Nỗ lực thay đổi thỏa thuận Mỹ-Iran trong những phút cuối cùng

Theo một nguồn tin Israel am hiểu các cuộc thảo luận, Israel đang gây sức ép với Mỹ nhằm ngăn chặn việc giải phóng các tài sản của Iran bị đóng băng như một phần của thỏa thuận ngừng bắn.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu thường xuyên trao đổi với Tổng thống Donald Trump, bao gồm cả cuộc điện đàm vào tối 11/6 sau khi ông Trump tuyên bố rằng Israel là một trong số nhiều quốc gia ở Trung Đông ủng hộ thỏa thuận này.

Sau đó, ông Netanyahu ra tuyên bố cho biết ông Trump cam kết sẽ loại bỏ lượng uranium đã được làm giàu của Iran, tháo dỡ chương trình hạt nhân của nước này, hạn chế năng lực tên lửa và chấm dứt việc hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm như một phần của thỏa thuận cuối cùng.

Trong các phát biểu công khai gần đây, ông Trump chủ yếu tập trung vào vấn đề uranium làm giàu và đã không nhắc đến tên lửa hay các lực lượng ủy nhiệm trong nhiều tuần qua.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: Reuters)

Trước đó, CNN đưa tin rằng thông báo của ông Trump về khả năng sắp đạt được một thỏa thuận với Iran khiến ông Netanyahu bất ngờ, bởi vào thời điểm đó ông đang chủ trì một cuộc họp với các quan chức an ninh cấp cao để thảo luận về Iran.

“Chừng nào tôi còn là Thủ tướng Israel, Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân", ông Netanyahu tuyên bố vào ngày 12/6.

Từ lâu, Israel vẫn hoài nghi về thiện chí của Iran trong các cuộc đàm phán và cho rằng Tehran không đàm phán một cách chân thành. Nguồn tin Israel nói với CNN rằng Israel tin rằng ngay cả khi Mỹ và Iran ký một bản ghi nhớ thỏa thuận, điều đó cũng chưa chắc sẽ dẫn đến một thỏa thuận cuối cùng.

Truyền thông Iran nói gì?

Sau nhiều vòng chỉnh sửa, một bản ghi nhớ thỏa thuận (Memorandum of Understanding - MoU) với Mỹ đã “về cơ bản bước vào giai đoạn cuối cùng”, dựa trên đề xuất gồm 14 điểm của Iran, theo hãng thông tấn nhà nước Iran Islamic Republic News Agency (IRNA).

Trung Đông vẫn chưa ngưng tiếng súng.

Dưới đây là những gì các cơ quan truyền thông Iran, bao gồm IRNA và hãng tin bán chính thức Mehr News Agency, cho biết về dự thảo thỏa thuận tạm thời.

Thứ nhất, văn kiện đề cập đến việc kết thúc chiến tranh ở tất cả các khu vực liên quan. Mỹ sẽ “cam kết gây sức ép" buộc Israel chấm dứt các hành động quân sự tại Beirut nếu thỏa thuận được ký kết.

Thứ hai, vấn đề hạt nhân: Iran sẽ không ngay lập tức đưa ra các cam kết mới. Nước này chỉ tham gia các cuộc đàm phán hạt nhân trong thời hạn 60 ngày sau khi ký bản ghi nhớ, và chỉ trong khuôn khổ các nguyên tắc cơ bản của mình, bao gồm quyền làm giàu uranium.

Thứ ba, eo biển Hormuz: Truyền thông Iran nhấn mạnh rằng Tehran sẽ không cam kết từ bỏ quyền quản lý eo biển Hormuz hoặc khôi phục tình trạng như trước chiến sự. Bản ghi nhớ chỉ đề cập đến việc “bình thường hóa hoạt động hàng hải” tại tuyến đường thủy này và chấm dứt việc Mỹ phong tỏa các cảng của Iran.

Như vậy, Mỹ sẽ không có vai trò trong việc quản lý eo biển; mọi cơ chế phối hợp chỉ diễn ra giữa các quốc gia ven bờ trong khu vực.

Lễ tang của tướng Wissam Sabra, người thiệt mạng trong một cuộc tấn công của Israel hôm thứ Bảy, tại Beirut.

Thứ tư, về tài sản bị phong tỏa của Iran: Thỏa thuận yêu cầu giải phóng 24 tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran, trong đó một nửa phải được giải ngân ngay sau khi ký kết. IRNA cho biết dự thảo văn kiện khẳng định Iran đã nhận được “các bảo đảm cụ thể từ bên thứ ba” về việc số tiền còn lại sẽ được thanh toán đầy đủ.

Thứ năm, về các lệnh trừng phạt: Yêu cầu của Iran về việc dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt sẽ được xem xét trong vòng 60 ngày. Trong thời gian đó, Mỹ cũng sẽ cam kết không triển khai thêm lực lượng quân sự trong khu vực và không áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Tehran.

Thứ sáu về bồi thường thiệt hại: Mehr cho biết văn kiện bao gồm một kế hoạch tái thiết Iran với tổng giá trị ít nhất 300 tỷ USD. Theo IRNA, cơ chế thực hiện cụ thể sẽ tiếp tục được đàm phán trong giai đoạn 60 ngày.

Thứ bảy về chương trình tên lửa đạn đạo và các lực lượng ủy nhiệm: Mehr cho biết các nội dung liên quan đến chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và mạng lưới các lực lượng đồng minh trong khu vực đã bị “loại bỏ hoàn toàn” khỏi văn kiện.

Trong khi đó, hãng tin Tasnim News Agency, cơ quan có quan hệ gần gũi với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, cho biết văn bản này “vẫn cần được các cơ quan có thẩm quyền của Iran xem xét và hoàn thiện trước khi có thể được thông qua”.