền nhiễm khác sang khoa lân cận để hỗ trợ. Ngoài chuẩn bị cơ sở vật chất, Bệnh viện đã xây dựng kế hoạch đảm bảo thuốc men và trang thiết bị từ sớm.

Tương tự, đại diện Bệnh viện Nhi đồng 1 cho biết, đơn vị đã xây dựng kế hoạch phòng, chống dịch từ cuối năm 2025, bao gồm phương án thu dung, điều trị nhằm bảo đảm năng lực tiếp nhận khi số ca tăng. Bệnh viện cũng chuẩn bị phương án phân tầng điều trị, điều phối giường bệnh và nhân lực khi dịch gia tăng; đồng thời mở rộng năng lực hồi sức tích cực, nâng số giường từ khoảng 150 lên dự kiến 250 giường trong trường hợp cần thiết.

Ngoài ra, Bệnh viện duy trì đào tạo, tập huấn chuyên môn định kỳ cho nhân viên y tế, trong đó có các lớp hồi sức cấp cứu và điều trị tay chân miệng. Hoạt động hội chẩn từ xa được triển khai thường xuyên qua nhiều nền tảng, trung bình hai tuần một lần với sự tham gia của các cơ sở y tế khu vực phía Nam nhằm trao đổi kinh nghiệm và hỗ trợ chuyên môn trong điều trị ca nặng.

Theo TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, bên cạnh việc điều trị các ca bệnh tại TP Hồ Chí Minh, các bệnh viện tuyến cuối tại TP Hồ Chí Minh còn là nơi tiếp nhận và điều trị số lượng lớn bệnh nhân từ các tỉnh, đặc biệt là các ca nặng. Điều này gây áp lực đáng kể lên hệ thống điều trị, nhất là tại các bệnh viện tuyến cuối.

Theo đó, Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cũng đã chỉ đạo các cơ sở khám, chữa bệnh phải sẵn sàng thu dung, điều trị theo hướng dẫn mới nhất của Bộ Y tế. Sở cũng phân công các bệnh viện Bệnh viện Nhi đồng 1, Bệnh viện Nhi đồng 2 và Bệnh viện Nhi đồng Thành phố tổ chức tập huấn lại về chẩn đoán, điều trị và phòng lây nhiễm cho các cơ sở y tế trên địa bàn, trong đó có khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương (cũ).

Tiến sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh đề nghị các bệnh viện tuyến cuối và đặc biệt là các bệnh viện đa khoa tỉnh, bệnh viện sản nhi, bệnh viện nhi khoa cần chủ động hơn nữa trong công tác chuẩn bị điều kiện ứng phó với dịch bệnh. Trong đó, các đơn vị cần chú trọng nâng cao năng lực hồi sức cấp cứu; đồng thời tăng cường công tác dược tại bệnh viện, bảo đảm nguồn thuốc sẵn sàng phục vụ điều trị, hạn chế tình trạng chuyển tuyến không cần thiết.

Theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, qua kiểm tra thực tế vẫn còn tình trạng các cơ sở y tế chưa chú trọng công tác cách ly, một số nơi bố trí bệnh nhân bệnh tay chân miệng nằm chung với các bệnh lý khác, làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo. Do đó, vấn đề cách ly bệnh nhân cần được thực hiện nghiêm túc hơn.

Tiến sĩ Nguyễn Trọng Khoa nhấn mạnh, việc chuyển người bệnh cần được thực hiện đúng thời điểm, đúng quy trình, tránh chuyển muộn hoặc không bảo đảm an toàn trong quá trình vận chuyển, gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh. Các cơ sở y tế cần tăng cường trao đổi chuyên môn, hội chẩn giữa tuyến cuối và tuyến dưới để kịp thời hỗ trợ chuyên môn, nâng cao hiệu quả điều trị.

Bài 2: Nguy cơ dịch lan rộng, vaccine kỳ vọng phòng bệnh chủ động, giảm ca nặng