Nỗi đau của giáo dục, bạo lực học đường sao lại khốc liệt đến thế?

Hình ảnh nữ sinh trường Cao đẳng nghề Việt Xô số 1 (Phú Thọ) bị nhóm bạn học hành hung.

Ngày 17/5, nam sinh lớp 8 ở Lâm Đồng tự tử, nghi do bạo lực học đường. Cùng ngày, nữ sinh lớp 6 ở Đắk Lắk bị đánh hội đồng, bắt quỳ xin lỗi, lau chân. Chỉ hai ngày sau đó, vì mâu thuẫn cá nhân, nữ sinh tại trường Cao đẳng nghề Việt Xô số 1 (Phú Thọ) cũng bị bạn đánh hội đồng trong nhà vệ sinh.

Những vụ việc liên tiếp xảy ra trong thời gian ngắn không chỉ gây phẫn nộ bởi mức độ tổn thương thể chất và tinh thần, mà còn làm dấy lên câu hỏi: Điều gì đang diễn ra trong môi trường học đường? Vì sao những mâu thuẫn giữa học sinh ngày càng dễ leo thang thành bạo lực?

Bạo lực học đường đã khác trước

Là giáo viên trực tiếp gắn bó với các em học sinh, thầy Võ Kim Bảo, giáo viên trường THCS Nguyễn Du (TP.HCM), xót xa khi liên tiếp nhận được những tin tức này. Theo thầy giáo, một học sinh phải chọn đến cái chết để giải thoát khỏi áp lực từ chính bạn bè mình là một nỗi đau của ngành giáo dục.

“Đây là tiếng chuông báo động đỏ cho thấy bạo lực học đường đang trở nên nghiêm trọng hơn rất nhiều, không chỉ ở số lượng vụ việc mà còn ở mức độ sát thương về mặt tâm lý, khi sức chịu đựng của các em dường như trở nên mỏng manh hơn trước những áp lực vô hình”, thầy Bảo nói.

Thầy Bảo nhận định so với 5-10 năm về trước, bạo lực học đường hiện nay đã thay đổi hoàn toàn về bản chất, trở nên tinh vi và khốc liệt hơn rất nhiều. Nếu như trước kia, những mâu thuẫn thường chỉ dừng lại ở các xô xát vật lý ngoài cổng trường và kết thúc khi học sinh về nhà, ngày nay, đáng sợ nhất lại là bạo lực mạng và sự tẩy chay ngầm.

Không gian bạo lực giờ đây là 24/7, len lỏi vào tận phòng ngủ qua các hội nhóm chat ẩn danh, với tính chất không chỉ nhằm gây đau đớn thể xác mà còn mang chủ đích lăng mạ, triệt tiêu danh dự của nạn nhân trước hàng nghìn người trên không gian mạng.

Đáng lo ngại nhất chính là sự vô cảm của đám đông, khi nhiều em thản nhiên đứng quay clip, reo hò thay vì can ngăn bạn bè mình. Bên cạnh đó, cơ chế xử lý cũng là một vấn đề bất cập khi phần lớn các trường học chỉ đang giải quyết phần ngọn, tức là kỷ luật kẻ bắt nạt mà thiếu đi sự đồng hành, phục hồi tâm lý cho nạn nhân cũng như giáo dục lại người gây bạo lực.

Thậm chí, ở đâu đó vẫn còn tâm lý e ngại ảnh hưởng đến thi đua, danh tiếng nhà trường, khiến việc xử lý đôi lúc bị xem nhẹ, vô tình đẩy học sinh vào cảm giác bị bỏ rơi ngay tại nơi lẽ ra phải mang lại sự công bằng cho các em.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thị Huyền Thảo, giáo viên trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (TP.HCM), nhìn nhận ngành giáo dục đã ban hành nhiều văn bản về văn hóa ứng xử và văn hóa giao tiếp, nhưng bạo lực học đường vẫn diễn ra với nhiều hình thức khác nhau.

“Không phải chỉ có đánh nhau mà ngay cả lời nói cũng được xem là bạo lực học đường, nhưng ít ai đề cập đến vấn đề này. Đây chính là một vấn đề lớn, quan trọng, cần được tập trung đề ra các giải pháp giải quyết triệt để”, cô Thảo nhận định.

Theo cô giáo, việc giáo dục kỹ năng ứng xử, kiểm soát cảm xúc và giải quyết xung đột trong trường học dường như chưa được quan tâm đúng mức. Thay vì những bài học gắn với trải nghiệm thực tế, giúp học sinh học cách yêu thương, đồng cảm, chia sẻ và thấu hiểu lẫn nhau, nhiều hoạt động giáo dục vẫn nặng về tính răn đe hoặc truyền đạt một chiều.

Học sinh chịu áp lực lớn từ thành tích, thi cử và sự cạnh tranh nhưng thiếu không gian để hiểu chính cảm xúc của mình cũng như cách điều chỉnh hành vi khi xảy ra mâu thuẫn.

Nam sinh lớp 8 ở Lâm Đồng tự tử, nghi do bạo lực học đường. Ảnh: GĐCC.

Những tín hiệu bị bỏ qua trước một vụ bạo lực học đường

Theo thầy Võ Kim Bảo, thực tế rất hiếm có vụ bạo lực học đường nào bùng phát đột ngột, mà thường bắt nguồn từ những vấn đề rất nhỏ như một cái nhìn thiếu thiện cảm, một lời trêu chọc về ngoại hình, hay những xích mích vụn vặt trên mạng xã hội chưa được giải quyết triệt để.

“Đáng tiếc, người lớn thường vô tình bỏ qua những ‘tiếng kêu cứu’ thầm lặng của các em trước khi đi quá xa, chẳng hạn như việc trẻ đột nhiên sợ đến lớp, thường xuyên cáo ốm, tự thu mình lại, lầm lì, hay giật mình, hoặc mang trên người những vết bầm tím, đồ dùng học tập bị hỏng hóc nhưng luôn tìm cách nói dối để che giấu”, thầy giáo nhận định.

Đồng quan điểm, cô Nguyễn Thị Huyền Thảo cho rằng trong môi trường học đường, giáo viên và giám thị hoàn toàn có thể nhận diện sớm những dấu hiệu bất ổn thông qua quá trình quan sát, tương tác với học sinh. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít biểu hiện ban đầu thường bị xem nhẹ, thiếu sự tìm hiểu hoặc bị đánh giá là vấn đề không đáng lo ngại.

Chính sự chậm trễ trong nhận diện và can thiệp này có thể khiến những mâu thuẫn nhỏ âm thầm tích tụ, không được giải quyết kịp thời và cuối cùng bùng phát thành xung đột.

Thầy Bảo đồng ý với điều này. Thầy cho rằng sai lầm của người lớn là tâm lý coi nhẹ "chỉ là chuyện trẻ con trêu nhau" hoặc vô tình đổ lỗi ngược cho nạn nhân theo kiểu "phải như thế nào thì mới bị bạn đánh". Tư duy này ngay lập tức cắt đứt sợi dây tin tưởng cuối cùng, khiến các em chọn cách im lặng và một mình chịu đựng nỗi sợ hãi.

Do đó, để ngăn chặn bạo lực học đường, thầy Bảo cho rằng gia đình và nhà trường không thể đợi đến khi xảy ra xô xát mới can thiệp, mà phải hành động ngay từ khi manh nha xuất hiện những lời lẽ chê bai, bài xích, đồng thời tạo ra một bầu không khí chia sẻ cởi mở để trẻ thực sự tin rằng người lớn luôn ở bên, lắng nghe và bảo vệ các em vô điều kiện.