Nợ xấu dâng cao vẫn có những "điểm sáng" trong bức tranh chất lượng tài sản
Sau 9 tháng năm 2026, nợ xấu tại 28 ngân hàng niêm yết tăng 26,9%, lên vượt 340 nghìn tỷ đồng, gấp đôi tốc độ cho vay; nợ nhóm 2 tăng mạnh, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu suy giảm. Tuy nhiên, có 4 nhà băng vẫn kéo giảm nợ xấu, nhiều ngân hàng đẩy mạnh trích lập dự phòng, kiểm soát rủi ro và xử lý nợ.
Nợ xấu nhóm niêm yết tăng gần 27%, 4 nhà băng “ngược dòng”
Bức tranh chất lượng tài sản tại 28 ngân hàng niêm yết sau 9 tháng năm 2026 cho thấy áp lực nợ xấu tiếp tục gia tăng, khi tốc độ tăng nợ nhóm 3 - 5 vượt hơn gấp đôi tăng trưởng dư nợ cho vay khách hàng.
Theo số liệu tổng hợp, đến cuối tháng 9/2026, tổng nợ xấu nội bảng (nhóm 3 - 5) tăng 26,9% so với đầu năm, tương ứng tăng hơn 72.235 tỷ đồng, lên 340.815,9 tỷ đồng, cao hơn mức tăng tổng dư nợ cho vay khách hàng (tăng 12,5%).
Nguồn: SSI Research. Đồ họa tư liệu
Đáng chú ý, nợ có khả năng mất vốn (nhóm 5) đạt 165.648,7 tỷ đồng, giảm 3,3% so với đầu năm, song vẫn chiếm tới 48,6% tổng nợ xấu nội bảng. Tỷ trọng này giảm đáng kể so với mức 63,8% đầu năm, cho thấy cơ cấu nợ xấu có sự dịch chuyển, dù gần một nửa số dư nợ xấu vẫn tập trung ở nhóm có mức độ rủi ro cao nhất.
Nợ cần chú ý (nhóm 2) cũng tăng mạnh 52,4% lên 253.048,1 tỷ đồng. Tốc độ gia tăng nợ nhóm 2 cao gấp hơn 4 lần tăng trưởng cho vay, phản ánh áp lực tiềm ẩn đối với chất lượng tín dụng trong những kỳ tiếp theo, nếu các khoản vay này tiếp tục chuyển nhóm.
Thông tin từ Trung tâm Phân tích và tư vấn đầu tư Công ty cổ phần Chứng khoán (SSI Research) cũng cho thấy, chất lượng tài sản ngành ngân hàng tiếp tục suy giảm, với áp lực nợ xấu dịch chuyển sang nhóm ngân hàng thương mại cổ phần quy mô vừa và nhỏ. Theo đó, tỷ lệ nợ xấu toàn ngành tăng từ 1,97% trong quý II/2026 lên 2,09% trong quý III/2026.
Tuy nhiên, diễn biến nợ xấu có sự phân hóa rõ nét giữa các ngân hàng. Áp lực nợ xấu gia tăng tại nhiều ngân hàng, với 11 nhà băng ghi nhận mức tăng trên 30% chỉ sau 9 tháng, cá biệt có ngân hàng tăng tới 91,6% so với đầu năm.
Ngược lại, trong 28 ngân hàng khảo sát, có 4 nhà băng ghi nhận nợ nhóm 3 - 5 giảm so với đầu năm, gồm: Eximbank, Nam A Bank, VietBank và NCB.
Trong đó, Eximbank dẫn đầu về tốc độ kéo giảm nợ xấu, với mức giảm 24,7% so với đầu năm, tương ứng giảm gần 1.300 tỷ đồng, xuống còn 3.973 tỷ đồng. Kết quả này ghi nhận trong bối cảnh ngân hàng chủ động điều chỉnh quy mô cho vay, với dư nợ giảm 17,6%.
Nam A Bank ghi nhận diễn biến tích cực hơn khi nợ xấu giảm 17,4%, xuống 3.518 tỷ đồng, đồng thời dư nợ cho vay tăng 10,9% và nợ nhóm 2 giảm 44%, xuống 1.448,1 tỷ đồng.
Tại VietBank, nợ xấu giảm 12,8%, còn 2.677,2 tỷ đồng, trong khi cho vay tăng 11,5%. NCB giảm 12,8% nợ xấu, dù dư nợ cho vay tăng tới 54,5%, mức tăng cao nhất trong nhóm khảo sát.
Sức ép lãi suất, thị trường bất động sản trầm lắng
Theo đánh giá của SSI Research, nguyên nhân chính khiến chất lượng tài sản suy giảm là mặt bằng lãi suất tăng mạnh, làm suy yếu khả năng trả nợ của khách hàng, đặc biệt là cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp siêu nhỏ.
SSI Research cũng dự báo phần lớn các khoản vay mua nhà sẽ được điều chỉnh lên mức lãi suất 12% - 15%/năm từ quý III/2026 trở đi. Do đó, nợ xấu từ phân khúc cho vay mua nhà có thể bộc lộ rõ hơn trong những quý tới, tiếp tục tạo áp lực lên chi phí dự phòng rủi ro tín dụng của các ngân hàng.
Nỗ lực cải thiện hiệu quả thu hồi nợ
Bà Lê Hoàng Khánh An, Giám đốc Khối Tài chính VPBank cho rằng, đối với hoạt động thu hồi nợ, trong quý III và quý IV, khi thị trường bất động sản chậm lại, thậm chí có thể nói là rất yếu về thanh khoản, điều này cũng ảnh hưởng nhiều đến kỳ vọng cải thiện hiệu quả thu hồi nợ, cũng như khả năng thu hồi đối với các khoản nợ quá hạn. Kết quả thu hồi nợ đã xử lý của ngân hàng tăng khoảng 8% so với cùng kỳ năm 2025.
Chia sẻ gần đây, bà Lê Hoàng Khánh An, Giám đốc Khối Tài chính VPBank cũng cho rằng, áp lực của nền lãi suất cao, cũng như khó khăn của thị trường bất động sản sẽ không tránh khỏi việc tạo ra áp lực về chất lượng nợ lên danh mục. Tỷ lệ nợ nhóm 2 tăng lên so với quý trước, ở mức 2,85%, kéo theo chi phí tín dụng được dự đoán tăng trong quý IV.
Thông tin từ ACB cũng cho thấy, tỷ lệ nợ xấu quý III/2026 đạt 1,19%, một phần do tác động từ việc phân loại lại nhóm nợ theo thông tin của Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC). Nếu loại trừ tác động từ việc điều chỉnh nhóm nợ theo CIC, tỷ lệ nợ xấu của ACB chỉ ở mức 1,04%.
Đối với khách hàng cá nhân, nợ xấu tăng chủ yếu ở các khoản vay đầu tư bất động sản, trong khi một phần nhỏ phát sinh từ các khoản vay phục vụ sản xuất, kinh doanh.
Lãnh đạo ACB khẳng định, ngân hàng duy trì chất lượng tài sản ở mức tốt, với tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) của ACB đạt 104%, đồng thời tăng cường giám sát các khoản nợ xấu và nợ quá hạn nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ nợ xấu quanh mức 1,2% trong năm 2026.
Trong bối cảnh đó, quy định về xử lý nợ xấu tiếp tục đặt ra yêu cầu đối với các tổ chức tín dụng. Theo quy định tại Nghị định 359/2026/NĐ-CP ngày 17/9/2026, tổ chức tín dụng có tỷ lệ nợ xấu từ 3% trở lên hoặc một tỷ lệ nợ xấu khác do Thống đốc quy định mà không bán nợ xấu cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) sẽ được Ngân hàng Nhà nước xem xét, áp dụng các biện pháp.
Theo đó, Ngân hàng Nhà nước tiến hành thanh tra hoặc yêu cầu tổ chức tín dụng Việt Nam thuê công ty kiểm toán hoặc tổ chức định giá độc lập đánh giá lại chất lượng và giá trị tài sản, vốn chủ sở hữu và vốn điều lệ.
Trên cơ sở kết quả thanh tra, định giá và kiểm toán độc lập, tổ chức tín dụng Việt Nam phải bán nợ xấu cho VAMC để đảm bảo tỷ lệ nợ xấu ở mức an toàn; thực hiện trích lập dự phòng rủi ro theo quy định và cơ cấu lại tổ chức tín dụng Việt Nam theo phương án được Ngân hàng Nhà nước phê duyệt.
Chi phí dự phòng tăng gần 25%, tỷ lệ bao phủ nợ xấu vẫn giảm sâu
Bên cạnh nợ xấu nội bảng, các khoản nợ khó đòi đã xử lý và trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành tiếp tục là những chỉ tiêu đáng chú ý.
Tổng số dư nợ khó đòi đã xử lý tại 28 ngân hàng đạt hơn 1,2 triệu tỷ đồng, tăng 5,4% so với đầu năm, tương ứng tăng khoảng 58.427 tỷ đồng. Trong đó, 3 “ông lớn” ngân hàng gồm cả khối quốc doanh và tư nhân ghi nhận số dư lớn nhất, đều vượt 100.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, có nhà băng ghi nhận mức tăng đột biến tới 118,6% chỉ sau 9 tháng.
Đối với trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành, tổng số dư tại các ngân hàng đạt 29.575,1 tỷ đồng, tăng 8,6% so với đầu năm.
Song song với việc kiểm soát chất lượng tài sản, nhiều ngân hàng chủ động gia tăng trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, củng cố bộ đệm ứng phó với các khoản nợ tiềm ẩn rủi ro. Lũy kế 9 tháng năm 2026, tổng chi phí dự phòng rủi ro tín dụng của 28 ngân hàng đạt 133.762,9 tỷ đồng, tăng 24,7% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng hơn 26.511 tỷ đồng.
Trong đó, SACOMBANK nổi bật với việc đẩy mạnh trích lập dự phòng, khi chi phí tăng gần 6 lần lên 12.847,7 tỷ đồng, tương ứng tăng 497,1%. Vietcombank cũng gia tăng đáng kể nguồn lực dự phòng, với mức tăng 292,7%, lên 9.179,8 tỷ đồng. Tại NCB, chi phí dự phòng tăng 172%, đạt 765,8 tỷ đồng; đồng thời, số dư dự phòng rủi ro cho vay khách hàng tăng 50,8%, lên 1.872,1 tỷ đồng, góp phần củng cố nguồn dự phòng.
Cũng theo SSI Research, mức trích lập dự phòng chưa đủ để cải thiện tỷ lệ bao phủ nợ xấu, khiến chỉ tiêu này giảm từ 83% xuống còn 77%, trong đó nhóm ngân hàng thương mại cổ phần chỉ đạt 55%, thấp hơn đáng kể so với mức 152% của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước.
