Nợ xấu hình thành ròng tăng gấp 2,6 lần, lợi nhuận ngân hàng trước "phép thử'' chi phí dự phòng
Lợi nhuận quý III/2026 của 26 ngân hàng niêm yết tăng 20,8% so với cùng kỳ nhưng giảm 4,8% so với quý trước, khi chi phí dự phòng tăng tới 42,4%. Đáng chú ý, nợ xấu mới phát sinh gấp 2,6 lần cùng kỳ, tỷ lệ bao phủ giảm còn 75%, khiến chi phí dự phòng trở thành biến số lớn nhất đối với lợi nhuận ngân hàng.
Dự phòng tăng hơn 42% kéo lùi đà tăng trưởng quý III
Theo báo cáo ngành ngân hàng của Công ty cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS), lợi nhuận quý III/2026 các ngân hàng tăng trên 20% so với cùng kỳ nhưng thấp hơn quý II/2026, vì dự phòng tăng nhanh hơn thu nhập.
Theo đó, lợi nhuận sau thuế 26 ngân hàng niêm yết đạt 84.449 tỷ đồng, tăng 20,8% so với cùng kỳ và giảm 4,8% so với quý II; 9 tháng đạt 248.332 tỷ đồng, tăng 20% so với cùng kỳ.
So với cùng kỳ, lợi nhuận trước dự phòng tăng 27,1%, nhưng dự phòng tăng 42,4%.

Nhóm phân tích TCBS kỳ vọng lợi nhuận ngành ngân hàng quý IV sẽ vượt quý III nhờ yếu tố mùa vụ, song dự phòng cao và lãi suất cho vay giảm sẽ kìm mức tăng. Trong giai đoạn 2023 - 2025, lợi nhuận quý IV đều cao hơn quý III, nhờ giải ngân, thu nhập phí dịch vụ và thu hồi nợ dồn cuối năm. SHB ghi lãi chuyển nhượng SHBFinance.
TCBS phân tích, ở các ngân hàng lớn, sự phân hóa lợi nhuận chủ yếu đến từ mức trích lập dự phòng, hơn là thu nhập.
Trong đó, Vietcombank ghi nhận lợi nhuận gần như đi ngang, chỉ tăng 0,2%, dù lợi nhuận trước dự phòng tăng 44,8%, do chủ động trích lập gần đủ cho trái phiếu doanh nghiệp chưa niêm yết.
BIDV tăng 39,2% nhờ chi phí dự phòng thấp hơn cùng kỳ; trong khi VietinBank tăng 27,7% nhờ biên lãi ròng (NIM) cải thiện.
“Sáu ngân hàng giảm lợi nhuận, chủ yếu vì trích lập và chi phí” - TCBS nêu rõ.
Trong đó, SACOMBANK giảm 53,6% so với cùng kỳ, chiếm hơn ba phần tư tổng mức giảm lợi nhuận của nhóm này, do tăng trích lập trong quá trình tái cơ cấu.
Eximbank giảm 67,6% do chủ động thu hẹp tín dụng; KienlongBank và Saigonbank phát sinh khoản trích lập một lần, trong khi BVBank và PGBank chịu áp lực chi phí hoạt động tăng.
Chi phí tín dụng cao nhất hơn 2 năm, nợ xấu hình thành ròng gấp 2,6 lần
Cũng theo báo cáo của TCBS, chi phí tín dụng của các ngân hàng niêm yết tăng lên 1,28% trong quý III/2026, mức cao nhất kể từ quý II/2024, do nợ xấu mới phát sinh nhiều hơn và hoạt động xử lý nợ được đẩy nhanh.

Theo TCBS Research, chi phí dự phòng trong quý III đạt 50,4 nghìn tỷ đồng, tăng 42,4% so với cùng kỳ và 15,8% so với quý II; lũy kế 9 tháng tăng 29,1% so với cùng kỳ.
Tỷ lệ bao phủ giảm về 75%, cần theo dõi chất lượng tài sản
Chất lượng tài sản là rủi ro cần theo dõi nhất. Tỷ lệ nợ xấu tăng lên 2,11%, cao hơn 0,1 điểm phần trăm so với quý II; tỷ lệ nợ nhóm 2 tăng ba quý liên tiếp, lên 1,58%. Trong khi đó, tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm về 75%, thấp nhất trong chuỗi theo dõi, khiến áp lực trích lập dự phòng khó giảm.
Đáng chú ý, nợ xấu hình thành ròng trong quý, tính cả phần đã xóa, đạt khoảng 70,6 nghìn tỷ đồng, gấp 2,6 lần cùng kỳ, trong khi giá trị xóa nợ ước tính gấp đôi cùng kỳ.
Dù áp lực trích lập gia tăng, lợi nhuận trước dự phòng và lợi nhuận trước thuế lũy kế 9 tháng vẫn tăng lần lượt 22,5% và 19,9% so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, chi phí tín dụng tiếp tục phân hóa giữa các ngân hàng, tùy theo mục đích trích lập dự phòng.
“Chi phí tín dụng phân hóa theo mục đích trích lập: tạo bộ đệm ở nhóm quốc doanh, xử lý nợ ở một số ngân hàng tư nhân và thấp ở các ngân hàng có chất lượng tài sản ổn định” - TCBS đánh giá xu hướng.
Riêng Vietcombank và SACOMBANK đóng góp khoảng hai phần ba mức tăng 15 nghìn tỷ đồng chi phí dự phòng so với cùng kỳ của toàn nhóm.
Ở nhóm ngân hàng thương mại nhà nước, VietinBank ghi nhận chi phí tín dụng 1,47% và Vietcombank ở mức 1,38%, chủ yếu nhằm tạo bộ đệm dự phòng.
Vietcombank đã trích lập khoảng 5.000 tỷ đồng cho trái phiếu doanh nghiệp chưa niêm yết, đưa tỷ lệ dự phòng lên 97,7% danh mục này, trong khi chi phí tín dụng đối với phần cho vay chỉ tương đương khoảng 0,3%.
Ngược lại, BIDV duy trì chi phí tín dụng ở mức 0,73%, khi chi phí dự phòng giảm 20,3% so với quý II nhờ hoạt động thu hồi nợ.
Trong số 26 ngân hàng niêm yết, chỉ có 9 ngân hàng ghi nhận chi phí tín dụng cao hơn mức chung 1,28%. Trong đó, SACOMBANK ở mức 3,38% và VPBank ở mức 2,07%, chủ yếu do tăng trích lập để xử lý nợ. Trong khi đó, VIB ghi nhận chi phí tín dụng 1,88%, tăng từ mức 1,3% trong quý II; MB ở mức 1,63%, tăng từ 1,4% trong quý trước, khi nợ xấu mới phát sinh gia tăng.
Ở chiều ngược lại, một số ngân hàng duy trì chi phí tín dụng thấp nhờ chất lượng tài sản ổn định. Cụ thể, Techcombank ghi nhận mức 0,38%; ACB ở mức 0,49% và Bac A Bank chỉ 0,05%. Đáng chú ý, ACB cho biết khoảng một phần ba chi phí dự phòng trong 9 tháng được thực hiện theo Nghị định 86/2024/NĐ-CP.
Trong khi đó, Eximbank ghi nhận chi phí tín dụng 0,46% do hoàn nhập dự phòng chung khi dư nợ giảm, còn VietABank ở mức âm 0,07% nhờ hoàn nhập ròng.
Nhìn về quý IV/2026, TCBS cho rằng, chi phí tín dụng sẽ là biến số lớn nhất đối với lợi nhuận ngân hàng, dù chưa đủ để đảo ngược đà tăng trưởng.
“Ba yếu tố giữ chi phí ở mức cao: một phần nợ nhóm 2 sẽ chuyển sang nợ xấu và phải trích lập cụ thể cao hơn; xử lý nợ dồn vào quý IV; bao phủ ở vùng thấp nhất chuỗi theo dõi, đúng lúc Công văn 9608/NHNN-CSTT yêu cầu có kế hoạch nâng tỷ lệ bao phủ” - nhóm phân tích TCBS đánh giá./.



